Quân sự-chính trị TG 2021: Mỹ hỗn loạn, Thế giới bất an...

(Quan hệ quốc tế) - Trong khi chính trị trong nước hỗn loạn, Mỹ còn thúc đẩy ‘dân chủ’ ở Mỹ-Latinh, tiếp tục o ép Triều Tiên, gây chiến với cả Nga, đối đầu Trung Quốc.

Trong hai bài viết trước với tiêu đề: “Quân sự-chính trị thế giới 2020: Ngập tràn bất ổn khó lường”; “Quân sự-chính trị thế giới 2021: Nga trong lò lửa Trung Đông” “Quân sự-chính trị TG 2021: EU khủng hoảng, Nga tăng vị thế” chúng ta đã có một cái nhìn khái lược về tình hình chính trị-quân sự thế giới năm 2020 và những tác động có thể đối với năm 2021; cùng với đó là tình hình ở khu vực Trung Đông, bao gồm cả phần lục địa châu Á và châu Phi; tình hình châu Âu và Nga.

Tuy nhiên, căng thẳng không chỉ xuất hiện ở những khu vực này, mà Mỹ và châu Mỹ Latinh, cùng với châu Á cũng không nằm ngoài vòng xoáy bất ổn và khủng hoảng, một phần là do những nguyên nhân nội tại, nhưng phần lớn là đến từ chính sách của Mỹ.

Đối với Hoa Kỳ, 2020 là một năm sóng gió cho cả chính sách đối nội và đối ngoại. Các sự kiện năm nay phản ánh chính sách đối ngoại theo chủ nghĩa bảo hộ của Chính quyền Trump và cách tiếp cận theo định hướng quốc gia trong chính sách kinh tế và đối nội, mở ra một cuộc đụng độ dữ dội với phần lớn giới tinh hoa chính trị và kinh tế Washington, vốn có cách tiếp cận theo chủ nghĩa toàn cầu.

Xã hội Hoa Kỳ đang trở nên bất ổn

Ngoài các vấn đề truyền thống chưa được giải quyết, cuộc khủng hoảng của Mỹ còn trở nên tồi tệ hơn do hai nguyên nhân chính là sự lan tràn không thể kểm soát của đại dịch COVID-19 và các cuộc biểu tình của phong trào BLM (Black Lives Matter). Sự kết hợp giữa chúng đã đẩy vấn đề của nước Mỹ đạt đến tình trạng nghiêm trọng.

Người ta có thể và nên có thái độ chỉ trích đối với hành động của Tổng thống Donald Trump, nhưng không nên nghi ngờ sự chân thành trong nỗ lực biến khẩu hiệu “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” (Make America Great Again-MAGA) thành hiện thực. Tương tự, người ta không nên nghi ngờ rằng người kế nhiệm của ông sẽ tuân thủ các giá trị khác.

Cho dù đó là “cuộc sống của người da đen quan trọng hơn” (Black Lives Matter) hay “Nước Nga phải bị tiêu diệt” (Russia Must Be Destroyed), hoặc một khẩu hiệu nào đó kỳ lạ hơn, nó sẽ không thay đổi sự thật là “nước Mỹ chúng ta từng biết trong nửa thế kỷ qua đã chết vào năm 2020”.

Quan su-chinh tri TG 2021: My hon loan, The gioi bat an...
Mỹ nên xem lại nền dân chủ của mình trước khi truyền bá nó ra nước ngoài

Ngoài ra, sự đối đầu giữa đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa mà thực chất là sự tranh đoạt quyền lợi giữa hai Tập đoàn tài phiệt Kinh tế-Tài chính và Công nghiệp-Quân sự đã đưa nước Mỹ đến bờ vực chia rẽ sâu sắc, mà dấu hiệu kinh hoàng cho thấy cái chết của nước Mỹ là việc sử dụng các công nghệ của “cách mạng cam” trong các cuộc biểu tình bạo loạn– vốn được phát triển chống lại các chế độ chính trị bất phục tùng với Mỹ, tại trụ sở Quốc hội Mỹ ở đồi Capitol, ngay thủ đô Washington, trong những ngày vừa qua.

Điều này chứng tỏ rằng, Hoa Kỳ hiện được dẫn dắt không phải chỉ bởi giới tinh hoa quốc gia mà bởi các nhà đầu tư toàn cầu, những người coi lợi ích của những người Mỹ bình thường là xa lạ.

Điều này đặt những hậu quả đáng sợ của COVID-19 trong một góc nhìn mới, bởi “căn bệnh toàn cầu” này đã tấn công những tầng lớp dễ bị tổn thương nhất của xã hội Hoa Kỳ.

Theo thống kê chính thức, Hoa Kỳ đã có khoảng 20 triệu trường hợp mắc bệnh và hơn 330.000 trường hợp tử vong, mà trong đó, phần lớn là cư dân thu nhập thấp của các thành phố lớn. Trong khi đó, những người Mỹ giàu nhất đã gia tăng đáng kể tài sản của họ bằng cách khai thác cuộc khủng hoảng đang diễn ra vì lợi ích cá nhân của họ.

Mức độ phân cực của xã hội Hoa Kỳ đã lên tới mức độ báo động nghiêm trọng. Những người bảo thủ chống lại những người theo chủ nghĩa tự do, người da đen chống lại người da trắng, nhóm cộng đồng LGBT chống lại những người theo chủ nghĩa truyền thống, biến mọi thứ vốn từng nằm trong lĩnh vực tranh luận công khai và phản đối ôn hòa đã trở thành những cuộc đụng độ trực tiếp, thường xuyên và ngập tràn bạo lực. Người ta thấy mức độ gây hấn và bạo lực chưa từng có từ mọi lĩnh vực, mọi khía cạnh trong cuộc sống của xã hội Hoa Kỳ.

Quan su-chinh tri TG 2021: My hon loan, The gioi bat an...
Mỹ không chỉ gây chiến với Nga mà còn mâu thuẫn với cả các đồng minh

Tiếp tục chính sách đối đầu với Nga ở châu Âu

Trong chính sách đối ngoại, Hoa Kỳ tiếp tục phá hoại hệ thống an ninh quốc tế vốn được hính thành và củng cố dựa trên các hiệp ước quốc tế. Hiện có những dấu hiệu cho thấy một trong những cơ sở pháp lý cuối cùng của an ninh quốc tế, hiệp ước START mới, đang sắp bị khai tử.

Hành vi của Mỹ đã khiến các đồng minh NATO và châu Âu chỉ trích. Ngày càng có nhiều sự khác biệt về quan điểm về các vấn đề chính trị với Pháp và các vấn đề kinh tế với Đức. Cuộc đối đầu với thế lực quân sự quyền lực nhất của Đông Địa Trung Hải là Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã cho thấy sự xung đột lợi ích rõ rệt trong nội bộ NATO, do Hoa Kỳ thống lĩnh.

Trong bối cảnh đó, Hoa Kỳ đã dành cả năm 2020 để liên tục tăng cường hiện diện quân sự ở Đông Âu và khu vực Biển Đen, biển Baltic. Các lực lượng và trang bị bổ sung của Hoa Kỳ đã được triển khai ngay gần biên giới của Nga. Số lượng các cuộc tập trận quân sự tấn công dưới sự lãnh đạo của Hoa Kỳ hoặc có sự tham gia của Hoa Kỳ đã tăng lên đáng kể ở châu Âu.

Ở Bắc Cực, Hoa Kỳ đang hành động như một “kẻ vơ vét chiến lợi phẩm”, không bao giờ bằng lòng với lợi ích hiện tại. Họ luôn nhắm đến mục đích mở rộng quyền kiểm soát các nguồn tài nguyên thiên nhiên trong khu vực, thiết lập sự hiện diện thường xuyên trong các vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của các quốc gia khác và tiếp tục bao vây Nga bằng các căn cứ quân sự và hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo (BMD).

Theo quan điểm về sự chuẩn bị khẩn cấp và thường xuyên của Hoa Kỳ để chiến đấu và giành chiến thắng trong cuộc chiến chống lại các đối thủ có vũ khí hạt nhân, bằng cách phá hủy kho vũ khí hạt nhân của kẻ thù, thông qua sự kết hợp của các cuộc tấn công phi hạt nhân chính xác, Bắc Cực trở thành một khu vực quan trọng trong kế hoạch quân sự này.

Cuộc xuất kích năm 2020 của một nhóm tàu khu trục AEGIS có khả năng phòng thủ tên lửa của Hải quân Hoa Kỳ ở Biển Barents, nhiệm vụ đầu tiên như vậy kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc hơn hai thập kỷ trước, cho thấy sự quan tâm của Hoa Kỳ trong việc triển khai các khả năng BMD tới các khu vực bờ biển phía bắc Nga, nơi họ có thể thực hiện đánh chặn giai đoạn đầu đối với tên lửa đạn đạo của Nga, sẽ được phóng trong các cuộc tấn công trả đũa chống lại Hoa Kỳ.

Quan su-chinh tri TG 2021: My hon loan, The gioi bat an...
Mỹ đang tăng cường hoạt động ở Bắc Cực để cạnh tranh với Nga

Kế hoạch hoạt động của Hoa Kỳ đối với Bắc Cực rất có thể giống với kế hoạch đối với Biển Đông, chỉ với một số điều chỉnh về khí hậu.

Thúc đẩy bạo loạn lật đổ các chính quyền ở Mỹ Latinh,

Ở châu Mỹ Latinh, năm 2020 được đánh dấu bằng việc Washington tăng cường các nỗ lực nhằm phá hoại các chế độ chính trị mà nước này cho là “đối lập với trật tự thế giới hiện có”, nhưng thực chất là những chế độ không chịu khuất phục trước Hoa Kỳ.

Venezuela vẫn là một trong những điểm chính trong chương trình nghị sự chính sách đối ngoại của Mỹ.

Trong cả năm, chính phủ của Nicolas Maduro đã phải trải qua những áp lực chính trị và sự trừng phạt ngày càng khốc liệt và vô số hành động phá hoại bí mật. Vào tháng 5, lực lượng an ninh Venezuela thậm chí đã vô hiệu hóa một nhóm lính đánh thuê Mỹ lẻn vào nước này để dàn dựng cuộc đảo chính vì lợi ích của phe đối lập do Washington kiểm soát, lãnh đạo bởi Juan Guaido.

Tuy nhiên, bất chấp việc Mỹ và các đồng minh công nhận Guaido là tổng thống hợp pháp của Venezuela, cùng với những nỗ lực thay đổi chế độ và cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc, chính phủ Maduro vẫn tồn tại.

Trường hợp này đã chứng minh rằng, sự lãnh đạo quyết đoán cùng với sự ủng hộ của một bộ phận đáng chú ý của dân chúng và nỗ lực liên kết với các trung tâm quyền lực toàn cầu khác (ví dụ như Nga) có thể cho phép bất kỳ quốc gia nào chống lại các cuộc tấn công của “chủ nghĩa khủng bố chính trị”.

Bản thân giới lãnh đạo Mỹ tuyên bố rằng thay vì đầu hàng, Venezuela đã biến mình thành chỗ dựa của các đối thủ địa chính trị: Trung Quốc, Nga, Iran và thậm chí cả Hezbollah. Mặc dù đánh giá này về tình hình hiện tại ở Venezuela ít nhất một phần là sự phóng đại tuyên truyền nhằm hạ thấp uy tín của chính quyền Maduro, nhưng nó cũng phản ánh một phần của tình hình thực sự đang tồn tại.

Quan su-chinh tri TG 2021: My hon loan, The gioi bat an...
Mỹ nỗ lực lật đổ chính quyền Maduro ở Venezuela nhưng bất thành

Bất ổn ở Bolivia cũng kết thúc theo cách tương tự, khi chính phủ cánh hữu giành được quyền lực sau cuộc đảo chính năm 2019 thể hiện khả năng cai trị đất nước yếu kém và mất quyền lực vào năm 2020 và Phong trào Tiến lên Chủ nghĩa Xã hội (MAS) đã bảo đảm vị trí thống trị của họ ở Bolivia nhờ sự ủng hộ trên quy mô rộng rãi của người dân bản địa, giúp Tổng thống bị trục xuất Evo Morales trở về nước.

Tuy nhiên, không chắc rằng những diễn biến này ở Venezuela và Bolivia sẽ cho phép đảo ngược xu hướng chung đối với tình trạng bất ổn ở Nam Mỹ.

Sự hỗn loạn về kinh tế và xã hội trong khu vực được củng cố bởi mức độ cao của tội phạm có tổ chức và cuộc khủng hoảng toàn cầu đang phát triển làm nảy sinh mâu thuẫn hiện có giữa các bên tham gia khu vực và toàn cầu chính. Điều này tạo điều kiện cho các mâu thuẫn hiện hữu ngày càng gay gắt.

Ví dụ, tiến trình hòa bình giữa FARC và chính phủ liên bang đang trên bờ vực sụp đổ ở Colombia. Các nguồn tin và phương tiện truyền thông địa phương cáo buộc chính phủ và các lực lượng dân quân liên kết giam giữ và giết hại các nhà lãnh đạo cộng đồng địa phương và các cựu thành viên FARC là vi phạm thỏa thuận hòa bình hiện có. Bạo lực này làm suy yếu tiến trình hòa bình mong manh và tạo điều kiện cho FARC và những người ủng hộ tiếp tục cuộc đấu tranh vũ trang.

Mexico vẫn là trung tâm di cư bất hợp pháp, buôn bán ma túy và vũ khí ngay trên biên giới với Hoa Kỳ. Phần lớn đất nước đang trong tình trạng hỗn loạn và trên thực tế bị kiểm soát bởi các băng đảng ma túy bạo lực và lính đánh thuê của chúng.

Quan su-chinh tri TG 2021: My hon loan, The gioi bat an...
Châu Mỹ-Latinh đang hỗn loạn vì những nguyên nhân nội tại và sự chống phá của Mỹ

Còn Brazil đang ở trong tình trạng khủng hoảng kinh tế và chính trị thường trực trong bối cảnh tội phạm đường phố gia tăng.

Những khuynh hướng tiêu cực này ảnh hưởng đến hầu hết tất cả các nước trong khu vực. Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu ngày càng sâu sắc và cơn hoảng loạn coronavirus càng đổ thêm dầu vào ngọn lửa bất ổn.

Châu Ấ: Quan hệ Mỹ-Trung và Mỹ-Triều tiếp tục căng thẳng

Các quốc gia Nam Mỹ không phải là quốc gia duy nhất hứng chịu khủng hoảng. Nó cũng định hình mối quan hệ giữa các cường quốc toàn cầu. Kết quả của đợt bùng phát coronavirus đang diễn ra và cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu đã góp phần làm cho mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trở nên khó khăn hơn.

Washington và Bắc Kinh có những mâu thuẫn không thể hòa giải. Nguyên nhân chính là Trung Quốc đã chiến thắng một cách chậm rãi nhưng vững chắc trong cuộc đua giành vị thế thống trị về kinh tế và công nghệ, đồng thời tăng cường khả năng quân sự của riêng mình để bảo vệ chiến thắng trong trường hợp xung đột quân sự leo thang.

Các biện pháp trừng phạt, thuế quan và chiến dịch gây áp lực ngoại giao do Nhà Trắng phát động đối với Trung Quốc kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ Tổng thống Trump là kết quả của những mâu thuẫn này và nỗ lực của chính quyền Trump để đảm bảo vị trí hàng đầu của Hoa Kỳ, khi đối mặt với suy thoái kinh tế toàn cầu.

Các chính sách và hành động của Hoa Kỳ đối với các vấn đề Biển Đông, tình hình chính trị ở Hồng Kông, vấn đề nhân quyền ở Tân Cương, việc bán vũ khí chưa từng có cho Đài Loan, sự ủng hộ quân sự hóa Nhật Bản và nhiều vấn đề khác là một phần của những mâu thuẫn bế tắc đang diễn ra.

Quan su-chinh tri TG 2021: My hon loan, The gioi bat an...
Đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn đang tiếp diễn căng thẳng

Tóm lại, Washington đang tìm cách cô lập Trung Quốc thông qua một mạng lưới liên minh quân sự khu vực và ngăn chặn sự bành trướng kinh tế của nước này thông qua các biện pháp tuyên truyền, trừng phạt và các hoạt động bí mật.

Những mâu thuẫn giữa Bắc Kinh và Washington liên quan đến Triều Tiên và các chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của nước này là một phần của cùng một chuỗi sự kiện.

Bất chấp những lời lẽ công khai, Hoa Kỳ không quan tâm đến việc giải quyết hoàn toàn xung đột âm ỉ lâu dài trên bán đảo Triều Tiên. Một kịch bản về sự đoàn tụ của hai miền Nam-Bắc Triều Tiên sẽ xóa bỏ sự biện minh chính thức về việc triển khai quân đội Hoa Kỳ ở Hàn Quốc. Đây là lý do tại sao Washington quyết định không thực hiện một phần của thỏa thuận với Bình Nhưỡng về việc đảm bảo giới hạn phát triển các chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo và các thỏa thuận khác liên quan đến việc tìm kiếm hòa bình cho bán đảo.

Tuyên bố của các nhà ngoại giao và quan chức hàng đầu của Trung Quốc chứng tỏ rằng, Bắc Kinh hoàn toàn hiểu rõ quan điểm của Washington. Đồng thời, Trung Quốc đã chứng minh rằng họ sẽ không từ bỏ các chính sách của mình nhằm đạt được vị trí cường quốc hàng đầu trong thế giới hậu đơn cực. Do đó, xung đột giữa các bên sẽ tiếp tục leo thang trong những năm tới bất kể sự thay đổi ông chủ của Nhà Trắng và việc đảng nào kiểm soát Thượng viện và Hạ viện.

Joe Biden và các lực lượng đứng sau chiến thắng của ông trong cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ 2020 có thể sẽ thay đổi chính sách kinh tế theo định hướng quốc gia của Trump, 'bình thường hóa' một phần quan hệ với Trung Quốc và một lần nữa coi Nga là kẻ thù số 1. Điều này sẽ không giúp xóa bỏ những mâu thuẫn không thể hóa giải với Trung Quốc và đảo ngược xu hướng đối đầu, nhưng chính quyền Biden với sự trợ giúp từ các phương tiện truyền thông chính thống có thể sẽ thành công trong việc che giấu sự thật này với công chúng bằng cách thúc đẩy cơn cuồng loạn chống Nga lâu đời.

Thiên Nam

Thứ Bảy, 09/01/2021 13:35

Sự Kiện