Thất nghiệp tuổi xế chiều: Thêm thách thức từ AI

(Thị trường) - Theo PGS.TS Nguyễn Văn Vỵ, điều cần làm là hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa bởi chính khu vực này sẽ tạo việc làm cho người lao động. 

Theo Tổng cục Thống kê, số lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc trong nền kinh tế tính chung cả năm 2020 giảm mạnh so với năm 2019. Cụ thể, lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc là 53,4 triệu người, giảm 1,3 triệu người so với năm 2019 (tương ứng giảm 2,36%).

Biến động này hoàn toàn trái ngược với xu hướng tăng việc làm hàng năm giai đoạn 2010-2019. Trong giai đoạn này, số lao động có việc làm liên tục tăng qua các năm, bình quân mỗi năm tăng hơn 600 nghìn người.

Mức giảm lao động có việc làm trong năm 2020 là điều chưa từng xảy ra trong suốt một thập kỷ qua. Trong số 1,3 triệu người bị đẩy vào tình trạng không có việc làm nói trên, có 51,6% người là phụ nữ và đa phần họ đang ở trong độ tuổi lao động (76,2%), số liệu thống kê cho biết.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Vỵ, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Công nghệ phần mềm, khoa Công nghệ thông tin, trường Đại học Công nghệ (ĐHQG Hà Nội), tình trạng thất nghiệp của người lao động tăng có nguyên nhân lớn từ đại dịch Covid-19. Đa số lao động kỹ năng thấp ở Việt Nam làm việc trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa, mà đây chính là loại hình doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19. 

Chuỗi cung ứng bị đứt gãy, hàng hóa không lưu thông được, doanh nghiệp không bán được hàng nên không thể tiếp tục sản xuất, kinh doanh, việc tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ cũng gặp nhiều khó khăn... Bởi vậy, doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ còn nước đóng cửa, ngừng hoạt động, dẫn đến người lao động bị mất việc làm.

"Đây không phải chuyện chỉ có ở Việt Nam mà là tình trạng chung trên toàn thế giới. Doanh nghiệp lớn có thể cựa quậy được, còn doanh nghiệp nhỏ và vừa thì khác. Bản thân người lao động có chuyên môn kỹ thuật cao, làm trong các doanh nghiệp lớn có thể vẫn có việc làm nhất định, nhưng với lao động kỹ năng thấp, đại dịch là cú đẩy khiến họ sớm bị thải loại hơn. Trong những lao động này, lao động quá tuổi là đối tượng bị sa thải đầu tiên", PGS.TS Nguyễn Văn Vỵ nhận xét.

That nghiep tuoi xe chieu: Them thach thuc tu AI
Mất việc làm, nhiều người phải bươn chải những công việc khác để mưu sinh. Ảnh: Dân trí

Trong bối cảnh đó, một trong những giải pháp hỗ trợ người lao động là mở các khóa đào tạo ngắn hạn miễn phí dành cho người lao động bị ảnh hưởng bởi đại dịch, theo ông Vỵ, là hợp lý. Được đào tạo lại giúp người lao động có điều kiện tìm được việc làm tốt hơn sau khi đại dịch được kiểm soát, kinh tế dần hồi phục.

Thế nhưng, điều PGS.TS Nguyễn Văn Vỵ băn khoăn đó là lấy tiền đâu để đào tạo? Việc đào tạo người lao động do hai khu vực chính đảm nhận: doanh nghiệp và các khu vực của Nhà nước hoặc các trường. Với doanh nghiệp thì rất khó, bởi họ đang lâm vào tình cảnh khó khăn - không sản xuất được, không tiếp cận được gói hỗ trợ, do đó khó có chi phí để đào tạo người lao động. Bởi vậy, ông cho rằng Nhà nước cần phải đứng ra làm công việc này.

