Vòng quay ‘Đánh-Đàm’: Thòng lọng thít cổ phiến quân Idlib

(Quan hệ quốc tế) - Thỏa thuận Moscow rồi cũng bị phá vỡ như thỏa thuận Sochi. Vòng quay “chiến sự-ngừng bắn” sẽ tiếp diễn đến khi Syria giải phóng hoàn toàn Idlib.

Trong một bài viết trên trang web của RT, nhà phân tích quân sự Scott Ritter cho biết, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Erdogan, cùng với các cố vấn an ninh quốc gia cấp cao của họ, đã gặp nhau tại Moscow vào ngày 5 tháng 3.

(Scott Ritter là cựu sĩ quan tình báo của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ. Ông đã từng hoạt động tại Liên Xô với tư cách là một thanh tra viên Mỹ về vấn đề thực hiện Hiệp ước INF; là một sĩ quan tùy tùng của Đại tướng Norman Schwarzkopf - Tư lệnh Bộ tư lệnh Trung Đông của Mỹ, trong Chiến tranh vùng Vịnh. Từ năm 1991-1998, ông là một thanh tra vũ khí của Liên Hợp Quốc).

Mục đích của hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp này là để đàm phán các điều khoản ngừng bắn sẽ chấm dứt chiến sự tại Khu vực giảm leo thang xung đột Idlib của Syria, đã đe dọa sẽ lôi kéo hai quốc gia vào cuộc xung đột quân sự trực tiếp.

Sau hơn sáu giờ họp, hai bên đã đồng ý ký kết một thỏa thuận mới, được coi như một thỏa thuận bổ sung của Biên bản ghi nhớ về ổn định tình hình trong Khu vực giảm leo thang xung đột (hay còn gọi là Thỏa thuận Sochi về Idlib) ngày 17 tháng 9 năm 2018.

Theo kết quả hội đàm, văn kiện chung giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ do các Bộ trưởng Ngoại giao hai nước công bố, gồm 3 điểm chính như sau:

Một là: Ngừng tất cả các hành động chiến đấu theo đường dây liên lạc hiện có từ nửa đêm ngày 6 tháng 3;

Hai là: Nga và Thổ Nhĩ Kỳ tạo ra một hành lang an toàn rộng sáu km đến phía bắc và phía nam của đường cao tốc M-4 ở Syria;

Ba là: Từ ngày 15 tháng 3, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu tuần tra chung dọc theo đường cao tốc M-4.

Vong quay ‘Danh-Dam’: Thong long thit co phien quan Idlib
Thỏa thuận ngừng bắn Moscow đánh dấu thất bại của Thổ Nhĩ Kỳ ở Idlib-Syria

Ngay sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, có vẻ như cả Quân đội Syria (SAA) và các nhóm khủng bố, đối lập đều tuân thủ đúng theo tinh thần của thỏa thuận ngừng bắn. Tình hình tại các mặt trận yên ổn, từ nửa đêm về sáng không diễn ra chiến sự, mặc dù chỉ trước nửa đêm khoảng 1 tiếng, phiến quân vẫn tấn công vào các chốt của SAA ở Idlib.

“Lá chắn Mùa xuân” thất bại ở Idlib

Trong suốt một tuần, từ 27 tháng 2 đến 5 tháng 3, tình hình xung đột ở tỉnh Idlib của Syria đã leo thang cực kỳ căng thẳng giữa quân đội Syria và các lực lượng đồng minh, với các nhóm vũ trang chống chính phủ được Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn. Xung đột leo thang cả về tính chất, quy mô, cấp độ, có nguy cơ biến thành một xung đột địa-chính trị, đe dọa sẽ kéo quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và Nga vào cuộc xung đột trực tiếp với nhau.

Vào ngày 1 tháng 3, Thổ Nhĩ Kỳ đã hiện thực hóa mối đe dọa trước đây của Tổng thống Erdogan về việc “xua Quân đội Syria và các đồng minh trở lại ranh giới phân định trong Thỏa thuận Sochi 2018”, đã mở ra một cuộc tấn công lớn, được đặt tên là “Chiến dịch Lá chắn Mùa xuân” (Operation Spring Shield), với sự tham gia của hàng ngàn binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ, cùng với hàng trăm xe tăng, xe bọc théo và pháo tự hành, chiến đấu trong đội hình lực lượng chống chính quyền của Tổng thống Bashar al-Assad.

Hoạt động này sớm trở thành thảm họa; không chỉ gây nhiều thiệt hại, chặn đứng cuộc tấn công của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, mà Quân đội Syria và các đồng minh Hezbollah và dân quân thân Iran, đã chiếm lại phần lớn lãnh thổ đã mất trong trận chiến trước đó.

Đối mặt với sự lựa chọn hoặc leo thang quân sự lên một cấp độ mới dẫn đến đối đầu trực tiếp với các lực lượng Nga, hoặc đứng trước thất bại nhãn tiền trên chiến trường, Erdogan đã bay tới Moscow.

Thỏa thuận bổ sung, có hiệu lực vào nửa đêm thứ Sáu, ngày 6 tháng 3 (giờ Moscow), thể hiện một thất bại chiến lược đối với Erdogan và quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, với tư cách là lực lượng vũ trang thường trực lớn thứ hai của Khối liên minh Quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO), được trang bị và huấn luyện theo tiêu chuẩn cao nhất của phương Tây.

Vong quay ‘Danh-Dam’: Thong long thit co phien quan Idlib
Quân đội Syria tiến vào thị trấn Saraqib ở phía đông tỉnh Idlib, án ngữ cao tố M4 và M5

Trong trận đấu tưởng như không cân sức với “Quân đội Syria rách rưới, mệt mỏi sau chín năm chiến đấu không ngừng nghỉ và các nhóm vũ trang đồng minh người Shiite ô hợp thân Iran”, các lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ cùng với đồng minh của mình đã lâm vào tình trạng bế tắc. Hơn nữa, các tay súng đối lập chống chính phủ Assad được huấn luyện và trang bị bởi Thổ Nhĩ Kỳ đã chứng tỏ chúng một “sự thất vọng trên chiến trường”.

Một trong những lý do chính đằng sau sự thất bại của Ankara là việc Nga đã kiểm soát không gian trên Idlib, từ chối cho người Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng máy bay chiến đấu, máy bay trực thăng và sử dụng máy bay của VKS (lực lượng Hàng không-Vũ trụ Nga), cùng với Không quân Syria, để ném bom cả quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và các lực lượng đồng minh của họ (mặc dù không bên nào chính thức xác nhận người Nga ném bom người Thổ Nhĩ Kỳ, bởi đó sẽ là một thảm họa cho các cuộc đàm phán).

Cuối cùng, các tay súng chống Assad để bảo vệ bản thân khỏi bị tấn công đã buộc phải trú ẩn trong cái gọi là Các trạm quan sát được thành lập theo Thỏa thuận Sochi – những pháo đài được củng cố vững chắc bởi rất nhiều các đồn bốt Thổ Nhĩ Kỳ, xen kẽ với các lực lượng phiến quân.

Chiến dịch Spring Shield hóa ra là một thất bại đau đớn cho người Thổ Nhĩ Kỳ và các đồng minh của họ.

Syria đạt 2 mục đích, Thổ Nhĩ Kỳ thất bại toàn diện

Theo các điều khoản của Thỏa thuận Sochi đầu tiên, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ có nhiệm vụ giám sát việc tách các lực lượng chống Assad khỏi Hay’at Tahrir al-Sham (HTS, tức chi nhánh của nhóm khủng bố al-Qaeda ở Syria), một tổ chức khủng bố đang kiểm soát phần lớn “Khu vực chống leo thang xung đột”.

Việc Thổ Nhĩ Kỳ không hoàn thành nhiệm vụ này, cùng với các cuộc tấn công liên tục vào các vị trí của Syria bởi các tay súng khủng bố HTS, đã thúc đẩy cuộc tấn công của Quân đội Syria ở Idlib. Thỏa thuận bổ sung được ký kết trong tuần này tại Moscow, một lần nữa khẳng định lại sự cống hiến của Nga, để chống lại tất cả các hình thức khủng bố và loại bỏ tất cả các nhóm khủng bố ở Syria.

Vong quay ‘Danh-Dam’: Thong long thit co phien quan Idlib
Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ tuần tra tại thị trấn Atareb ở vùng nông thôn phía tây tỉnh Aleppo, do quân đối lập kiểm soát, ngày 19 tháng 2 năm 2020

Làm thế nào để điều này sẽ được thực hiện không được nêu ra trong thỏa thuận bổ sung, nhưng thực tế là phần lớn các lực lượng chống Assad đã tìm nơi ẩn náu trong các trạm quan sát Thổ Nhĩ Kỳ là các tay súng HTS, mới chỉ một tuần trước, đã được chính Ankara cung cấp vũ khí và phương tiện để thực hiện các cuộc tấn công phối hợp với Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ.

