Cẩu bia đá cổ làm vỡ: Chằng buộc cẩu thả, tắc trách

(Góc nhìn văn hóa) - Buộc dây cẩu bia đá cổ hàng trăm năm làm vỡ nhiều mảnh là cẩu thả, thiếu trách nhiệm.

Đó là nhận định chung của các chuyên gia xung quanh vụ việc chủ đầu tư làm vỡ bia cổ 342 năm tại chùa Thổ Hà (Việt Yên, Bắc Giang).

Cau bia da co lam vo: Chang buoc cau tha, tac trach
Hình ảnh tấm bia đá cổ bị gãy vỡ sau khi được cẩu lên. Ảnh: TPO

Một chuyên gia Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam khi nhìn vào hình ảnh gãy đôi của bia đá cổ, đã nói: "Cẩu thả, thiếu trách nhiệm".

Theo vị chuyên gia này, cách cẩu trực tiếp bia đá lên gây gãy bia đá không khác nào phá hoại di tích.

"Không thể hiểu nổi tại sao lại có cách hành xử với di tích như vậy, nhất là với một di tích đá cổ hàng trăm năm tuổi", vị này bức xúc.

Ông cho biết, với một di sản cổ bằng đá, lại có niên tuổi lâu đời thì không thể chỉ chằng buộc sơ sài mà có thể nhấc được lên. Thay vào đó, bia cổ phải được giằng buộc, thậm chí phải có lồng sắt bảo vệ, sau đó mới đào chân rồi di chuyển.

Phân tích rõ hơn, GS. TS Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VH-TT-DL), Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia cho biết, khi thực hiện di dời bia đá cổ cần phải tuân thủ nhiều nguyên tắc.

Đầu tiên, việc di dời phải được tính toán, thống nhất từ trước, được các cơ quan chức năng có thẩm quyền đồng ý, cho phép. Không thể trong quá trình tu bổ, tôn tạo chùa thấy bia đá thấp thì tự ý di chuyển để nâng lên.

"Làm như vậy là sai quy trình, chưa đúng các quy định bảo vệ di sản", ông Bài nói.

Tiếp theo, khi di chuyển lại thiếu chuyên môn, không có kinh nghiệm, không đánh giá kỹ lưỡng dựa trên tính chất, đặc điểm của bia đá mà lại áp dụng các cách thức thô thiển, thông thường dẫn tới sự cố xảy ra.

Lẽ ra phải biết đây là bia đá hình trụ, lại có tuổi đời hàng trăm năm, không thể cẩu di tích lên như cẩu một tấm bê tông hay một khối đá mới được.

Với những tấm bia cổ, kể cả là bia tấm hay bia trụ cũng cần phải đóng gông gỗ hoặc sắt bảo vệ bia đá trước, sau đó mới tiến hành đào chân móng và thực hiện các bước tiếp theo.

"Mỗi bước làm đầu phải rất thận trọng, tỉ mỉ. Bia cổ có thể ví như các cụ già, xương cốt đã lỏng lẻo, vì thế phải được bảo vệ chắc chắn. Đóng gông cho bia đá là để khi cẩu lên thì gông sẽ là vật chịu lực chứ không phải là bia đá. Như vậy, việc di dời sẽ bảo đảm an toàn hơn.

Tuy nhiên, qua quan sát, đơn vị thi công chỉ buộc dây qua loa quanh bia đá rồi cẩu lên, như thế toàn bộ lực đã dồn xuống phần dưới của bia đá. Trong khi bia đá đã có tuổi đời lâu năm, lại có nhiều vết rạn nứt, việc gãy, vỡ là khó tránh khỏi.

Qua việc này cũng cho thấy đơn vị chủ đầu tư, đơn vị thi công, giám sát quá non yếu, thiếu kinh nghiệm chuyên môn nên mới có cách ứng xử thô bạo như vậy", PGS.TS Đặng Văn Bài nhìn nhận.

Về phương án phục dựng, một chuyên khác tại Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam cho biết, may mắn là bía đá cổ hình trụ nên khi xảy ra gãy, vỡ đã không bị vỡ vụn mà chỉ gãy đôi. Mặc dù nhiều chữ, hoa văn có bị ảnh hưởng nhưng việc phục dựng sẽ đỡ phức tạp hơn khi phục dựng những nét vỡ vụn.

Theo đó, ông cho rằng muốn phục dựng lại thì phải thực hiện theo từng bước.

Đầu tiên, phải nhanh chóng gia cố giữ nguyên hiện trạng, bảo quản chặt chẽ, không để rơi rớt các mảnh vỡ vụn, không để nước mưa ngấm vào vết vỡ cũng như các mảnh vỡ.

Việc bảo quản có thể là đóng khung, quây sát tấm bia, thay vì chằng buộc bằng dây lạt tạm bợ như hiện nay.

Tiếp theo, tổ chức lấy ý kiến của các cơ quan chuyên môn như đơn vị quản lý di sản, các sở ngành, cùng các chuyên gia, các cơ quan chuyên môn như Viện nghiên cứu Hán Nôm, Viện Sử học, Viện nghiên cứu Văn hóa họp bàn, thống nhất phương án khắc phục.

Việc phục dựng phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc phục chế văn bia cũng như kỹ thuật, kinh phí, bảo đảm việc phục dựng ở mức tốt nhất.

"Cần cố gắng giảm thiểu thiệt hại, phục chế lại các hoa văn, chữ viết dựa trên các mảnh vỡ và các tài liệu lưu trữ. Sẽ rất khó có thể trả lại nguyên trạng cho tấm bia vì đã gãy vỡ, kiểu gì cũng có vết nhưng nếu không cố gắng khắc phục được ở mức tốt nhất sẽ là điều rất đáng trách", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Thái Bình

Thứ Ba, 14/09/2021 08:28

Sự Kiện