Thống kê chưa phản ánh đúng thực trạng văn hóa

(Góc nhìn văn hóa) - Thống kê văn hóa không chỉ đi đếm số mà còn phải lượng hóa được các chỉ tiêu, tiêu chí bằng các số liệu kinh tế rất cụ thể.

ĐBQH mới đây cho rằng, công tác thống kê chưa đánh giá đúng thực trạng phát triển của Văn hoá, vì điều này, ĐB kiến nghị bổ sung danh mục chỉ tiêu thống kê về Văn hoá để có thể giúp đánh giá, định lượng chính xác thực trạng phát triển của ngành.

Thong ke chua phan anh dung thuc trang van hoa
Bảo tàng Dân tộc bị phản ánh là "xẻ thịt" cho thuê

Đồng tình với quan điểm trên, PGS. TS. Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu du lịch cho rằng, việc thống kê các di tích, việc xếp hạng các di tích văn hóa một phần giúp xác định được các "nguồn lực" về văn hóa trong phát triển kinh tế xã hội. Do đó, việc thống kê di sản, di tích là rất quan trọng. Việc này giúp các cơ quan quản lý nhà nước nắm rõ hơn về các nguồn lực đó, những nguồn lực gì, giá trị từ các nguồn lực đó như thế nào.

Thống kê di tích, di sản liên quan tới nhiều nội dung, trong đó có nội dung xếp hạng là rất quan trọng. Xếp hạng di tích, di sản văn hóa được phân ra nhiều cấp, xếp hạng cấp địa phương, xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt và cả cấp quốc tế.

Như vậy, khi nhìn vào số liệu thống kê này chúng ta sẽ biết được những nguồn lực nào có thể khai thác, phát triển nguồn lực đó ra sao?

Với việc thống kê các thiết chế văn hóa khác như nhà văn hóa, rạp hát, bảo tàng cũng giúp thể hiện một phần sự quan tâm của địa phương, nhà nước đối với đời sống tinh thần của người dân và xã hội. Về lý là càng nhiều các thiết chế văn hóa thì càng thể hiện đời sống, tinh thần phong phú, người dân càng có cơ hội được tiếp cận với những giá trị văn hóa nhiều hơn.

Đó chính là ý nghĩa của những con số thống kê về văn hóa.

Tuy nhiên, số liệu thống kê chỉ thật sự mang lại giá trị và ý nghĩa khi đó là những thống kê "sống", tức là những chỉ tiêu và thiết chế văn hóa thật sự có giá trị chứ không tồn tại mang tính hình thức.

Nếu những chỉ tiêu về văn hóa cũng như các thiết chế văn hóa tồn tại mang tính hình thức, những con số thống kê này là những con số vô hồn. Khi đó, việc thống kê chỉ mang tính chất đếm số xem có bao nhiêu di tích, bao nhiêu di sản, bao nhiêu nhà hát, bao nhiêu bảo tàng nhưng không thể đánh giá được thực trạng của nền văn hóa hiện tại.

Bởi có một thực tế là có nơi có rất nhiều nhà văn hóa, bảo tàng nhưng đời sống văn hóa của người dân vẫn không phát triển. Bảo tàng, rạp hát dựng lên nhưng lại không có hoạt động văn hóa diễn ra thay vào đó lại đi cho thuê bán cafe, làm đám cưới để thu tiền.

Vì thế, nếu muốn thống kê để đánh giá được thực trạng của ngành văn hóa thì ngoài việc đếm số, thống kê còn phải phản ánh được cả hiện trạng từng tiêu chuẩn, tiêu chí của những thiết chế văn hóa đang tồn tại.

"Tôi lấy ví dụ, thống kê chỉ ra được có tất cả bao nhiêu di tích, di sản, trong số di tích, di sản đó thống kê cũng phải nói rõ được có bao nhiêu di sản cần phải được trung tu, bảo tồn, bao nhiêu di tích đã được bảo tồn, trùng tu?

Khi có được số liệu này chúng ta sẽ hiểu ngay là những di sản, di tích này đã được quan tâm tới mức nào. Nếu được trùng tu, bảo tồn tốt là đã giữ được nguồn lực, như vậy mới có cơ sở để phát triển, như vậy công tác thống kê đã làm tốt và ngược lại.

Qua đó, cũng đánh giá được trong con số thống kê đó tỉ lệ đầu tư cho công tác bảo tồn, trùng tu cho các di tích, di sản hàng năm là bao nhiêu, ở mức độ như thế nào, đã phù hợp hay chưa?

Từ đó cũng đánh giá được tỉ lệ các di tích, di sản đã phát huy được các nguồn lực là bao nhiêu, phát huy được ở mức nào và cần phải làm gì để phát huy tốt hơn nữa? Cụ thể ở đây chính là việc khai thác các nguồn lực đó như thế nào, đã hiệu quả hay chưa? Ví dụ thông qua du lịch để đánh giá hàng năm có bao nhiêu nguồn khác đến thăm quan các di tích đó, bao nhiêu di tích có được nguồn thu tốt từ phát triển du lịch? Những số liệu này mới đủ thuyết phục để nói lên thực trạng của các di tích, di sản, cũng như những giá trị, nguồn lực từ di tích, di sản đó được phát huy trong cuộc sống, trong phát triển kinh tế xã hội như thế nào", ông Lương nói.

Tương tự, với các thiết chế văn hóa khác như nhà hát, rạp chiếu phim... thì ngoài đi đếm số, thống kê phải thể hiện rõ được tỉ lệ sáng đèn trong một từ các thiết chế văn hóa này là bao nhiêu? Có được người dân sử dụng hay không hay xây dựng xong chỉ đóng cửa để đấy? Nếu chỉ đóng cửa để đấy thì rõ ràng nó không có ý nghĩa gì với đời sống văn hóa của người dân, cũng không thể phát huy được những giá trị văn hóa như mong muốn.

Từ những phân tích trên, vị chuyên gia nhấn mạnh, thống kê văn hóa là cần thiết nhưng thống kê muốn phản ánh được thực trạng văn hóa hiện nay thì thống kê cần phải lượng hóa được các chỉ tiêu, tiêu chí bằng các số liệu kinh tế rất cụ thể.

Để văn hóa trở thành ngành kinh tế, thống kê phải làm gì?

Vị PGS cho rằng, nếu công tác thống kê làm tốt cũng sẽ có vai trò rất lớn trong chiến lược phát ngành triển công nghiệp văn hóa.

Ông lấy ví dụ, nếu muốn phát triển ngành công nghiệp phim ảnh, thì rõ ràng một bộ phim được sản xuất ra phải được lượng hóa bằng kinh tế. Cụ thể là số lượng người đến xem phim đó như thế nào? Số tiền thu về bao nhiêu? Sự đóng góp từ bộ phim đó với sự phát triển của kinh tế, xã hội như thế nào...? Bao nhiêu bộ phim được trình chiếu trên thế giới? Sự đóng góp của ngành này cũng phải được so sánh với những ngành kinh tế khác, khi những con số đóng góp đó vượt qua một con số cụ thể thì có được xem đó là một ngành kinh tế hay không...?

Ông lấy ví dụ như du lịch, sự đóng góp của ngành du lịch cho nền kinh tế hiện nay vào khoảng 10% GDP, vậy thì con số này đã đủ để coi du lịch là một ngành kinh tế hay chưa?

"Chúng ta nói tới công nghiệp nghĩa là nói tới ngành kinh tế, thế nhưng thực tế lại chưa có được tiêu chí về con số để xác định như thế nào là một ngành kinh tế thật sự.

Vì điều này, văn hóa hiện cũng mới chỉ chủ yếu phục vụ đời sống, tinh thần của người dân. Thu phí cũng chỉ vì mục đích phục vụ công tác tu bổ, tôn tạo di sản chứ chưa thật sự được xem là một ngành kinh tế.

Điều này một phần cũng là do công tác thống kê chưa thể hiện tốt phần này. Chính vì thống kê chưa thể hiện rõ được sự đóng góp của ngành văn hóa cho phát triển kinh tế, xã hội nên chưa thể nói văn hóa là một ngành kinh tế.

Tới đây, nếu muốn hướng tới một ngành công nghiệp văn hóa thì thống kê phải thể hiện được những con số cho thấy văn hóa là một ngành kinh tế, khi đó mới có cơ sở để đánh giá", vị chuyên gia nhìn nhận.
 
Thái Bình

Thứ Năm, 28/10/2021 13:34

Sự Kiện