Saudi và Ai Cập bồn chồn trước giờ ông Biden nhậm chức

(Quan hệ quốc tế) - Việc một chính quyền Dân chủ trở lại Nhà Trắng được các chuyên gia đánh giá như một cơn đau đầu đối với Hoàng gia Riyadh và dinh Tổng thống Cairo

Cơn đau đầu xuất hiện bởi cả Saudi Arabia và Ai Cập đều lo ngại tân Tổng thống Mỹ Joe Biden sẽ trở lại với JCPOA và gỡ bỏ lệnh trừng phạt Iran.

Gió đổi chiều

Việc ông Joe Biden đắc cử Tổng thống Mỹ đồng nghĩa với việc chính quyền của đảng Dân chủ sẽ đưa “các giá trị đúng đắn về mặt chính trị” trở lại trung tâm chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ như dưới thời Tổng thống Barak Obama.

Cam kết của ông Joe Biden đưa Mỹ quay lại với JCPOA (tức “Kế hoạch Hành động chung Toàn diện”, một tên gọi khác của Thỏa thuận Hạt nhân Iran 2015), lấy tiền đề dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Tehran của chính quyền Donald Trump sắp mãn nhiệm như một “điểm khởi đầu để tiếp tục các cuộc đàm phán” sẽ khiến giới lãnh đạo của cả hai quốc gia Ả Rập là Ai Cập và Saudi Arabia phải nhanh chóng bắt đầu đối thoại khẩn cấp với tân Tổng thống Mỹ để bảo vệ lợi ích quan trọng của họ trong khu vực.

Saudi va Ai Cap bon chon truoc gio ong Biden nham chuc
Saudi Arabia lo ngại ông Biden đảo ngược chính sách đối ngoại thời ông Trump

Theo tuyên bố của ông Biden trên tờ The New York Times ngày 2/12/2020, vị tân Tổng thống Mỹ tin rằng, quay trở lại thỏa thuận sẽ là “cách tốt nhất để đạt được sự ổn định trong khu vực”.

Hơn nữa, Ngoại trưởng Mỹ tương lai Anthony Blinken, Cố vấn An ninh Quốc gia Jake Sullivan và cựu Ngoại trưởng Mỹ John Kerry chính là những người đã hợp tác chặt chẽ với các quan chức Iran trong suốt hai năm đàm phán ký kết Thỏa thuận Hạt nhân Iran ngày 14/7/2015.

Chính sách đối ngoại của chính quyền ông Donald Trump được đánh giá là ủng hộ các chế độ theo dòng Sunni ôn hòa, đặc biệt là Saudi Arabia và Ai Cập, theo cách tiếp cận thực tế dựa trên lợi ích thiết thực.

Do đó, sự trở lại của chính quyền Dân chủ ở Washington với việc đặt các giá trị “đúng đắn về mặt chính trị” vào trung tâm chương trình nghị sự trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, bao gồm việc nhấn mạnh yêu cầu cải thiện nhân quyền và thúc đẩy dân chủ hóa là một điều kiện để duy trì quan hệ đặc biệt với Washington, thực sự là một cơn ác mộng với Riyadh và Cairo.

Saudi Arabia muốn có tên trong thỏa thuận

Trong nỗ lực gây ảnh hưởng đến Tổng thống mới đắc cử và đội ngũ thân cận của ông Biden, đặc phái viên tại Liên Hợp Quốc của Saudi Arabia là ông Abdallah Mouallimi cho rằng, không ai “ngây thơ” đến mức tái ký một thỏa thuận hạt nhân Iran như trước đây.

Nhà ngoại giao đến từ Riyadh khẳng định rằng, thế giới đã chứng kiến ​​sự thất bại của JCPOA và sẽ không có chuyện quay lại thỏa thuận cũ.

Ông Mouallimi đề xuất một thỏa thuận khác, trong đó có vai trò của Saudi Arabia và yêu cầu không chỉ giới hạn trong việc kiềm chế tham vọng hạt nhân của Iran, mà còn giải quyết chương trình ICBM của nước này và cắt đứt sự hỗ trợ vật chất của Tehran cho các nhóm vũ trang ủy nhiệm.

Hoàng tử Faisal bin Farhan, Bộ trưởng Ngoại giao Saudi Arabia cũng cho biết, điều Riyadh và những đồng minh trong khu vực mong đợi nhất là được tham vấn đầy đủ về những gì đang diễn ra trong các cuộc đàm phán với Iran trong tương lai.

Cựu lãnh đạo tình báo của Saudi Arabia là Hoàng tử Turki Faisal, đã trực tiếp cảnh báo Tổng thống mới đắc cử của Hoa Kỳ không nên lặp lại những sai lầm trong quá khứ và thiếu sót của thỏa thuận đầu tiên.

Theo ông, “mọi kế hoạch hành động không có sự thống nhất với các đồng minh trong khu vực và không toàn diện”, sẽ không giúp đạt được hòa bình và an ninh lâu dài trong khu vực.

Trong bài phát biểu trước Hội đồng Quốc gia về Quan hệ Mỹ-Ả Rập tại Manama vào ngày 6/12, Thái tử Turki Faisal nhấn mạnh, hành vi gây rối của Iran ở Iraq, Syria, Yemen, Lebanon và Saudi Arabia và các cuộc tấn công vào các cơ sở khai thác dầu mỏ, cũng giống như mối đe dọa từ chương trình hạt nhân của Tehran.

Ông khuyến nghị rằng, bất kỳ thỏa thuận mới nào cũng phải bao gồm tất cả các vấn đề cần quan tâm, có nghĩa là đồng minh của Washington trong khu vực phải được quyền tham gia vào đàm phán thỏa thuận.

Ngoài ra, vấn đề quan trọng khác khiến Hoàng gia Riyadh lo lắng là có vẻ như địa vị của Thái tử Saudi Arabia Muhammed bin Salman (MBS), thường được mô tả là “quyền lực lớn nhất đằng sau ngai vàng” của cha ông là Quốc vương Salman, sẽ bị lung lay khi ông Biden bước vào Nhà Trắng.

MBS được coi là người đứng sau vụ ám sát người bất đồng chính kiến ​​với Riyadh là nhà báo Jamal Khashoggi của tờ Washington Post ở Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2018, có khả năng sẽ bị chính quyền Biden xem là “kẻ bị ruồng bỏ”; trong khi vị Thái tử này chính là nhân vật thiết yếu trong chính sách của Hoa Kỳ ở Vịnh Ba Tư dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Ai Cập lo ngại mối thâm tình giữa Mỹ với “Anh em Hồi giáo”

Sự xuất hiện của chính quyền mới ở Washington cũng là một báo động đỏ đối với Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah Sisi. Kịch bản khiến ông lo lắng nhất là “sự quay trở lại đầy thiện cảm” của người Mỹ đối với tổ chức “Anh em Hồi giáo” (Muslim Brotherhood) ở Ai Cập.

Đây chính là sự hồi sinh tinh thần của chính quyền Tổng thống Barak Obama, vốn ủng hộ nhiệt tình đối với Tổng thống Ai Cập Muhammad Morsi, sau khi ông Hosni Mubarak bị phế truất.

Cần lưu ý rằng, chế độ đương nhiệm của Ai Cập đứng sau sáng kiến ​​của thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Hoa Kỳ là Ted Cruz, người đưa ra dự luật tại Quốc hội trong năm nay nhằm chỉ định “Anh em Hồi giáo” là một tổ chức khủng bố ở Mỹ và yêu cầu Bộ Ngoại giao cung cấp bằng chứng về việc đưa nhóm này vào danh sách các tổ chức hỗ trợ khủng bố toàn cầu.

Một dấu hiệu rõ ràng cho thấy sự bất an của Ai Cập là một chuyên mục đặc biệt được xuất bản vào ngày 10/12/2020 trên tờ Al-Ahram Weekly, được coi là cơ quan ngôn luận của chính quyền Cairo.

Người phụ trách chuyên mục này là Ezzat Ibrahim, cũng chính là phóng viên của tờ báo này tại Washington khi cuộc “cách mạng” ngày 25/1/2011 nổ ra ở Ai Cập, trong làn sóng “Mùa xuân Ả Rập”.

Đồng cảm với suy nghĩ của ông Sisi, nhà báo Ezzat Ibrahim bày tỏ lo sợ rằng, sau lễ nhậm chức của ông Biden ở Hoa Kỳ, tổ chức “Anh em Hồi giáo” có thể sẽ cố gắng thể hiện lại mình trước chính quyền Dân chủ bằng các hoạt động làm suy yếu “dòng chảy ôn hòa” trong nhóm, hay phá hủy “bức tường lửa chống lại chủ nghĩa cực đoan”.

Ông nhắc nhở độc giả rằng, một phái đoàn từ cái gọi là “Liên minh Thanh niên Cách mạng Ai Cập” (Egyptian Revolutionary Youth Coalition) bao gồm các nhân vật nổi tiếng của cuộc cách mạng đã được Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tiếp đón tại Washington vào tháng 10/2011.

Đây là một phần trong chính sách thúc đẩy đối thoại với tổ chức “Anh em Hồi giáo” của cựu Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton.

Ibrahim kết thúc bài viết trong chuyên mục đặc biệt của mình với một cảnh báo rõ ràng, nếu tổ chức “Anh em Hồi giáo” thành công trong việc thúc đẩy những ý tưởng “ru ngủ” Hoa Kỳ như vậy, điều này sẽ chỉ làm gia tăng mối đe dọa khủng bố và sự cuồng tín, thúc đẩy chủ nghĩa ly khai trong các cộng đồng Hồi giáo ở phương Tây.

Ai Cập và Saudi muốn đối thoại khẩn cấp với chính quyền Biden

Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy chính sách đối ngoại của chính quyền mới của Mỹ sẽ ưu tiên khu vực Trung Đông.

Suy nghĩ cho rằng ông Biden sẽ lật ngược tất cả các chính sách của chính quyền Trump là một sự phóng đại, nhưng rõ ràng là cho đến hôm nay, có vẻ như Tổng thống sắp nhậm chức của Hoa Kỳ sẵn sàng thực hiện cam kết đảo ngược quan điểm chính sách đối ngoại của ông Donald Trump và Mike Pompeo, các quốc gia hàng đầu của thế giới Ả Rập như Saudi Arabia và Ai Cập sẽ không còn được hưởng nhiều lợi ích như dưới thời chính quyền của đảng Cộng hòa.

Các cố vấn của ông Biden đang nỗ lực thuyết phục ông ưu tiên việc Mỹ trở lại JCPOA.

Họ đang thảo luận khả năng Tổng thống Biden có thể ký lệnh hành pháp của tổng thống để thu hồi lệnh hành pháp năm 2018 của ông Trump và trao quyền cho Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng Tài chính bắt đầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt liên quan đến Iran.

Mức độ nghiêm trọng trong mối quan tâm của các đồng minh truyền thống của Hoa Kỳ là hoàn toàn chính đáng và các nhà lãnh đạo của họ đang bắt đầu một cuộc đối thoại khẩn cấp với chính quyền sắp tới của Hoa Kỳ để bảo vệ các lợi ích quan trọng của mình trong khu vực.

Nguyễn Ngọc

 

Thứ Năm, 31/12/2020 07:40

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện