Mỹ xé thoả thuận hạt nhân Iran vì bẻ nanh không gãy?

(Quan hệ quốc tế) - Không có cơ chế giám sát thực thi thoả thuận hạt nhân khiến Washington không thể bẻ nanh Tehran và với người Mỹ thì đó chỉ là nước đi nửa vời...

Việc Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận lịch sử về chương trình hạt nhân Iran không gây ngạc nhiên với giới quan sát, bởi những bất đồng quan điểm trong việc thực thi thoả thuận giữa Tehran và Washington đã báo trước sự việc.

Ngày 14/7/2015, Iran và Nhóm P5+1 đã ký thoả thuận về hạt nhân của Iran, theo đó các lệnh trừng phạt do Mỹ, EU và LHQ áp đặt với Iran được dỡ bỏ.

Đổi lại, Iran phải hạn chế dài hạn chương trình hạt nhân bị nghi ngờ nhằm chế tạo vũ khí hạt nhân.

My xe thoa thuan hat nhan Iran vi be nanh khong gay?
Châu Âu - Mỹ bất hoà vì Trump xé Thoả thuận hạt nhân Iran

Dù thoả thuận lịch sử về hạt nhân của Iran được cho là “hai bên cùng thắng”, nhưng tại Mỹ, nhiều người không nhìn nhận như vậy, trong đó có vị tỷ phú Donald Trump.

Vì vậy, trong quá trình tranh cử, ứng viên đảng Cộng hoà này liên tục cho rằng Thỏa thuận hạt nhân Iran là thất bại với Mỹ và phương Tây. Ông Trump nhiều lần lên tiếng sẽ lật ngược những cam kết trong thoả thuận, nếu ông thắng cử.

Và khi nắm quyền lực, vị tổng thống doanh nhân của nước Mỹ đã liên tục thể hiện quan điểm cứng rắn với Tehran trong việc thực thi thoả thuận hạt nhân mà Iran đã ký với Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức.

Thậm chí chính quyền Mỹ nhiệm kỳ 57 còn nhìn nhận Thoản thuận hạt nhân Iran đã trở thành “con tin” cho Tehran trong việc thách thức phương Tây khi thoải mái tăng cường chương trình phát triển vũ khí của mình.

Ngày 19/9/2017, phát biểu tại phiên họp lần thứ 72 Đại hội đồng  LHQ, Tổng thống Trump đã lên án Thỏa thuận hạt nhân Iran. Ngay từ diễn đàn quốc tế này, nhà lãnh đạo Mỹ chính thức cảnh báo rằng Washington đã sẵn sàng từ bỏ thỏa thuận lịch sử.

“Thỏa thuận hạt nhân với Iran là một trong những thỏa thuận tồi tệ nhất mà Mỹ tham gia. Thành thật mà nói, thỏa thuận đó là sự xấu hổ với nước Mỹ. Đã đến lúc cả thế giới cùng với Mỹ yêu cầu Iran phải chấm dứt theo đuổi sự hủy diệt và chết chóc”.

Và ngày 8/5/2018 người đứng đầu Nhà Trắng đã lặp lại quan điểm ấy, rồi tuyên bố chính thức rút Mỹ khói thoả thuận hạt nhân lịch sử, dù được các đồng minh hết sức can ngăn.

Tại sao Tổng thống Trump lại nhìn nhận Thoả thuận hạt nhân Iran là tồi tệ và xấu hổ khi Mỹ tham gia thoả thuận này? Đó chỉ là miệng lưỡi của ông Trump để lấy cớ rút khỏi thoả thuận hay đó thực sự là nỗi thất vọng của nước Mỹ?

Giới phân tích cho rằng, hành động của vị Tổng thống doanh nhân đã được ấp ủ từ lâu, chứng tỏ Thỏa thuận hạt nhân Iran là nỗi thất vọng của Washington, mà lý do là bởi nó làm phá sản nhiều mưu đồ Mỹ tại Trung Đông.

My xe thoa thuan hat nhan Iran vi be nanh khong gay?
Bà Hakey chỉ trích Thoả thuận hạt nhân Iran

Thứ nhất, không có cơ chế giám sát việc thực thi thoả thuận hạt nhân lịch sử khiến Washington không thể thực hiện việc bẻ nanh Tehran.

Điều đó thể hiện rất rõ qua phát biểu của Đại sứ Mỹ tại LHQ Nikki Haley khi viếng thăm trụ sở Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), tại Viena, Áo, vào ngày 25/8/2017.

Bà Haley cho biết, Iran không cho tiếp cận các cơ sở quân sự, song Thỏa thuận hạt nhân Iran không phân biệt giữa các khu vực quân sự và phi quân sự.

Vì vậy, Mỹ yêu IAEA phải sử dụng tất cả các cơ chế nhằm giám sát chương trình hạt nhân của Iran.

Ngay lập tức, Thiếu tướng Hassan Firouzabadi, Cố vấn quân sự của nhà lãnh đạo tối cao Iran Ali Khameini cho biết, việc quốc tế thanh sát các cơ sở quân sự Iran dưới cái cớ của giám sát thực thi thỏa thuận hạt nhân là không thể chấp nhận.

Theo Tướng Firouzabadi, Thỏa thuận hạt nhân cho phép không kiểm tra các cơ sở quân sự của Iran. Nhà quân sự Iran kịch liệt lên án bình luận của bà Haley và cho rằng đó là một nỗ lực của Washington nhằm làm hủy hoại Thỏa thuận hạt nhân Iran.

Như vậy, rõ ràng mâu thuẫn giữa Washington và Tehran về Thoả thuận hạt nhân Iran là xoay quanh vấn đề giám sát việc thực thi thoả thuận, mà nếu thực hiện sẽ diễn ra hoạt động thanh sát quốc tế.

Tehran phản đối thanh sát quân sự, vì gần đây các cuộc thanh sát quân sự được thực hiện dưới danh nghĩa quốc tế đều gây ra mối lo với các quốc gia bị thanh sát hay tham gia thoả thuận mà thanh sát quân sự là một nội dung trong thoả thuận ấy.

Bởi các thanh sát viên quốc tế không chỉ dừng lại ở nội dung được quy định thanh sát mà luôn “được voi đòi tiên” khi tiến hành, khiến cho mọi bí mật của một quốc gia gần như bị phơi bày, đưa các chính quyền vào thế nguy hiểm.

Và cuối cùng các cuộc thanh sát quốc tế đều, hoặc dẫn đến việc vũ lực được sử dụng để lật đổ một chính quyền, hoặc tiềm lực bảo vệ chủ quyền của quốc gia bị  phải cắt giảm với lý do đe dọa hoà bình.

My xe thoa thuan hat nhan Iran vi be nanh khong gay?
Không thể bẻ nanh Tehran là thất vọng lớn của Trump

Hoặc kết quả thanh sát quân sự được sử dụng làm phương tiện kích hoạt bạo loạn, lật đổ khi chính quyền được xem là nguyên nhân khó khăn về kinh tế, bất ổn về chính trị và cô lập trong quan hệ đối ngoại. Bài học Iraq, Libya vẫn còn nóng hổi với Iran.

Như vậy, việc không có quy định cơ chế giám sát thực thi thoả thuận hạt nhân Iran khiến Washington không thể bẻ nanh Tehran và với người Mỹ thì đó chỉ là nước đi nửa vời, không thể chấp nhận.

Thứ hai, chính quyền Trump tránh rơi vào thế việt vị, như chính quyền Obama từng mắc phải trong nước cờ tiêu huỷ vũ khí hoá học của Syria.

Theo giới phân tích, Tổng thống Obama đã có nước đi không hoàn hảo trong nước cờ “vũ khí hoá học của Syria”, mà ở nước đi đó Moscow đã đề nghị Washington và đồng minh thực hiện tiêu huỷ và giám sát tiêu huỷ kho vũ khí hoá học của Syria.

 

Thứ Năm, 10/05/2018 20:20

Sự Kiện