Đông Địa Trung Hải: Đống than âm ỉ sẵn sàng bùng cháy

(Quan hệ quốc tế) - Sự thay đổi về phương pháp tiếp cận mới của Thổ Nhĩ Kỳ ở Đông Địa Trung Hải không cho thấy sự bình yên thực sự nơi đây.

Tiến sĩ George N. Tzogopoulos - Cộng tác viên Nghiên cứu của Trung tâm Begin-Sadat (BESA) – Israel, Giảng viên tại Viện Châu Âu Nice và Đại học Democritus University of Thrace mới đây đã có bài viết mới về quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Hy Lạp xoay quanh vấn đề chủ quyền ở Địa Trung Hải.

Israel-Hy Lạp-Sip củng cố liên minh

Vào tháng 7 năm 2021, Israel bày tỏ sự ủng hộ hoàn toàn đối với Cộng hòa Síp, sau khi Thổ Nhĩ Kỳ đơn phương mở lại đường bờ biển Varosha. Năm ngoái, Tel Avip cũng thể hiện tình đoàn kết với Athens trong thời gian căng thẳng Hy Lạp-Thổ Nhĩ Kỳ ở Đông Địa Trung Hải.

Trong khi quan hệ đối tác ba bên đang tiến triển, Ankara đang tìm cách mở rộng ảnh hưởng và quyền lực của mình trong khu vực và theo đuổi giải pháp hai nhà nước ở Síp. Ankara cũng đang áp dụng một phương pháp luận chính sách đối ngoại mới cho Athens trong khi vẫn kiên quyết với các yêu cầu của mình.

Chính sách mới của Thổ Nhĩ Kỳ đối với Síp, dựa trên giải pháp hai nhà nước, đang bị cộng đồng quốc tế chỉ trích nặng nề.

Trong một tuyên bố báo chí, Ngoại trưởng Mỹ Anthony Blinken bày tỏ sự ủng hộ của Mỹ đối với một giải pháp toàn diện rằng đảo Síp sẽ do người Síp lãnh đạo, nhằm thống nhất hai phần của hòn đảo này và xây dựng một cơ cấu chính quyền kiểu Liên bang.

Ngoài ra, quyết định của Ankara mở lại đường bờ biển của Varosha, một thành phố ở rìa phía đông của hòn đảo đã bị bỏ hoang sau cuộc xâm lược quân sự năm 1974, đã khiến toàn bộ 15 thành viên của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đồng loạt lên án.

Vào ngày 23 tháng 7, Hội đồng Bảo an đã tái khẳng định tình trạng của Varosha như được đề ra trong các nghị quyết trước đó, bao gồm Nghị quyết 550 (1984) và Nghị quyết 789 (1992).

Israel cam kết tăng cường hợp tác với cả Hy Lạp và Síp. Cuộc điện đàm hồi tháng 7 giữa hai tổng thống Isaac Herzog và Recep Tayyip Erdoğan không ngăn được Tel Avip bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về các thông báo của Thổ Nhĩ Kỳ liên quan đến chủ quyền đảo Síp.

Ngoại trưởng Yair Lapid đã tiếp đón những người đồng cấp Nikos Dendias (Hy Lạp) vào ngày 21 tháng 7 và Nikos Christodoulides (Síp) vào ngày 27 tháng 7.

Mặc dù Bộ Ngoại giao Israel thường kiềm chế đứng về phía nào, nhưng rõ ràng bây giờ Tel Aviv đang ủng hộ Nicosia, giống như mùa hè năm ngoái họ đã đứng về phía Athens trong thời kỳ Hy Lạp-Thổ Nhĩ Kỳ gia tăng căng thẳng ở Đông Địa Trung Hải.

Điều này được chứng tỏ khi ông Dendias công khai cảm ơn Israel vì sự ủng hộ của Tel Aviv.

Mỹ hiện đang điều chỉnh lại quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ. Hai bên đang tìm cách hợp tác bất chấp những vấn đề nghiêm trọng.

Dong Dia Trung Hai: Dong than am i san sang bung chay
Nguy cơ xung đột Thổ Nhĩ Kỳ-Hy Lạp vẫn đang còn rất cao

Do tiến trình đàm phán với Ankara đang diễn ra, Washington vẫn chưa thực hiện các bước cụ thể để củng cố quan hệ đối tác Israel-Hy Lạp-Síp. Quan hệ đối tác ba bên là vững chắc về bản chất, nhưng rõ ràng sẽ được hưởng lợi thêm từ sự bảo trợ của Mỹ, như dưới thời chính quyền Donald Trump.

