Mật mã: Mặt trận nóng bỏng trong Thế chiến 2

(Hồ sơ) - Nhà sử học Nga cho biết, ‘mặt trận mật mã’ đã góp phần không nhỏ giúp Hồng quân Liên Xô giành chiến thắng trong Chiến tranh Thế giới Thứ 2.

Lực lượng mật mã đã giúp Liên Xô giành chiến thắng trong Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại và sau đó đã góp phần tạo ra lá chắn tên lửa hạt nhân bảo vệ đất nước. Giờ đây ở Nga, các phương pháp mã hóa đã trở thành cơ sở của việc số hóa nhiều lĩnh vực khác nhau.

Ông Boris Stolpakov - nhà sử học về mật mã, Phó tiến sỹ toán lý nói với hãng tin Nga Sputnik rằng, rất khó để đánh giá hết sự đóng góp của các nhà mật mã học trong việc bảo mật thông tin trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại.

Vai trò quan trọng trong Thế chiến 2

"Trước hết, cần nói về mặt trận mật mã trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, nơi mà các bên tham gia đối mặt nhau trong một cuộc đấu trí. Mặt trận mật mã bí mật không kém phần quan trọng so với chiến trường nóng bỏng, vì không thể đạt được thành công quân sự nếu không thể chiến thắng trên mặt trận này" - nhà sử học Stolpakov nói.

Theo lời Stolpakov, trong Thế chiến II, mặt trận mật mã bắt đầu cách chiến tuyến hàng nghìn km. Các nhà mật mã của các bên đã thực hiện một công việc to lớn trong việc đảm bảo thông tin liên lạc hữu tuyến và vô tuyến cho các nhu cầu quân sự, dân sự trên một vùng lãnh thổ rộng lớn của thế giới.

Trên mặt trận không kém phần gay go này, các nhà mật mã học Liên Xô đã chiến thắng trong lĩnh vực của mình, cùng với các đồng minh.

Ngay từ khi trong giai đoạn ban đầu khó khăn nhất của cuộc Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại, trước Trận chiến bảo vệ Moscow, các chuyên gia Liên Xô đã có thể giải mã thành công các bức điện có độ mật cao của chính phủ Nhật Bản. Chính việc nắm được nội dung của chúng cho phép ban lãnh đạo Liên Xô đưa ra quyết định điều chuyển các lực lượng quân sự lớn về thủ đô Moscow vào tháng 10-11 năm 1941.

Theo nhà sử học, trong tình huống chiến đấu trên chiến trường, kẻ địch đã sử dụng các phương tiện mật mã đơn giản hơn như các phương thay thế hoặc mã hóa đơn giản.

Trong những điều kiện như vậy, vai trò của các sư đoàn vô tuyến OSNAZ (nhiệm vụ đặc biệt) trở nên rất quan trọng, bởi trong thành phần của họ cũng bao gồm các đơn vị giải mã, gồm có các chuyên gia tình báo vô tuyến tiền phương.

Mat ma: Mat tran nong bong trong The chien 2
Máy mã Liên Xô Fialka (M-125) trong bảo tàng điệp viên KGB ở New York

Chính các chuyên gia mật mã của OSNAZ đã kịp thời phát hiện sự điều chuyển các đơn vị Ý và Romania để thay thế quân Đức ở phía tây bắc và nam Stalingrad, nơi bắt đầu cuộc phản công thắng lợi của Hồng quân vào ngày 19 tháng 11 năm 1942, quyết định kết quả của trận chiến Stalingrad và trở thành bước ngoặt trong toàn bộ cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai.

Nhà sử học nêu rõ, đến cuối tháng 11 năm 1942, chỉ tính riêng qua việc phá mã, Liên Xô đã có thể đọc được hơn 50.000 bức điện mã hóa của Đức.

Ông Stolpakov nói thêm, các nhà khoa học mật mã Liên Xô cũng đã đạt được những thành tựu trong lĩnh vực thiết bị mã hóa các cuộc điện đàm, làm cho đối phương không thể tiếp cận giải mã và lần đầu tiên được sử dụng rộng rãi trên chiến trường trận Kursk năm 1943.

Khi đó, các chỉ huy mặt trận và Tập đoàn quân Liên Xô đã có thể liên lạc trong điều kiện trong thực địa với nhau và với Tổng hành dinh, truyền phát các thông tin bí mật. Đó là một thành tựu khoa học kỹ thuật xuất sắc gắn liền với tên tuổi của Vladimir Kotelnikov.

Mật mã với lá chắn tên lửa hạt nhân Liên Xô

Theo ý kiến của nhà sử học Stolpakov, có sự tương đồng giữa sự phát triển ngành mật mã học ở Liên Xô sau chiến tranh và việc tạo ra lá chắn tên lửa hạt nhân của đất nước. Trong những năm sau chiến tranh, điều quan trọng là phải ưu tiên các vấn đề phát triển tên lửa hạt nhân và nhiệm vụ bảo mật thông tin.

Ông Stolpakov cho biết, mối liên hệ giữa các dự án nguyên tử và tên lửa ở một mặt và ở mặt khác là mật mã học, đã được lãnh đạo đất nước, đứng đầu là Stalin chú ý và hoàn toàn ủng hộ.

Nếu việc điều khiển lá chắn tên lửa hạt nhân có thể bị ai đó từ bên ngoài tiếp cận được, thì hệ thống này sẽ chẳng còn ích lợi gì. Vì vậy, nhiệm vụ quốc phòng chiến lược không thể được giải quyết nếu không có nhiệm vụ chiến lược thứ hai liên quan đến mật mã.

Do đó, hình ảnh của chuyên gia Vladimir Alexandrovich Kotelnikov - biểu tượng của ngành mật mã học, có thể được đặt ngang Igor Vasilyevich Kurchatov trong ngành nguyên tử và Sergei Pavlovich Korolev - biểu tượng của lĩnh vực tên lửa, vũ trụ.

Ông Stolpakov cho biết, ngay sau chiến tranh, Liên Xô đã tích cực tạo ra các đường điện thoại được mã với hóa tốc độ cao, có khả năng chống giải mã các cuộc điện đàm và sau đó, ngành mật mã của Liên Xô đã vươn lên vị trí hàng đầu thế giới.

Điều kiện cần thiết cho sự phát triển như vậy là "toán học hóa" ngành mật mã, với sự tham gia của các nhà toán học giỏi nhất từ Viện Hàn Lâm Khoa học Liên Xô và các trường đại học, trong việc chế tạo và phân tích sâu công việc của các máy thiết lập mật mã có độ mật cao.

Bên cạnh đó, các nhà khoa học đã tích cực tham gia vào việc giảng dạy, cũng như đào tạo các nhà mật mã học trẻ tuổi, xây dựng một đội ngũ nhân lực đông đảo với trình độ cao.

Mật mã trong lĩnh vực  số hóa

Theo nhà sử học, sự sụp đổ Liên Xô và xuất hiện nhà nước Nga mới đã thay đổi hoàn toàn trật tự hiện có trong hệ thống bảo vệ thông tin. Việc sử dụng mật mã đã vượt ra ngoài việc bảo vệ bí mật nhà nước, bởi khu vực tư nhân, chủ yếu là lĩnh vực tài chính, cũng rất cần được bảo mật dữ liệu.

Stolpakov giải thích, nhiều người còn nhớ câu chuyện với những chứng từ giả mạo vào đầu những năm 90 thế kỷ trước, khi những kẻ lừa đảo thông đồng với nhân viên ngân hàng in chứng từ thanh toán với số tiền nhất định và gửi đến Ngân hàng Trung ương, sau đó tất cả những gì chúng phải làm là nhận tiền và chuyển sang tài khoản các công ty giả mạo” - Stolpakov nói.

Một thông cáo báo chí từ Ban Giám đốc Ngân hàng Trung ương Nga chi nhánh Moscow ngày 13 tháng 9 năm 1995 cho biết, tính từ tháng 12 năm 1992 đến tháng 9 năm 1995, có tới khoảng 2900 chứng từ giả mạo với tổng trị giá hơn 800 tỷ rúp đã được phát hiện tại các trung tâm thanh toán ở Moscow.

Stolpakov nhấn mạnh, chính việc triển khai nhanh chóng các phương tiện bảo vệ mật mã thông tin trong các trung tâm thanh toán của Ngân hàng Trung ương Nga đã giúp ngăn chặn dòng tài liệu giả.

Trong đó, các tiêu chuẩn đầu tiên về chữ ký điện tử và hàm băm (chức năng kiểm soát việc nhập dữ liệu) được tạo ra ở Nga, đặt cơ sở công nghệ cho dòng tài liệu điện tử và các dịch vụ điện tử quen thuộc ngày nay. Nga là một trong những nước đầu tiên trên thế giới, sau Hoa Kỳ, đã phát triển các tiêu chuẩn mật mã quốc gia.

Ngày nay, khi tổ chức việc bảo mật thông tin, vị trí trung tâm thuộc về mật mã. Ít người biết được rằng, khi một người đang thực hiện các hành động thông thường như lướt mạng xã hội hoặc gửi tin nhắn, trong thời điểm đó, toàn bộ các thuật toán và giao thức mật mã đang được thực thi để đảm bảo tính bảo mật.

Chuyên gia Stolpakov nhấn mạnh, mật mã không ngừng phát triển theo sự phát triển của các công cụ xử lý thông tin. Và nếu trước đây, sự xuất hiện các hệ thống mật mã có khóa mở đã góp phần vào việc sử dụng rộng rãi các phương pháp mật mã để bảo mật thông tin trong nhiều lĩnh vực khác nhau của con người, chủ yếu là trong lĩnh vực tài chính, thì giờ đây mật mã là cơ sở để chuyển hoạt động của con người sang môi trường kỹ thuật số.

Theo ông, về nguyên tắc, sự xuất hiện của các khái niệm được nói đến rộng rãi như tài liệu điện tử, bản sao kỹ thuật số, bệnh án điện tử và sổ lao động, về nguyên tắc là không thể bảo đảm an toàn nếu không có sự tồn tại của các phương pháp mật mã để bảo vệ thông tin.

Chuyên gia Stolpakov kết luận, có thể nói chắc chắn rằng, trong thời đại công nghiệp 4.0, mật mã là cơ sở để xây dựng niềm tin trong thế giới kỹ thuật số. Nếu không có nó, tất cả các hệ thống số sẽ sụp đổ.

Nhật Nam

Thứ Bảy, 08/05/2021 14:16

Sự Kiện