SCIC muốn đổi thành Quỹ đầu tư Chính phủ: Tốt, nhưng...

(Tài chính) - Nếu Nhà nước vẫn nắm quyền chi phối và điều hành tại các doanh nghiệp, tổng công ty nhà nước thì SCIC có đổi tên cũng không có gì mới.

Tại buổi họp mới đây, lãnh đạo Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh Vốn Nhà nước (SCIC) cho biết, định hướng chiến lược phát triển của SCIC là hướng tới mục tiêu trở thành "nhà đầu tư của Chính phủ".

SCIC muon doi thanh Quy dau tu Chinh phu: Tot, nhung...
ổng công ty Đầu tư và Kinh doanh Vốn Nhà nước (SCIC) hướng tới mục tiêu trở thành "nhà đầu tư của Chính phủ".

Vì mục tiêu này, SCIC đưa ra đề xuất cấp có thẩm quyền sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách như định hướng, nguyên tắc, lĩnh vực, quy mô đầu tư; về phê duyệt chiến lược phát triển SCIC giai đoạn 2020-2025 và tầm nhìn đến 2030; về thoái vốn đối với các khoản đầu tư mới... Đặc biệt, doanh nghiệp này cũng kiến nghị chuyển đổi mô hình sang Quỹ đầu tư Chính phủ.

Bình luận về việc này, chuyên gia kinh tế - TS Đinh Thế Hiển cho rằng, SCIC đang đi đường vòng.

Giải thích cụ thể, ông Hiển cho biết từ năm 1997, tại TP.HCM đã có Quỹ đầu tư phát triển đô thị TP.HCM (HIFU), quỹ trực thuộc UBND thành phố, có chức năng đại diện cho thành phố trong quản lý và sử dụng vốn của thành phố. Đây chính là mô hình quản lý của Quỹ đầu tư Chính phủ mà SCIC đang hướng tới.

Với mô hình này, tất cả các vấn đề như quản lý vốn giải ngân cho đầu tư công, đầu tư hạ tầng thành phố vốn trước đây được giao cho Sở Tài chính địa phương đều được chuyển sang cho HIFU.

Khi đó, HIFU sẽ quản lý và nguồn vốn được giải ngân theo đúng yêu cầu của quỹ đầu tư, việc này vừa bảo đảm được tiến độ giải ngân cũng như lựa chọn dự án giải ngân được tốt hơn.

Bởi vai trò chính của HIFU là đơn vị đại diện quản lý vốn của Nhà nước, do đó, HIFU cũng chính là đơn vị đánh giá, xem xét khả năng trả nợ của dự án đã được phê duyệt. Trên cơ sở đánh giá chung về tính khả thi, tính hiệu quả cũng như khả năng trả nợ của dự án đó HIFU mới đại diện Nhà nước quyết định cho vay và sẽ phải có trách nhiệm để thu hồi nợ. Trường hợp không khả thi, HIFU có quyền từ chối. Vì thế, nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước đã được quản lý chặt chẽ hơn, vấn đề giải ngân cũng hiệu quả hơn.

Hơn nữa, vì HIFU là quỹ đại diện cho thành phố nên ngay ban đầu đã được cấp cho một nguồn vốn cố định (khi đó là 500 tỷ đồng) để chủ động đầu tư phát triển hạ tầng, phát triển đô thị thành phố. Với chức năng và nguồn vốn có sẵn, HIFU dễ dàng đứng ra tổ chức phát hành trái phiếu, huy động nguồn vốn xã hội tham gia vào các dự án hạ tầng. Với việc HIFU trực tiếp đứng ra huy động vốn, lãi suất sẽ rất thấp và nguồn vốn huy động vẫn do Nhà nước kiểm soát giúp vấn đề quản lý và sử dụng nguồn vốn vay hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, sau đó, đã hình thành các mô hình đầu tư theo hình thức BT, BOT, tức là đã làm thay vai trò của Quỹ đầu tư dẫn tới nhiều bất cập, nhiều lỗ hổng trong quản lý, gây ra nhiều sai phạm trong quá trình hoạt động.

