Afghanistan và bài học 'buông bỏ' cho Mỹ

(Quan hệ quốc tế) - Mỹ đang cố gắng thoát khỏi cuộc chiến dài nhất trong lịch sử nước này khi chính thức ký thỏa thuận với lực lượng Taliban tại Afghanistan.

Mớ hỗn độn sau lưng người Mỹ

Mỹ đang cố gắng thoát khỏi cuộc chiến dài nhất trong lịch sử nước này khi chính thức ký thỏa thuận với lực lượng Taliban tại Afghanistan. Tuy nhiên, một sự khởi đầu đầy nghi ngại báo hiệu Mỹ sẽ không dễ dàng rút chân ra khỏi vũng lầy sau gần 20 năm tham chiến.

Lễ ký diễn ra ngày 29/2 tại thủ đô Doha của Qatar, giữa đặc phái viên Mỹ Zalmay Khalilzad và thủ lĩnh chính trị của Taliban là Mullah Abdul Ghani Baradar. Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cũng có mặt chứng kiến sự kiện này.

Afghanistan va bai hoc 'buong bo' cho My
Đại diện của Mỹ (trái) và Taliban tại lễ ký thỏa thuận ở Doha ngày 29/2

Theo thỏa thuận, Mỹ cam kết giảm số lượng binh sĩ của mình ở Afghanistan từ mức 13.000 binh sĩ hiện tại xuống còn 8.600 trong vòng 135 ngày kể từ ngày kí thỏa thuận và làm việc với các đồng minh để giảm lực lượng liên quân ở Afghanistan một cách tương ứng trong giai đoạn đó, nếu Taliban tuân thủ các cam kết của họ.

Lực lượng của Mỹ và liên minh sẽ rút đi hoàn toàn trong vòng 14 tháng kể từ khi thỏa thuận được kí, nếu Taliban tuân thủ điều khoản thỏa thuận của họ. Người Mỹ hy vọng từ thỏa thuận này, Taliban sẽ thực hiện các cam kết mở một cuộc đối thoại với chính phủ Kabul do phương Tây hậu thuẫn và đẩy lùi các nhóm cực đoan như là al-Qaeda.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hoan nghênh thỏa thuận này: “Phía bên kia đã mệt mỏi vì chiến tranh. Tất cả đã mệt mỏi vì chiến tranh. Đó là một cuộc chiến quá dai dẳng và khủng khiếp. Chúng ta đã đạt được thành công to lớn ở Afghanistan, tiêu diệt được các thành phần khủng bố, song sau nhiều năm dai dẳng như vậy, giờ đã đến lúc ra đi và đưa những người lính của chúng ta về nước”.

Ông Trump cho biết các binh lính Mỹ có thể khởi động cuộc trở về này ngay tức khắc, và nói thêm rằng ông sẽ sớm gặp gỡ các thủ lĩnh của Taliban.

Afghanistan va bai hoc 'buong bo' cho My
Khoảng 2.400 lính Mỹ đã thiệt mạng trong cuộc chiến tại Afghanistan

Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg cũng ca ngợi thỏa thuận này là một “bước đi đầu tiên hướng tới hòa bình bền vững”. Ông phát biểu tại Kabul: “Chúng ta phải sẵn sàng đối phó với những thất bại, những kẻ phá hoại, sẽ không dễ dàng gì để đi tới hòa bình, song đây thực sự là một bước tiên quan trọng đầu tiên”.

Bình luận về thỏa thuận giữa Mỹ và Taliban, Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif cho rằng, cuộc xâm lược của Mỹ ở Afghanistan và sự hiện diện của Washington sau đó tại quốc gia này đã kết thúc bằng "sự đầu hàng". Trên tài khoản Twitter, ông Zarif viết: "Những kẻ chiếm đóng Mỹ không bao giờ nên xâm chiếm Afghanistan. Nhưng họ đã làm như vậy rồi đổ lỗi cho những người khác về hậu quả của việc làm đó...Dù là ở Afghanistan, Syria, Iraq hay Yemen, Mỹ luôn là rắc rối duy nhất. Họ sẽ rời đi và để lại một mớ hỗn độn".

Còn Tổng thống Ashraf Ghani đã hoan nghênh thỏa thuận, cho rằng người dân Afghanistan “có ý chí và năng lực chính trị để làm nên hòa bình nhờ sự dẻo dai của xã hội chúng ta, sự năng động của nền kinh tế chúng ta và khả năng của nhà nước chúng ta”.

Mỹ khó “buông bỏ”

Tờ Washington Post nhận định thỏa thuận là một bước quan trọng trong tiến trình đàm phán phức tạp nhằm chấm dứt cuộc chiến tại Afghanistan. Theo điều khoản thỏa thuận, Taliban chấp nhận không tài trợ, huấn luyện hay hỗ trợ mọi nhóm khủng bố trong phạm vi lãnh thổ mà họ quản lý, kể cả al-Qaeda và Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, những nhóm khủng bố đe dọa Mỹ hay nhà nước Afghanistan mà họ hậu thuẫn.

