Hạn chế quyền mặc cả của FDI: Hãy học Trung Quốc

(Tài chính) - "Còn tiếp tục trì hoãn, mỗi ngày nền kinh tế càng lệ thuộc nặng thêm vào FDI. Lâu dài VN sẽ phải chịu những thiệt hại đáng kể" - TS Nguyễn Trí Hiếu.

Từ báo cáo của CIEM – Viện nghiên cứu kinh tế trung ương cho rằng, các doanh nghiệp FDI đang xin quá nhiều. Cụ thể ở đây là Samsung. CIEM cũng đặt vấn đề cần phải hạn chế “quyền mặc cả” của những doanh nghiệp này. Nhưng có làm được hay không và cái khó của VN là gì?  

Khó từ chối vì… 

Về vấn đề này, TS Nguyễn Trí Hiếu phân tích, trong suốt 20 năm qua, sự phát triển của nền kinh tế VN được đóng góp rất nhiều từ khu vực FDI. Chính vì vai trò quan trọng đó mà các DN FDI luôn được hưởng những ưu đãi, điều kiện kinh doanh thuận lợi hơn hẳn những DN trong nước.  

Tuy nhiên, lợi nhuận mà DN FDI đóng góp cho ngân sách VN lại chưa thể tương xứng với quy mô phát triển cũng như tương xứng với những ưu đãi mà chính phủ cũng như các cơ quan chức năng địa phương đã ưu ái giành cho họ.  

Han che quyen mac ca cua FDI: Hay hoc Trung Quoc
Khó hạn chế quyền "mặc cả" của DN FDI

Cụ thể ở đây là Samsung Electronics Việt Nam, ngoài những ưu đãi đặc biệt về miễn thuế thu nhập kể từ khi dự án có lợi nhuận, thậm chí đề nghị có cảng chuyên dụng chtại sân bay Nội Bài. Mới đây Samsung tiếp tục “mặc cả” đòi 3 ưu đãi đặc biệt với tổng giá trị miễn thuế tương đương 15,5 triệu USD cho một dự án ở TPHCM, bao gồm 7,5 triệu USD miễn thuế cho các đầu vào nhập khẩu dùng cho sản xuất các sản phẩm tiêu dùng nội địa và 8 triệu USD miễn thuế nhập khẩu đối với các nguyên vật liệu xây dựng. 

Trong khi đó, cái Việt Nam nhận được lại rất hạn chế. Đóng góp cho ngân sách tương đối thấp do mức miễn giảm thuế cao. Năm 2012, tổng mức thuế nộp ngân sách nhà nước (ròng) của Samsung là 680 tỷ đồng (bao gồm cả tiền thuế của các nhà thầu). 5 tháng đầu năm 2013, mức miễn giảm thuế của Samsung lên đến 18 triệu USD, còn mức đóng thuế ròng chỉ ở mức 17,3 triệu USD. 

Đáng nói, sự tham gia của doanh nghiệp trong nước và chuỗi giá trị của Samsung và chuyển giao công nghệ còn hạn chế, vì các doanh nghiệp trong nước chủ yếu tham gia vào các công đoạn sản xuất giản đơn. Như vậy, rõ ràng những đóng góp của DN FDI là chưa thể theo kịp được quy mô và ưu đãi đang được hưởng.  

Vậy, có cần phải xem xét lại và có cần phải hạn chế dần những ưu đãi với FDI hay không? TS Nguyễn Trí Hiếu khẳng định là “có” nhưng “khó”.

Vì hiện nay, DN FDI đang là đang được xem là khu vực có đóng góp lớn nhất trong tỉ trọng xuất khẩu. Nền kinh tế VN dựa chủ yếu vào xuất khẩu, tỉ trọng xuất khẩu của VN hiện đạt khoảng 180 tỷ USD, trong đó, 80% là xuất khẩu, đóng góp vào thích này các DN FDI đang chiếm tới 60%. DN trong nước đóng góp khoảng 20%, đã ít lại chủ yếu là gia công. Như vậy để thấy nền kinh tế VN đang dựa vào FDI lớn thế nào.  

Thứ hai, FDI vào cũng ít nhiều cũng giải quyết vấn đề lao động, việc làm cho địa phương. FDI đóng góp không nhỏ trong tăng trưởng GDP.  

Vai trò to lớn như vậy nên việc khó nói lời từ chối ưu đãi với các DN FDI là hiển nhiên ngay cả khi biết rõ những chính sách ưu đãi này sẽ tạo ra một sân chơi bất bình đẳng, thậm chí làm thui chột sự phát triển của những doanh nghiệp trong nước.  

Nhìn về lâu dài tình trạng xin nữa, xin mãi còn tiếp tục diễn ra và vấn đề hạn chế quyền mặc cả của các doanh nghiệp FDI gần như là vô vọng. Việc sẵn sàng thương thảo để giữ được chân DN FDI cũng gần như là tín hiệu phát đi cho thấy VN đang mở một cánh cửa sau rất rộng cho họ và gần như không có giới hạn bắt buộc. Việc này rất nguy hiểm, đẩy VN vào thế bị động, luôn bị cuốn vào những cuộc thương thảo và phải nhân nhượng, phải chấp nhận.  

Lẽ ra, phía các cơ quan quản lý VN phải đặt ra một giới hạn, mọi ưu đãi chỉ được dừng lại trước hoặc tại giới hạn đó. VN cũng có thể mở cánh cửa đó chỉ trong thời điểm thích hợp và hoàn toàn nắm quyền chủ động đóng mở cánh cửa đó.  

Với Samsung, cần phải có cái nhìn vào bức tranh tổng thể để đưa ra những so sánh mới quyết định ưu đãi cho tương xứng với đóng góp của họ. Tất nhiên, đây là vấn đề khó khăn, nó không chỉ đơn giản chỉ là những tính toán bằng con số cụ thể giữa VN với các quốc gia có doanh nghiệp đầu tư hoặc các công ty mẹ đóng tại các nước đó… mà còn là vấn đề hội nhập kinh tế, vấn đề tự do hóa thương mại. Vấn đề thu hút đầu tư nước ngoài hiện cũng còn nhiều khó khăn.  

Thứ Sáu, 24/07/2015 13:42

Sự Kiện