Một điểm khác được PGS.TS Nguyễn Văn Vỵ lưu ý, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới, kinh tế số đang là vấn đề nóng, lại có thêm lực đẩy của Covid-19. Quá trình phát triển này đòi hỏi phải nâng cao chất lượng người lao động nhằm thích ứng và bắt kịp với các xu hướng công nghệ mới, các phương thức kinh doanh mới của thế giới.

"Để việc đào tạo chủ yếu dành cho lực lượng lao động trẻ - những người đang đi học và đang được đào tạo trên ghế nhà trường, hoặc những người vừa mới ra trường, còn thất nghiệp thì có thể tận dụng cơ hội đào tạo luôn. Còn với những lao động quá tuổi, rất khó nghĩ đến chuyện đào tạo chuyên môn kỹ thuật cao, công nghệ số cho họ. Đối tượng này có việc làm để duy trì cuộc sống đã là may", PGS.TS Nguyễn Văn Vỵ bày tỏ và cho rằng, muốn hỗ trợ người lao động quá tuổi thì không có cách nào khác phải đầu tư, hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa để chính các doanh nghiệp này sẽ thu hút lực lượng lao động quá tuổi.

Nhấn mạnh đào tạo chuyên môn kỹ thuật cho người lao động là việc tất yếu phải làm, PGS.TS Nguyễn Văn Vỵ chỉ rõ điều này đặc biệt quan trọng khi công nghệ 5G và trong tương lai không xa là 6G được ứng dụng rộng rãi trên thế giới.

Sự phát triển của 5G, 6G sẽ khiến một lực lượng lớn người lao động rơi vào cảnh thất nghiệp khi tự động hóa cao.

"Muốn tự động hóa thì phải nhờ hệ thống dữ liệu truyền tải một lượng thông tin rất lớn, mà 5G, 6G hỗ trợ tích cực cho việc này. Tự động hóa sẽ thay thế người lao động trong một loạt công việc, nếu không kịp thích ứng sẽ bị loại rất nhanh. Chưa nói đến lao động kỹ năng thấp, kể cả lao động được đào tạo, đã qua đại học cũng có thể bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo (AI).

Ví dụ, các giao dịch viên ngân hàng sẽ là một đối tượng dễ bị thay thế. Những giao dịch ấy có quy trình rõ ràng, chỉ cần đưa AI vào, cộng với hệ thống thiết bị hỗ trợ thì các giao dịch viên sẽ bị thay thế.

Chính vì vậy, đã đến lúc Việt Nam phải thay đổi phương thức đào tạo, gắn với việc xuất hiện các nghề mới trong nền kinh tế số. Những nghề mới này chủ yếu ở ngành dịch vụ, máy móc có thể thay thế được, do đó, bắt buộc phải nâng cao trình độ cho người lao động", PGS.TS Nguyễn Văn Vỵ đặt vấn đề.

Cũng trao đổi về vấn đề này, ông Tào Bằng Huy, Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ LĐ-TB-XH) cho biết, ở giai đoạn trước của đại dịch Covid-19, Bộ LĐ-TB-XH đã đưa ra nhiều biện pháp hỗ trợ người lao động bị ảnh hưởng tiêu cực bởi Covid-19, trong đó có gói hỗ trợ dành cho doanh nghiệp và người lao động.

Hiện Bộ đang đánh giá lại tình hình thực hiện gói hỗ trợ thứ nhất để từ đó có hướng đề xuất cho gói hỗ trợ mới.

Cũng theo ông Huy, yêu cầu cho năm 2021 là cần đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao gắn với chuyển dịch nhanh cơ cấu lao động. Trong đó các biện pháp sẽ tập trung phát triển giáo dục nghề nghiệp, chú trọng xây dựng các chính sách đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng, tăng cường đào tạo trực tuyến...

Đại dịch cũng làm xuất hiện một số ngành nghề mới, nhiều doanh nghiệp cũng phải tái cơ cấu nguồn nhân lực để thích ứng với điều kiện thay đổi. Vì vậy, nhu cầu đào tạo và đào tạo lại rất lớn.

Thành Luân

Thứ Tư, 03/03/2021 07:41

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện