Chính xác Nhật sẽ bảo vệ cái gì trên Ấn Độ Dương?

(Quan hệ quốc tế) - Xin giới thiệu cùng bạn đọc bài viết với tiêu đề trên của chuyên gia quân sự Nga Dmitri Verkhoturov. Bài đăng trên “Bình luận quân sự” (Nga). 

Chinh xac Nhat se bao ve cai gi tren An Do Duong?
F-35A của Không quân Nhật Bản chuẩn bị xuất kích

Trong chiến lược quân sự hiện đại của Nhật Bản đôi lúc xuất hiện những điều được cho là bất ngờ. Mặc dù chưa chắc đã là như vậy. Bởi vì nếu suy ngẫm thật kỹ, thì luôn có một logic nhất định nào đó trong những tính toán mới nhất của người Nhật.

Nhật Bản hiện chắc chắn đang soạn thảo một chiến lược quân sự quy mô lớn, và xét tổng thể thì tất nhiên là có định hướng dựa vào Mỹ, nhưng đồng thời cũng sẽ độc lập nhiều hơn trong một loạt các lĩnh vực.

Do những hạn chế đã biết trong Hiến pháp, người Nhật ít khi nói về chiến lược này của mình. Tuy nhiên, không thể giấu mãi.

Có thể phát hiện được nhiều ý đồ trong chiến lược này nếu nghiên cứu kỹ những hoạt động quân sự tích cực khác nhau của Nhật được đưa tin trên các phương tiện truyền thông đại chúng thời gian gần đây.

Lợi ích Nhật Bản - Ấn Độ

Năm 2020, Nhật Bản và Ấn Độ có kế hoạch tiến hành các cuộc tập trận không quân chung với sự tham gia lần đầu tiên của các máy bay chiến đấu (tại Ấn Độ) . Tuy nhiên, các cuộc tập trận này đã bị hoãn lại do dịch coronavirus.

Các thỏa thuận an ninh giữa hai nước vẫn còn hiệu lực, và chắc chắn là những cuộc tập trận này sẽ được tiến hành ngay sau khi các hạn chế do dịch COVID-19 được dỡ bỏ.

Những cuộc tập trận chưa được tiến hành này cho thấy sự can dự ngày càng sâu của Nhật Bản vào các hoạt động quân sự trên Ấn Độ Dương - đó là còn chưa kể tới sự tham gia thường xuyên của Nhật vào các chiến dịch gìn giữ hòa bình.

Rõ ràng là Không quân Nhật Bản đang làm công tác chuẩn bị để có thể hoạt động cách xa bờ biển nước mình, không chỉ trên Biển Đông cùng với Úc hay Singapore, mà còn xa hơn nữa về phía Tây.

Ngay việc tham gia các cuộc tập trận không quân như vậy ở Ấn Độ cũng đã có nghĩa là Không quân Nhật đang luyện tập phương án cơ động lực lượng (ít nhất là một số phi đội) đến một khu vực cách rất xa Nhật Bản.

Những cuộc tập trận không quân chung với Ấn Độ chính là cơ hội để Không quân Nhật hoàn thiện các phương án bay và tính toán chọn tuyến bay tối ưu, đặc biệt là luyện tập phương án tác chiến – khi phải bay vòng qua không phận của những quốc gia không phải là đồng minh hoặc không thân thiện với Nhật, cùng luyện tập phương án tiếp dầu trên không, bố trí máy bay trên các sân bay mặt đất và cả công tác bảo dưỡng kỹ thuật.

Những kinh nghiệm tích lũy được qua các cuộc tập trận, về nguyên tắc, sẽ cho phép Nhật Bản trong trường hợp tình hình trở nên căng thẳng có thể điều một phần lực lượng Không quân của mình sang Ấn Độ chỉ trong vòng một ngày đêm.

Một câu hỏi được đặt ra: chính xác thì Nhật Bản sẽ bảo vệ cái gì trên Ấn Độ Dương và tất cả những điều này có phù hợp học thuyết mang tính tự vệ của Nhật Bản không?

Về vấn đề này, quan điểm của các chuyên gia an ninh Nhật Bản gần như đồng nhất: để đảm bảo tự do và an ninh hàng hải.

Nhật Bản mua một số lượng lớn dầu mỏ và khí hóa lỏng từ các nước vùng Vịnh, cũng như các nguyên liệu thô và các bán thành phẩm công nghiệp từ Nam Á và Đông Phi.

