Đất hiếm: Cuộc chiến thầm lặng không kém phần khốc liệt

(Quan hệ quốc tế) - Cuộc chiến tranh đất hiếm, Trung Quốc thống trị đất hiếm, Mỹ trừng phạt Trung Quốc, pin xe điện...

Đất hiếm hiện đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với công nghiệp công nghệ cao nói riêng và nền kinh tế thế giới nói chung. Có tới 17 nguyên tố hóa học - kim loại đất hiếm, được sử dụng trong sản xuất hầu hết các máy móc, thiết bị điện tử hiện đại; sản phẩm gia dụng; thiết bị thể thao; vật liệu xây dựng; kỹ thuật cơ khí, v.v.

Hợp kim với những chất này giúp vật liệu có những đặc tính cần thiết phù hợp với các sản phẩm hiện đại. Ví dụ, nam châm làm từ đất hiếm có trọng lượng nhẹ và hơn nữa, có từ lực rất mạnh. Kích thước nhiều thiết bị điện tử trở nên nhỏ gọn hơn vì sử dụng kim loại đất hiếm, những nguyên tố này còn rất cần thiết trong việc chế tạo pin cho xe điện.

Đất hiếm thậm chí đóng vai trò không thể thay thế trong ngành công nghiệp quân sự, ví dụ như một máy bay chiến đấu tàng hình F-35 Lightning II của Mỹ sử dụng đến 920 pound (417 kkg); một chiếc tàu ngầm hạt nhân đa năng lớp Virginia cần 9.200 pound (4.173kg).

Dat hiem: Cuoc chien tham lang khong kem phan khoc liet
Các vũ khí công nghệ cao của Mỹ sử dụng rất nhiều nghuyên liệu đất hiếm

Trung Quốc thống trị thị trường đất hiếm toàn cầu

Trung Quốc trong nửa đầu năm nay tăng mạnh xuất khẩu kim loại đất hiếm. Tổng cộng, đã có 51 nghìn tấn sản phẩm này đã được bán ra nước ngoài, cao hơn 25,3% so với cùng kỳ năm ngoái.

Và mặc dù sự tăng trưởng này phần lớn có được ảnh hưởng của nền tảng thấp từ sự suy giảm công nghiệp toàn cầu trong thời kỳ đại dịch, khối lượng hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc vẫn vượt 16,5% so với năm 2019 trước đại dịch.

Trung Quốc có trữ lượng tập trung lớn nguyên liệu thô này, chiếm khoảng 40% tổng trữ lượng trên thế giới. Trung Quốc cũng đứng đầu thế giới về khai thác và chế biến kim loại đất hiếm, chiếm 90% nguồn cung nguyên liệu thô này trên thế giới.

Điều thứ hai là trong vài thập kỷ qua, Trung Quốc đã có thể vượt hơn các nước khác trong việc thiết lập quy trình công nghệ tích hợp xử lý các quặng kim loại này.

Ngay cả Hoa Kỳ, khi nhập nguyên liệu thô từ các quốc gia khác, hoặc khai thác từ mỏ Mountain Pass duy nhất của mình ở California, họ cũng sẽ gửi đến Trung Quốc để xử lý.

Tuy nhiên, theo Liu Ying - chuyên gia Viện Nghiên cứu Tài chính Chongyang thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, Hoa Kỳ không cần phải lo về đất hiếm của Trung Quốc, những lo ngại này là không có căn cứ.

Trung Quốc không sử dụng đất hiếm làm đòn bẩy và nước này có nghĩa vụ với các đối tác trong quan hệ thương mại quốc tế. Xuất khẩu tăng trưởng là do nhu cầu về đất hiếm tăng lên và Trung Quốc sẵn sàng đáp ứng.

Theo chuyên gia này, ngay cả khi muốn giảm phụ thuộc vào đất hiếm Trung Quốc cũng sẽ là rất khó, phương Tây không thể giải quyết nhanh chóng vấn đề chỉ bằng việc bơm tài chính.

Dat hiem: Cuoc chien tham lang khong kem phan khoc liet
Trung Quốc đang thống trị thị trường khai thác và xuất khẩu đất hiếm

Đầu tiên, vấn đề chính của đất hiếm là chúng hoàn toàn không hiếm. Mặc dù tên gọi như vậy, nhưng lại có rất nhiều mỏ khoáng sản này trên khắp thế giới. Vấn đề là chúng rất khó để khai thác; hơn nữa, quá trình này gây thiệt hại lớn cho môi trường, đặc biệt là nếu không có công nghệ đã qua thử thách.

Không giống như các nước khác, Bắc Kinh đã làm chủ được công nghệ có thể khai thác đất hiếm với ít rủi ro cho môi trường nhất, mà đây lại là vấn đề được các nước phương Tây quan tâm nhất. Do đó, Mỹ và đồng minh có lẽ sẽ phải mất hàng thập kỷ mới có thể đạt đến trình độ của Trung Quốc.

Vì sao Mỹ quyết tâm thoát phụ thuộc Trung Quốc?

Tháng 3 năm nay, Bộ Năng lượng Hoa Kỳ đã phân bổ 30 triệu dollars để đảm bảo nguồn cung cấp kim loại đất hiếm cho riêng mình. Điều này là kết quả của rất nhiều nguyên nhân:

Lo ngại sự đứt gãy chuỗi sản xuất quân sự

Hiện nay, không chỉ sản xuất không chỉ thiết bị điện tử công nghệ cao mà còn cả các sản phẩm của tổ hợp công nghiệp-quân sự quan trọng trên quan điểm an ninh quốc gia, đều phụ thuộc vào nguồn cung cấp từ Trung Quốc.

Hoa Kỳ đang xem xét các kịch bản Trung Quốc có thể áp đặt các biện pháp trừng phạt đáp trả và hạn chế công nghệ, trong bối cảnh Washington trước đó thực hiện các biện pháp trừng phạt đối với một số doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc, trong đó có Huawei gần chục doanh nghiệp khác.

Tóm lại, bất kỳ hàng hóa nào về mặt lý thuyết có thể được sử dụng trong lĩnh vực quân sự đều có thể bị ảnh hưởng từ sự phụ thuộc quá lớn vào nguyên liệu và linh kiện của Trung Quốc.

Sự phụ thuộc quá lớn vào đất hiếm của Trung Quốc khiến Hoa Kỳ và các đồng minh lo ngại về một khi Trung Quốc không xuất khẩu nữa hoặc chỉ đủ để dùng cho ngành công nghiệp xe điện đang ngày càng phình to của nước này. Do đó, phương Tây phải cấp tốc đa dạng hóa các nhà cung cấp.

Dat hiem: Cuoc chien tham lang khong kem phan khoc liet
Đất hiếm có vai trò cực kỳ quan trọng với công nghiệp công nghệ cao thế giới

Sợ Trung Quốc dùng đất hiếm làm con bài chính trị

Hoa Kỳ đặc biệt lo ngại về vấn đề này, trong bối cảnh quan hệ với Trung Quốc đang tiếp tục xấu đi. Washington lo ngại Bắc Kinh có thể sử dụng kim loại đất hiếm như một con át chủ bài trong cuộc đối đầu địa chính trị.

Do đó, vào tháng 2, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã ra lệnh rà soát chuỗi cung ứng của Mỹ trong lĩnh vực sản phẩm công nghệ chiến lược và nguyên liệu thô cho sản xuất, bao gồm chip điện tử, dược phẩm, pin cho xe điện và tất nhiên là kim loại đất hiếm.

Trong bối cảnh mâu thuẫn Mỹ - Trung trở nên gay gắt hơn, chính quyền Biden lo ngại Trung Quốc có thể dùng đất hiếm và một số ưu thế khác để gây sức ép với Mỹ nên Washington đã kêu gọi các đồng minh - Australia và Liên minh châu Âu - bắt tay vào việc tạo ra chuỗi cung ứng đất hiếm thay thế.

Lo ngại Trung Quốc tiếp tục chi phối kinh tế thế giới

Thế giới hiện nay đang tích cực chuyển sang sử dụng các thiết bị công nghệ cao sử dụng nhiều linh kiện từ đất hiếm hoặc các phương tiện vận chuyển chạy bằng điện.

Do các tiêu chuẩn môi trường không ngừng tăng lên mà những tiêu chuẩn khắt khe nhất chủ yếu là từ Mỹ và châu Âu, các nước sẽ phải giảm lượng khí thải carbon dẫn đến việc bán ô tô mới chạy bằng nhiên liệu hóa thạch ở EU sẽ bị cấm từ năm 2035.

Trong khi doanh số xe hơi bắt đầu giảm thì thị trường xe điện tăng trưởng không ngừng, mà trái tim của xe điện là pin, với nhà sản xuất lớn nhất là Trung Quốc, -kể cả pin sản xuất ở phương Tây cũng sử dụng rất chủ yếu đất hiếm sản xuất từ Trung Quốc.

Nếu phương Tây không thoát khỏi sự phụ thuộc vào nguồn cung này thì trong tương lai, Bắc Kinh lại tiếp tục khống chế một lĩnh vực rất quan trọng của nền kinh tế thế giới, mà người chịu tác động trực tiếp chính là Mỹ và các đồng minh.

Thiên Nam

Thứ Hai, 26/07/2021 13:29

Sự Kiện