Bản kiến nghị hòa bình mang tên 'Những nhân sĩ Hà Nội'

(Người Việt) - >> Thị trưởng đầu tiên xứ Hà thành (kỳ 2)>> Thị trưởng đầu tiên xứ Hà thànhKỳ 3: Bản kiến nghị hòa bình nổi tiếng

Đầu năm 1954 khi chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn khốc liệt. Trong cao trào đấu tranh của nhân dân Hà Nội ủng hộ cuộc đấu tranh ngoại giao trên bàn hội nghị Genève, Thành ủy Hà Nội chủ trương vận động trí thức tiêu biểu ký vào bản kiến nghị đòi hòa bình nhằm tạo thành làn sóng đấu tranh công khai.

Nguyện vọng sống trong hòa bình

"Bản kiến nghị trước hết phải đáp ứng và thể hiện được nguyện vọng tha thiết của nhân dân mong Hà Nội và Việt Nam được sống trong hòa bình", ông Nguyễn Bắc (sau này làm Giám đốc Sở Văn hóa Hà Nội - PV), một cán bộ hoạt động trong nội thành Hà Nội lúc đó nhớ lại. Nhưng viết như thế nào để thể hiện được tiếng nói của nhân sĩ trí thức Hà Nội trước thời cuộc và có lợi cho kháng chiến? Ai sẽ là người đầu tiên ký vào bản kiến nghị? Biết rõ ông Lai là người uyên thâm lại là trí thức hàng đầu của Hà Nội có uy tín lúc đó, ông Nguyễn Bắc, đã đến xin ý kiến.

Ông Trần Văn Lai (trái) cùng vợ và con. (Ảnh tư liệu)

"Trong bản kiến nghị phải tỏ ra trung lập thì kiến nghị mới có giá trị cho dù các trí thức đứng về phía Chính phủ kháng chiến thì mới có kết quả thực tế", ông Lai tận tình chỉ bảo, cho ý kiến xác đáng vào bản dự thảo. Sau này, trong hồi ký "Giữa thành phố bị tạm chiếm" (NXBHN, 1994), ông Nguyễn Bắc kể, "tôi đề nghị viết: Chúng tôi yêu cầu chính phủ Pháp và Chính phủ kháng chiến thương lượng để giải quyết hòa bình ở Đông Dương. Suy nghĩ một lát, cụ nói: Viết như thế không được, ta phải tỏ ra "neutre" (trung lập) thì kiến nghị mới có giá trị. Viết như anh thì rõ là đứng về Chính phủ kháng chiến rồi”.

Sau đó, bản kiến nghị được sửa lại theo tinh thần mà ông Lai gợi ý và các ông luật sư Bùi Tường Chiểu, Nguyễn Huy Mẫn, Vũ Văn Hiền, bác sĩ Phạm Khắc Quảng, Võ Tấn cũng đồng ý dùng từ "Les parties" ("các bên" thay cho từ "Les deux parties" - "hai bên") khi thể hiện tính chính trị trong văn bản, vừa mang tính trung lập, vừa đạt mục đích công khai đòi hỏi hòa bình. Ông Lai là người đầu tiên trong danh sách các nhân sĩ trí thức ký tên trong bản kiến nghị. Đức độ, thanh cao, cụ là tấm gương cho những trí thức yêu nước, có tinh thần dân tộc. Từ nhóm nhân sĩ trí thức này, bản kiến nghị được ông Nguyễn Bắc đưa tới các nhóm trung kiên trong giới giáo sư, giáo viên các trường và giới văn nghệ sĩ ở một số báo tại Hà Nội.

Cùng thời điểm, hai ông Đặng Văn Chung và Vũ Công Hòe - những trí thức khá nổi tiếng khác tại Hà Nội chuẩn bị sang Pháp lấy bằng Thạc sĩ Y khoa, nên ông Phạm Khắc Quảng đã nhờ ông Chung chuyển tới ông Nguyễn Mạnh Hà đang ở Pháp. Với tiêu đề "Les notabilites", bản kiến nghị đòi hòa bình này đã gây tiếng vang lớn trong các tầng lớp nhân dân yêu chuộng hòa bình và dân chủ ở Pháp.

Phòng làm việc của bác sĩ Trần Văn Lai với những vật dụng đơn sơ (Ảnh: M.Phương).