Bên cạnh đó, HIFU cũng là đơn vị đại diện quản lý nguồn vốn tại các công ty cổ phần trực thuộc UBND TP, việc này cũng giúp vấn đề quản lý vốn cổ phần hóa chặt chẽ, tránh thất thoát.

Theo ông Hiển, tất cả những ưu điểm của Quỹ đầu tư phát triển đô thị hạ tầng thành phố đã làm được khiến nhiều địa phương khác cũng thành lập một quỹ tương tự nhưng lại trực thuộc Sở Tài chính, khác với HIFU (là mô hình trực thuộc Nhà nước nhưng lại có chức năng quản lý quỹ chuyên nghiệp) nên không hiệu quả như HIFU.

Sau đó đến năm 2018, các định chế dành cho quỹ đầu tư bị thay đổi, thay vào đó là các định chế dành cho Tổng công ty. Quỹ đầu tư phát triển đô thị hạ tầng thành phố chuyển thành Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh (HFIC). Ở trung ương là Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh Vốn Nhà nước (SCIC). Việc đổi tên đã làm suy yếu chức năng của Quỹ đầu tư vì từ việc sử dụng một định chế đặc biệt để quản lý Quỹ đầu tư thì nay lại chuyển sang sử dụng các định chế quản lý của doanh nghiệp để quản lý. Việc này cũng khiến các Quỹ khi chuyển thành Tổng công ty đều hoạt động và kinh doanh như chức năng của một doanh nghiệp bình thường.

"Có lẽ vì lý do này mà SCIC bây giờ lại muốn quay lại mô hình ban đầu với tên gọi là Quỹ đầu tư Chính phủ.

Nếu hoạt động theo mô hình của Quỹ, lúc đó SCIC sẽ trở thành một định chế tài chính chuyên nghiệp, có thể thực hiện các nhiệm vụ vốn trước đây vẫn giao cho các bộ ngành trực thuộc trung ương. Thay vào đó, các bộ ngành chỉ tập trung làm chức năng quản lý nhà nước về chuyên môn, không sa đà vào kinh doanh nữa", ông Hiển nói.

Ông Hiển nói thêm, các quỹ đầu tư trên thế giới cũng đều hoạt động theo mô hình quỹ đầu tư tài chính chứ không hoạt động theo các định chế của Tổng công ty.

Tuy nhiên, các quỹ này không bao giờ trực tiếp đứng ra kinh doanh hay tham gia vào các hoạt động kinh doanh thông qua việc thành lập các tổng công ty con để giải ngân vốn mà chỉ thực hiện chức năng chuyên môn, là quản lý nguồn quỹ cho hiệu quả. Ông Hiển cho rằng, đây là điều kiện giúp các quỹ hoạt động hiệu quả, minh bạch, tránh tình trạng sinh sôi, nảy nở các công ty con, cháu, sân sau, để trục lợi. Thay vào đó, họ sẽ có các chế tài để đánh giá, chọn lựa các công ty đang làm ăn có hiệu quả để đưa vốn vào và giám sát chặt chẽ nguồn vốn đó.

Trở lại với đề xuất của SCIC, ông Hiển cho rằng để mô hình này hoạt động được hiệu quả việc trước hết phải hiểu cho đúng về chức năng, vai trò, nhiệm vụ của một quỹ đầu tư.

The đó, Quỹ đầu tư Chính phủ chỉ nên thực hiện đầu tư vào các lĩnh vực Nhà nước nên đứng ra thực hiện, các dự án đòi hỏi một nguồn vốn lớn, làm nền tảng cho phát triển kinh tế, xã hội nói chung. Ví dụ như phát triển hạ tầng, hay đầu tư vào các dự án của các tổng công ty nhà nước, việc này đòi hỏi việc tổ chức vốn và quản lý vốn rất nghiêm ngặt.

Nếu không làm được như vậy thì những câu chuyện như dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông, các tuyến Metro TP.HCM sẽ còn tái diễn bởi năng lực quản lý của các Ban quản lý dự án rất hạn chế, không đủ khả năng để quản lý một dự án có nguồn vốn lớn và có vai trò quan trọng như vậy.

"Hay như các dự án trực thuộc các tổng công ty nhà nước như Điện lực, TKV... chính vì để các tổng công ty nhà nước tự đầu tư các dự án ngành nên mới có câu chuyện chi phí đầu tư bị tính vào giá thành khiến người tiêu dùng chịu thiệt, dư luận bức xúc, nhà nước thì mất vốn...

Do đó, yêu cầu đầu tiên của Quỹ đầu tư phải là chuyên nghiệp về tài chính, hoạt động theo các chế tài đặc biệt theo các quỹ đầu tư trên thế giới, không phải điều khiển, điều hành bằng các công cụ hành chính hóa", ông Hiển nêu. 

Từ đó, ông Hiển cho rằng, yếu tố quan trọng hàng đầu trong điều hành, quản lý một nguồn quỹ chính là con người. HIFU trước đây, không sử dụng bất cứ một cán bộ, công chức nhà nước nào mà hoàn toàn tổ chức tuyển dụng những người được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp, có trình độ, có năng lực từ bên ngoài, có như vậy việc điều hành quỹ mới thông suốt, khách quan, minh bạch.

Điều kiện thứ hai, vị chuyên gia cho rằng Nhà nước cần phải cấp cho nguồn quỹ này một nguồn vốn ban đầu đủ tương xứng với quy mô hoạt động của quỹ. Đó phải là nguồn vốn thật, không phải nguồn vốn trên danh nghĩa để họ chủ động thực hiện nhiệm vụ của mình.

Điều thứ ba, ông Hiển cho biết chức năng huy động vốn của quỹ đầu tư chủ yếu dựa vào các hoạt động kinh doanh của tổ chức khác để tạo vốn và thu hồi vốn. Tuyệt đối không phải là đơn vị chỉ giữ vốn và bảo toàn vốn theo kiểu cấp phát vốn cho doanh nghiệp rồi thu về.

Đối với quỹ đầu tư thì vai trò lớn hơn chính là kinh doanh vốn. Tuy nhiên, ông Hiển cũng lưu ý, muốn làm được như vậy Nhà nước phải đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, thoái vốn tại các tổng công, doanh nghiệp, chuyển giao cho tư nhân làm. Nhà nước chỉ nên tập trung đầu tư hạ tầng, các lĩnh vực cần nguồn vốn lớn hoặc liên quan tới an ninh quốc phòng. Không nên ôm đồm.

"Đặc biệt phải từ bỏ tư duy Quỹ tài chính tức là cũng phải có quyền lực như Tổng công ty, phải điều hành, điều khiển được doanh nghiệp này, tổng công ty kia, tuyệt đối không nên. Bên cạnh đó, việc quy định trách nhiệm phải thật rõ ràng, minh bạch, không nên để nhập nhèm các chức năng, nhiệm vụ để cuối cùng sai phạm, thất thoát không biết quy cho ai.

Như vậy, trước khi chuyển đổi thì Chính phủ phải có chiến lược phát triển rất cụ thể, phải có danh mục các ngành nghề Nhà nước nên quản lý, nắm giữ và những danh mục nào không nên tham gia.

Nếu còn giữ quan điểm phải có các tổng công ty Nhà nước, Nhà nước vẫn tham gia vào cơ chế điều hành tại các doanh nghiệp, tổng công ty thì dù có là Quỹ đầu tư Chính phủ hay Tổng Công ty quản lý và kinh doanh vốn Nhà nước cũng luôn mâu thuẫn với vai trò, chức năng, nhiệm vụ của các bộ ngành. Những xung đột về quyền lợi, trách nhiệm còn xảy ra và khó có thể kết thúc", ông Hiển phân tích.

  • Lam Lam

Thứ Ba, 05/05/2020 07:06

Sự Kiện