Thổ Nhĩ Kỳ thay đổi “phương pháp luận kỹ thuật mới”

Trong lúc này, các hành động khác của Thổ Nhĩ Kỳ ở Đông Địa Trung Hải - ngoài vấn đề chủ quyền của Síp, cũng đang được cộng đồng quốc tế chú ý.

Trong khi Israel, Hy Lạp và Síp được cho là đã thuê tàu Nautical Geo của Pháp thực hiện nghiên cứu hàng hải để xây dựng tuyến đường ống dẫn khí đốt Đông Địa Trung Hải (East Med pipeline), thì Ankara đã tiết lộ rằng cuộc khoan thăm dò khảo sát địa chấn của tàu Oruc Reis đã không mang lại kết quả.

Nếu điều đó là sự thật, không có hoạt động khoan khai thác diễn ra trong các khu vực hàng hải mà cả Athens và Ankara đều tuyên bố chủ quyền ở Đông Địa Trung Hải. Tuy nhiên, Thổ Nhĩ Kỳ đang đe dọa rằng họ sẽ tiếp tục nghiên cứu địa chấn và khoan thăm dò ở vùng biển Síp.

Song song với vụ xung đột về khai thác tài nguyên, các nguồn tin Thổ Nhĩ Kỳ cho biết Ankara có thể đã sẵn sàng để đệ trình những khác biệt quan điểm chủ quyền của mình với Athens lên Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ). Ankara cho rằng, một thỏa thuận đặc biệt sẽ được đàm phán giữa hai bên và đệ trình lên ICJ, nhưng nội dung của nó có thể chỉ bao gồm việc giải quyết các khu vực hàng hải.

Ngược lại, Hy Lạp, dưới thời cựu Phó Thủ tướng Evangelos Venizelos, đã liên tục thông báo cho ICJ kể từ năm 2015 về các tranh chấp khác (liên quan đến chủ quyền, các hoạt động quân sự, v.v…

Thoạt nhìn, lập trường của Thổ Nhĩ Kỳ có vẻ như rất kỳ quái. Ankara đã thêm vào danh mục các yêu sách của mình trong nhiều năm, thách thức chủ quyền đối với các hòn đảo nhỏ của Hy Lạp, cũng như đặt câu hỏi về quyền quân sự hóa một số đảo trên biển Aegean của Hy Lạp, nhưng giờ đây, Ankara dường như đã chuẩn bị cho phép ICJ ra phán quyết về quyền tài phán trên các vùng biển.

Thế nhưng, xem xét kỹ hơn thì giới chuyên gia cho rằng, chính sách đối ngoại của chính quyền Erdogan không thay đổi và Ankara chỉ đơn giản là áp dụng các phương pháp luận kỹ thuật mới.

Thổ Nhĩ Kỳ đã nghiên cứu kỹ các thỏa thuận hàng hải năm 2020 mà Hy Lạp ký với Ý và Ai Cập, đồng thời hy vọng Athens có thể chuẩn bị để thực hiện những “thỏa hiệp” tương tự trong phân định pháp lý Hy Lạp-Thổ Nhĩ Kỳ. Các khu vực hàng hải xung quanh đảo Kastelorizo ​​là mục tiêu chính của nó, cũng như các quyền chủ quyền nhất định trong vùng biển Aegean.

Trong khi Thổ Nhĩ Kỳ dường như đã “tạm thời” thay đổi luận điệu của mình về ICJ (ít nhất là trên lý thuyết), họ vẫn đang cương quyết thúc đẩy việc phi quân sự hóa một số đảo Aegean của Hy Lạp.

Vào ngày 13 tháng 7, đại diện thường trực của nước này tại Liên Hiệp Quốc đã gửi thư cho Tổng thư ký Antonio Guterres phàn nàn về lập trường của Hy Lạp. Đáp trả, Athens đã bác bỏ các cáo buộc và cũng gửi thư riêng vài ngày sau đó.

Ngoài ra, bắt đầu từ ngày 20 tháng 7, Thổ Nhĩ Kỳ đã nỗ lực trong nhiều ngày để giải cứu những người di cư ở phía nam đảo Crete trong các khu vực thuộc trách nhiệm của các lực lượng chức năng Hy Lạp. Bộ Quốc phòng nước này cho biết, Thổ Nhĩ Kỳ đang tiến hành một chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn.

Kết luận, Tiến sĩ George N. Tzogopoulos nhận định rằng: Mùa hè năm nay ở Đông Địa Trung Hải có thể yên bình hơn năm ngoái, nhưng những bất đồng chính trị nghiêm trọng, cùng với các chiến lược và phương pháp luận cũ và mới của Thổ Nhĩ Kỳ, đang khiến nó trở thành một đống than nóng đỏ, sẵn sàng bùng cháy một lần nữa.

Nguyễn Ngọc

Thứ Ba, 03/08/2021 07:32

Sự Kiện