Nơi cưu mang người nghèo

Trong suốt những ngày gặp gỡ, bà Dương Lan Hải đều nói vẫn đau đáu một điều là chưa tìm lại được gốc tích chính xác của dòng họ Trần Văn. Sau khi lần tìm nhiều nơi, cuối cùng gia đình bà cũng đã bước đầu xác định được nguồn gốc quê hương của mình là Tức Mạc phủ Thiên Trường nay là phường Lộc Vượng, TP.Nam Định.

Tháng 12.1946, ánh điện nhà máy điện Yên Phụ phụt tắt. Người cha cầm tay con chỉ lên phía chiến khu, "hãy theo chính phủ Cụ Hồ kháng chiến đến khi thắng lợi hãy về". Khuôn mặt cương nghị của cựu thị trưởng Trần Văn Lai và người con trai duy nhất Trần Mạnh Chu được soi tỏ trong chớp lòe ánh đỏ của súng đạn ngày toàn quốc kháng chiến. Người con vốn học ngành y như cha như được tiếp thêm lòng yêu nước và sức chiến đấu, lặng lẽ khoác ba lô lên vai theo đoàn quân kháng chiến trở thành một bác sĩ chiến khu. Bác sĩ Trần Mạnh Chu (1926 - 1991) trở thành Đội trưởng Đội quân y được thành lập 1.9.1950, tiền thân của Viện quân y 105 bây giờ. Tiến sĩ Dương Lan Hải, vợ của thầy thuốc ưu tú, GS.TS Trần Mạnh Chu, kể lại rằng lúc còn sống bác sỹ Chu luôn tâm sự: "Cả lòng yêu nước và những điều y đức mà tôi có được đều thừa hưởng từ cha cả".

Tiễn con đi rồi, thị trưởng Trần Văn Lai quay trở về với nghề y, mở một phòng khám chữa bệnh miễn phí cho dân nghèo ngay tại nhà mình. "Lúc ấy tôi mới 8 tuổi, Hà Nội ầm tiếng súng. Tất cả mọi người ào ào di tản chỉ có một số người nghèo không biết nương tựa thì đến nhà "ông đốc Lai" xin cưu mang. Cánh cửa nhà cụ Lai mở rộng với tất cả những ai tìm đến", ông Nguyễn Minh, nhà ở ngõ Tức Mạc kể lại. Thực dân Pháp biết uy tín của ông rất lớn muốn mời ra làm việc nhưng ông Lai kiên quyết nói không, một lòng hướng về kháng chiến, ủng hộ Chính phủ Hồ Chí Minh. Tức tối, thực dân Pháp bắt giam ông Lai lần thứ hai vào nhà tù Hỏa Lò.

"Đến tôi là người thứ hai và sau tôi vài giờ lại có người khách thứ ba là bác sĩ Trần Văn Lai nguyên đốc lý Hà Nội", ông Phạm Khắc Hòe (nguyên Vụ trưởng Vụ pháp chế Phủ Thủ tướng ) kể lại những người bạn tù trong hồi ký "Từ triều đình Huế đến chiến khu Việt Bắc". Thuyết phục, dọa nạt không được, thực dân Pháp buộc phải thả. "Ông cụ vẫn thường nói với những người bạn hay lui tới nhà: nếu không tham gia được thì đừng làm gì có hại cho kháng chiến", TS Dương Lan Hải kể lại.

Đang đọc nhiều:

>> Sao Việt kiều sa lưới tình của mỹ nhân trong nước
>> Ít nhất 4 người đã tìm thấy vàng ở kho vàng Gò Theo
>> Nhà giàu Việt xưa tận hưởng 'cái sự sung sướng' thế nào? (kỳ 3)
>> Say đắm ngắm nhìn thiếu nữ nude bên sông Hàn
>> Những thú chơi rùng rợn của teen @
>> Gái Việt tả tơi vì tình ở trời Tây
>> Người Mỹ 'tung' ảnh hiếm về Sài Gòn năm 1970-1971 (kỳ cuối)
>> Ngắm phụ nữ Việt xưa khoe vòng một căng tràn
>> Vẻ nguyên sơ của miền Bắc 100 năm trước
>> Những ngôi làng kỳ lạ nhất Việt Nam
>> Quái vật nửa ếch - rắn - giun siêu 'dị' ở VN
>> Hé lộ nữ điệp viên đặc biệt dưới trướng Trần Thủ Độ
>> Có hay không biển cổ động ‘đa thê’ ở Thái Bình?
Kỳ cuối: "Tham sẽ sớm tàn"

Thứ Sáu, 04/05/2012 08:33

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện