Cẩu làm vỡ bia đá cổ 342 năm: Khó gắn nguyên vẹn

(Góc nhìn văn hóa) - Nếu gắn lại, bia đá sẽ mất đi một số chữ, không thể nguyên vẹn như trước.

Sáng 19/9, trao đổi với Đất Việt, ông Nguyễn Văn Phương, Chủ tịch UBND huyện Việt Yên, Bắc Giang cho biết đang họp bàn tìm phương án tối ưu nhất để khắc phục, phục dựng lại bia đá cổ 342 năm đã bị vỡ.

Cau lam vo bia da co 342 nam: Kho gan nguyen ven
Bia đá bị vỡ khi di chuyển. Ảnh: Sở VH-TT-DL Bắc Giang. Ảnh: TPO

UBND huyện Việt Yên cũng chính là Chủ đầu tư và giám sát việc thực hiện dự án tu bổ, tôn tạo di tích chùa Thổ Hà (Việt Yên, Bắc Giang). Công ty Cổ phần bảo tồn di sản văn hóa kiến trúc Việt là đơn vị thi công.

Sự cố xảy ra khi đơn vị thi công thực hiện dự án tu bổ, tôn tạo chùa Thổ Hà. Đáng nói, trong quá trình thực hiện Chủ đầu tư và nhà thầu thi công đã tiến hành di chuyển bia đá trước nhà tam bảo để nâng cốt nền khuôn viên, đây là hạng mục không nằm trong hồ sơ dự án tu bổ chùa Thổ Hà. Đề án tu bổ do Bộ VH-TT-DL phê duyệt cũng không có hạng mục này.

Hiện Chủ đầu tư đang dùng lạt bó buộc thân và đế bia, bảo quản các mảnh vỡ, đóng cọc căng dây tạo hành lang bảo vệ, tạo mái che tạm thời.

Theo báo cáo của Sở VH-TT-DL Bắc Giang, để di chuyển, nhà thầu đào móng xung quanh bia, dùng dây vải buộc thân bia, sử dụng xe cẩu để nâng (nhằm luồn dây qua phần bia để buộc bó toàn bộ bia). Tuy nhiên, khi tiến hành nâng thì thân bia bị tách rời thành nhiều mảng.

Trả lời trên Tiền phong, ông Trần Minh Hà, Giám đốc Sở VH-TT-DL Bắc Giang cho biết, trước khi di chuyển các bên đã không đánh giá hết được hiện trạng của bia nên đã xảy ra sự việc trên.

Theo ông Hà, trước đây, bia được đặt trong gác chuông. Năm 1954, dân quân địa phương đã đốt gác chuông để lấy chuông đúc súng đạn phục vụ kháng chiến. Do tác động của nhiệt do đốt, bia đá bị rạn nứt nhiều vị trí.

“Bia đá trải qua quá trình om lửa, om nước (do lũ lụt) nên đã bị nứt sẵn. Do nhà thầu chủ quan, sơ suất, trước lúc di chuyển chưa đánh giá việc bia bị nứt nên khi nâng lên thì bị vỡ”, ông Hà nói.

Cũng theo ông Hà, nếu gắn lại, bia đá sẽ mất đi một số chữ, không thể nguyên vẹn như trước.

Trước đó, ngày 14/9, Cục Di sản văn hoá (Bộ VH-TT-DL) đã có văn bản đề nghị Sở VH-TT-DL Bắc Giang chỉ đạo chủ đầu tư bảo vệ tại chỗ bia đá, khẩn trương thực hiện việc xây dựng bệ đặt bia tại vị trí cũ.

Cục Di sản văn hoá đề nghị Sở VH-TT-DL lựa chọn tổ chức tư vấn đề xuất phương án tu bổ, gắn chắp bia đảm bảo khoa học và chất lượng, báo cáo UBND tỉnh Bắc Giang và Bộ VH-TT-DL chấp thuận trước khi thi công. Đồng thời, Sở đánh giá tình trạng bia khi tu bổ so với thời điểm trước khi bị vỡ để xác định mức độ ảnh hưởng của vụ việc.

Cục Di sản văn hoá cũng đề nghị Sở VH-TT-DL Bắc Giang rà soát toàn bộ công tác tu bổ quá trình triển khai thực hiện dự án thực hiện đúng quy định của pháp luật về di sản văn hóa. Ngoài ra, Cục Di sản đề nghị kiểm tra công tác hạ giải, đánh giá, phân loại để tái sử dụng tối đa cấu kiện gỗ cổ, chỉ thay thế mới khi cấu kiện gỗ đã hư hỏng hoàn toàn.

Nhiều vấn đề khác?

Việc vỡ bia đá cổ trong quá trình tôn tạo, tu bổ di tích là điều rất đáng tiếc, tuy nhiên, theo nhìn nhận ngoài sự cố này còn nhiều vấn đề đáng lo ngại khác trong quá trình tu bổ, tôn tạo tại ngôi chùa này.

Đặc biệt là việc bảo quản di chuyển các hiện vật (như đầu rồng đá…) cũng tiềm ẩn rủi ro khi để lẫn với vật liệu xây dựng khác. Điều này được TS. Nguyễn Hồng Kiên, Viện Khảo cổ học Việt Nam cảnh báo.

Ngoài ra, ông Kiên còn lưu ý, trong quá trình thi công đơn vị thi công dự án còn làm mới hoàn toàn, loại bỏ các cấu kiện gỗ có chạm khắc mang phong cách nghệ thuật thế kỷ 17 ở Tam quan chùa Thổ Hà.

Các cấu kiện này, dù sau hàng trăm năm, hiện vẫn còn tốt, đủ khả năng chịu lực, về nguyên tắc là phải được sử dụng lại.

Nhiều hạng mục di tích khác trong chùa cũng bị nhiều ý kiến phản ánh “trùng tu kiểu phá hoại”, “trùng tu xong thì không còn gì cổ, xưa cũ”.... Hơn thế, đơn vị thi công còn ứng xử với đôi rồng đá có khắc niên đại thế kỷ 17 (năm Giáp Thân 1644) như đồ phế thải. Trong khi đây là một tư liệu quý về lịch sử kiến trúc.

Thái An


 

Chủ Nhật, 19/09/2021 11:13

Sự Kiện