Trong năm 2019, Nhật Bản đã mua từ các nước vùng Vịnh tới 122,6 triệu tấn dầu , tức là tới khoảng 90% tổng lượng dầu nhập khẩu của Nhật Bản. Nhật Bản cũng đã mua khoảng 77 triệu tấn khí đốt tự nhiên hóa lỏng vào năm 2019.

Chính vì vậy, đối với Nhật Bản, vận chuyển bằng đường biển trên Ấn Độ Dương là một vấn đề rất quan trọng, và thậm chí có lẽ còn là vấn đề quan trọng nhất trong chiến lược đảm bảo an ninh kinh tế của nước này.

Trong khi đó, tình hình căng thẳng leo thang ở Trung Đông đã khiến dòng chảy tài nguyên năng lượng này bị đe dọa Tháng 7/2019, một tàu chở dầu của Nhật Bản đã bị tấn công trên Vịnh Ba Tư.

Chinh xac Nhat se bao ve cai gi tren An Do Duong?
Bản đồ sự cố tàu chở dầu Kokuka Courageous của một công ty Nhật Bản khiến tàu này bị hư hại.

Vì vậy, có một logic nhất định trong việc Nhật Bản triển khai các hoạt động quân sự tích cực trên Ấn Độ Dương. Không chỉ là một cuộc tấn công trực tiếp, mà ngay chỉ việc tuyến vận chuyển năng lượng bị phong tỏa cũng sẽ gây ra những tổn thất nghiêm trọng cho Nhật Bản.

Nhật Bản đã trở nên phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn cung cấp năng lượng này sau khi giảm sản lượng điện tại các nhà máy điện hạt nhân. Chính vì vậy, bảo vệ các tuyến vận tải đường biển cũng là một trong các nhiệm vụ phòng vệ của Nhật Bản.

Thêm nữa, những quốc gia vừa liệt kê ở trên cũng là một thị trường tiêu thụ lớn. Để tăng cường giao lưu thương mại với các quốc gia này, từ cuối năm 2016 Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã công bố một chương trình đầu tư vào cơ sở hạ tầng cầu cảng ở Ấn Độ Dương với tổng số tiền lên tới 30 tỷ USD, trong đó có 7,9 tỷ USD cho các dự án ưu tiên hàng đầu (cảng Mumbai ở Ấn Độ, Dawei và Yangon ở Myanmar, Matabar ở Bangladesh và một số cảng khác).

Cũng chính vì vậy, Nhật Bản đang phát triển mạnh quan hệ hợp tác quân sự với Ấn Độ, coi Ấn Độ là đồng minh chủ chốt của mình ở Ấn Độ Dương, vì nếu thiếu Ấn Độ rất khó có thể hy vọng là sẽ duy trì được sự an toàn ổn định cho tuyến giao thông đường biển trên đại dương này.

Nhật Bản gợi ý cung cấp cho những quốc gia mà Nhật muốn tăng cường quan hệ hợp tác quân sự một số cơ hội. Những cơ hội đó là: đầu tư của Nhật, tạo khả năng tiếp cận những công nghệ mà các quốc gia trong khu vực này không thể có được từ Mỹ hoặc Trung Quốc.

Lấy ví dụ, Nhật Bản và Ấn Độ đang cùng phát triển robot chiến đấu trên mặt đất. Trong danh mục những đề xuất của Nhật Bản còn có việc Nhật đóng vai trò kết nối giữa các nước đó với Mỹ trong lĩnh vực hợp tác quân sự .

Nhật Bản đưa ra một học thuyết đáng quan tâm về việc thành lập tại khu vực Ấn Độ Dương một liên minh do Mỹ đứng đầu và Nhật Bản đóng vai trò trung gian. Đối với những quốc gia sợ một Ấn Độ mạnh lên, quan hệ hợp tác với Nhật Bản là một lựa chọn hấp dẫn.

Và như vậy, chiến lược của Nhật Bản không thuần túy mang tính chất quân sự, nó còn bao gồm cả các yếu tố kinh tế, công nghệ và chính trị, và có tính đến sự cân bằng lợi ích trong khu vực.

Làm công tác chuẩn bị để...

Với Nhật Bản, mối đe dọa tiềm tàng chủ yếu là Trung Quốc. Trong những năm gần đây, Bắc Kinh đã tiến hành các hoạt động bành trướng quy mô rất lớn ở Nam Á và Châu Phi, xây dựng các cảng (những cảng này cũng có thể là căn cứ tiếp tế của Hải quân Trung Quốc).

Hải quân Trung Quốc đã có mặt tại những địa điểm sau:

Djibouti- căn cứ quân sự.

Cảng Victoria, Seychelles – cở sở tiếp nhiên liệu. Đảo Coco, Myanmar - trạm radar quan sát.

Cảng Gwadar, Pakistan - trạm radar quan sát.

Trung Quốc cũng đã lên kế hoạch xây dựng các căn cứ hải quân ở Gwadar (Pakistan), tại cảng Chittagong ở Bangladesh, tại cảng Hambatota ở Sri Lanka.

Về nguyên tắc, chỉ cần các căn cứ ở Djibouti và Gwadar là đã đủ để tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với các tuyến vận chuyển đường biển của các quốc gia có quan hệ không thân thiện với Trung Quốc.

Trong đó thì Gwadar – địa điểm quan trọng nhất, bởi vì nó rất gần với tuyến đường vận chuyển dầu chủ yếu đến Nhật Bản. Trên thực tế, Gwadar chặn lối ra từ Vịnh Ba Tư và việc triển khai Không quân Trung Quốc tại đây sẽ là một mối đe dọa rất nghiêm trọng.

Nhật Bản có thể làm gì để đối phó? Có thể cho rằng trong các cuộc tập trận chung của Không quân Nhật Bản tại Ấn Độ có ba kịch bản hành động đối phó với mối đe dọa có thể đối với tuyến giao thông đường biển: (1) đối phó với Không quân Pakistan, (2) tấn công căn cứ hải quân ở Gwadar, (3) sục sạo tìm kiếm và tấn công các tàu đối phương trên biển để bảo vệ các tàu dân sự của mình.

Chắc chắn bất kỳ một cuộc tập trận nào cũng có khoa mục thực hiện các nhiệm vụ tác chiến thực tế.

Những nhiệm vụ này có thể được thực hiện không chỉ bởi Không quân đóng quân trên các sân bay mặt đất, mà còn cả các máy bay trên các tàu sân bay. Từ năm 2017 đến nay, năm nào các tàu sân bay Izumo và Kaga cũng ghé thăm các cảng của Ấn Độ.

Trung Quốc khó có thể triển khai một lực lượng không quân và hải quân lớn trong khu vực.

Vì vậy, một vài phi đội các máy bay mới nhất của Nhật Bản do các các phi công dày dặn kinh nghiệm, được đào tạo và huấn luyện bài bản và có chuẩn bị trước điều khiển đóng quân tại các căn cứ không quân của Mỹ hoặc của Ấn Độ, cũng như trên các tàu mang máy bay, cũng có thể thực hiện tốt các nhiệm vụ bảo vệ tuyến hàng hải, hộ tống các tàu buôn và đánh trả hiệu quả các cuộc tấn công có thể xảy ra.

Ấn Độ Dương có vẻ là quá rộng lớn đối với các lực lượng Nhật Bản. Nhật Bản không thể bố trí quá nhiều tàu chiến và máy bay cho khu vực này. Chính các chuyên gia Nhật Bản cũng phải thừa nhận thực tế này.

Tuy nhiên, nếu chúng ta nhìn vào bản đồ phân bổ các cảng và căn cứ quân sự, thì có thể thấy rõ ràng rằng chỉ có các phần phía Bắc và phía Tây Ấn Độ Dương cùng dải ven biển với chiều rộng 500-600 dặm, nơi có các tuyến đường vận chuyển chính đi qua, là có ý nghĩa thực sự quan trọng.

Phần trung tâm và đặc biệt là phần phía Nam của Ấn Độ Dương không có nhiều tuyến hàng hải đi qua và rất xa bờ, do đó không thực sự mang nhiều ý nghĩa.

Chinh xac Nhat se bao ve cai gi tren An Do Duong?
Các tuyến vận chuyển trên Ấn Độ Dương. Lưu ý các đường màu đỏ - tuyến vận chuyển nhộn nhịp nhất

 Trong dải không gian biển ven bờ này, có một số điểm thực sự có tầm quan trọng chiến lược, đó là: quần đảo Andaman, Sri Lanka, Maldives, quần đảo Chagos với căn cứ không quân Diego Garcia, quần đảo Seychelles, Madagascar, cũng như khu vực trên biển và trên không quanh các vị trí này với bán kính khoảng 400-600 dặm.

Ai kiểm soát được các vị trí chiến lược này, kẻ đó sẽ kiểm soát tất cả các tuyến hàng hải trên Ấn Độ Dương.

  • Lê Hùng- Nguyễn Hoàng (dịch)

Thứ Bảy, 22/08/2020 07:43

Sự Kiện