Thỏa thuận này cũng tập trung vào một khía cạnh quan trọng khác của thỏa thuận ban đầu ở Sochi nhưng chưa hoàn thành, đó là đảm bảo lối đi an toàn dọc theo hành lang đường cao tốc M4 và M5 chiến lược nối thành phố Aleppo với Latakia (M4) và Damascus (M5).

Sự bất lực hoặc không muốn tuân theo quy định này từ phía người Thổ Nhĩ Kỳ cũng là một trong những động lực lớn đằng sau cuộc tấn công hiện tại của Syria ở Idlib. Thật vậy, Quân đội Syria hoàn toàn có thể giành quyền kiểm soát toàn bộ đường cao tốc M5 và đang trong quá trình làm điều tương tự đối với đường cao tốc M4, nếu Moscow và Ankara không tiến hành đàm phán và đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến sự.

Theo các điều khoản của thỏa thuận bổ sung, các khu vực giảm leo thang xung đột mới sẽ được xác định bởi các lộ tuyến hiện tại, đảm bảo Quân đội Syria giữ vững được các tiến bộ đã đạt được trong thời gian vừa qua.

Hơn nữa, đường cao tốc M4 hiện sẽ được bảo đảm bởi một vùng đệm là khu vực an ninh rộng 12 km (sáu km mỗi bên đường) và sẽ được Thổ Nhĩ Kỳ với Nga cùng tuần tra, đảm bảo tuyến đường an toàn giao thông cho xe thương mại.

Các cuộc tuần tra này sẽ bắt đầu vào ngày 15 tháng 3, điều đó có nghĩa là người Thổ Nhĩ Kỳ có mười ngày để giám sát việc triệt thoái lực lượng chống Assad ra khỏi hành lang này, trước khi thỏa thuận có hiệu lực. Lực lượng phiến quân sẽ bị đẩy trở lại phía bắc đường cao tốc M4, đó chính là mục tiêu ban đầu của cuộc tấn công mà Quân đội Syria muốn đạt được.

Vong quay ‘Danh-Dam’: Thong long thit co phien quan Idlib
Các binh sĩ quân đội Syria ở miền nam tỉnh Idlib-Syria, ngày 05/3/2020

Thỏa thuận tồn tại trong bao lâu?

Mặc dù được coi là một thỏa thuận ngừng bắn, thỏa thuận bổ sung được tạo ra bởi hội nghị thượng đỉnh Moscow giữa Putin và Erdogan hôm 05/3 thực ra là  một “sự thất bại mất mặt” của Thổ Nhĩ Kỳ những được Nga mở cho con đường để đỡ mất mặt.

Chính phủ Syria đã đạt được hai mục đích mà họ đang hướng tới khi phát động cuộc tấn công của mình và người Thổ Nhĩ Kỳ cùng các đồng minh chống Assad đã thất bại toàn diện, trở nên khốn đốn hơn nhiều trong “cái túi Idlib” ngày càng bị co hẹp lại sau mỗi lần đàm phán.

Ngoài việc ngăn chặn xung đột trực tiếp giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Nga, thỏa thuận bổ sung đạt được rất ít thay đổi tình hình trên mặt đất.

Thổ Nhĩ Kỳ vẫn phải đối mặt với nhiệm vụ giải giáp tổ chức khủng bố HTS mà họ hiện vẫn coi như là một đồng minh và đứng trước cuộc khủng hoảng nhân đạo được gây ra bởi hàng trăm ngàn người tị nạn phải di dời bởi trận chiến trước đó.

Tuy nhiên, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ rất khó để tước vũ khí của HTS và nếu họ không làm được, chính quyền Syria lại sẽ phát động cuộc tấn công với sự hỗ trợ của Nga và có thể lại có những cuộc đàm phán mới. Vòng xoáy “chiến sự-ngừng bắn” sẽ tiếp diễn đến khi Idlib được giải phóng hoàn toàn.

Nói tóm lại, thỏa thuận bổ sung mới này, cũng như tiền lệ của nó là Thỏa thuận Sochi, hoặc như các thỏa thuận khác trong tương lai, đơn thuần chỉ là một văn kiện được thiết lập để cuối cùng sẽ bị phá vỡ, bởi vì những xung đột chỉ được giải quyết triệt để khi chính quyền Damascus khôi phục quyền kiểm soát toàn bộ lãnh thổ Syria.

Thiên Nam

Thứ Bảy, 07/03/2020 14:04

Sự Kiện