Nếu Taliban đảm bảo các cam kết, mối đe dọa khủng bố mà Mỹ và Afghanistan phải đối mặt sẽ giảm bớt, tạo điều kiện để Mỹ cân nhắc thu hẹp quân số đồn trú và tạo nền tảng cho hòa bình bền vững.

Afghanistan va bai hoc 'buong bo' cho My
Hai tay súng Taliban bị lực lượng an ninh Afghanistan bắt giữ tại Jalalabad hồi tháng 10/2019

Tuy nhiên, giới phân tích bày tỏ hoài nghi về triển vọng sau khi thỏa thuận được ký. Liệu Taliban đã thực sự “mệt mỏi” vì chiến tranh như lời ông Trump nói, hay đây chỉ là chiến thuật nhượng bộ tạm thời của họ?

Thái độ của trưởng đoàn đàm phán Taliban Abbas Stanikzai có lẽ đã nói lên nhiều điều khi ông này phát biểu: “Rõ ràng, chúng tôi đã chiến thắng trong cuộc chiến này… Đó là lý do vì sao họ ký một hiệp ước hòa bình”.

Bản thân Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper cũng thừa nhận rằng thỏa thuận là một bước tiến tốt, nhưng chỉ là khởi đầu: “Để đạt được hòa bình lâu dài ở Afghanistan sẽ đòi hỏi sự kiên nhẫn và thỏa hiệp giữa tất cả các bên”. Còn Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cũng ám chỉ sự không chắc chắn của thỏa thuận này: “Chiến thắng dành cho người dân Afghanistan chỉ đạt được khi họ thực sự có thể sống trong hòa bình và thịnh vượng”.

Về phía người Afghanistan, thậm chí đã có những đánh giá đầy bi quan. Một hãng tin Pháp dẫn lời Zahra Hussaini, một nhà hoạt động xã hội người Afghanistan 28 tuổi, nói: “Đây quả là một ngày đen tối, và khi chứng kiến thỏa thuận này được ký kết, tôi có cảm giác xấu rằng kết quả của nó sẽ là sự quay trở lại nắm giữ quyền lực của Taliban, chứ không phải hòa bình”.

Afghanistan va bai hoc 'buong bo' cho My
Binh sĩ NATO tại hiện trường một vụ đánh bom ở Kabul. Mỹ có "buông bỏ" khi Taliban trở lại nắm quyền tại Afghanistan?

Tờ Washington Post đặt câu hỏi, nếu hòa bình không đến với Afghanistan thì lựa chọn khác sẽ là gì? Sau hơn 18 năm chiến tranh, cả Taliban, Mỹ, Afghanistan và lực lượng liên quân đều không thể đánh bại đối phương. Tờ báo Mỹ cho rằng nếu nước này chỉ đơn giản là rút quân, Afghanistan sẽ chìm trong bất ổn và một lần nữa trở thành “thiên đường” cho những kẻ khủng bố, một nguồn gây bất ổn trong khu vực và một mối đe dọa với Mỹ.

Khi đó, Mỹ lại rơi vào vòng luẩn quẩn của cuộc chiến “chống khủng bố” mà họ đã phát động trên phạm vi toàn cầu kể từ sau vụ khủng bố 11/9/2001. Có cơ sở để đánh giá rằng rằng bất chấp cuộc chiến của Mỹ kéo dài hai thập kỷ qua, Al-Qaeda vẫn mở rộng ra khắp thế giới và Taliban vẫn giành được địa vị thống trị trên nhiều khu vực rộng lớn ở Afghanistan.

Theo Dự án Chi phí Chiến tranh của trường Đại học Brown, kể từ sau vụ 11/9, các cuộc chiến do Mỹ đẫn đầu đã trực tiếp gây ra những cái chết của hơn 800.000 người và tiêu tốn của Mỹ khoảng 6,4 nghìn tỷ USD.

Bất chấp những tuyên bố trong chiến dịch tranh cử và những tuyên bố về việc đưa lính Mỹ về nhà, Tổng thống Trump dường như không thể thay đổi chính sách sử dụng sức mạnh quân sự để giải quyết các vấn đề. Cho tới nay, Mỹ vẫn tiếp tục duy trì hơn 200.000 binh lính ở nước ngoài. Tổng thống Trump cũng tìm cách điều thêm 20.000 lính đến Trung Đông trong năm qua. “Buông bỏ” là bài học mà người Mỹ có thể phải “trả giá” nhiều hơn nữa mới có thể lĩnh hội được!

Thành Minh

Thứ Hai, 02/03/2020 19:14

Sự Kiện