Còn ban phát, xin-cho trong dự án công do lợi ích nhóm

(Tài chính) - Còn tình trạng ban phát, xin-cho trong dự án công do tư duy nhiệm kỳ, lợi ích nhóm, chạy theo phong trào, theo yêu cầu của nhà đầu tư.

Thảo luận tại hội trường Quốc hội về kế hoạch tài chính, đầu tư công và vay, trả nợ công trung hạn giai đoạn 2021-2025 vào ngày 27/7, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai (đoàn Hà Nội) cho biết, Luật Đầu tư công năm 2019 đã được sửa đổi theo hướng đổi mới, trong đó, tăng cường phân cấp cho các địa phương. Từ khâu đề xuất dự án đến phân bổ nguồn lực về căn bản giao cho các địa phương. Tuy nhiên, trên thực tế, một số địa phương chưa thực hiện đúng quy trình, chưa tuân thủ đúng trật tự ưu tiên.

Ví dụ tháng 2/2020, một số dự án đã được phân bổ nguồn lực dự phòng xuất phát từ tính cấp bách, nhưng cũng chính các dự án đó chỉ sau 6 tháng khi xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn thì đã không còn là cấp bách.

“Điều này cho thấy nhiều khi việc xây dựng danh mục dự án không xuất phát từ nhu cầu thực tiễn mà xuất phát từ ý muốn chủ quan”, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai nêu ý kiến.

Con ban phat, xin-cho trong du an cong do loi ich nhom 
Quốc hội thảo luận ở Hội trường về Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2021-2025; Kế hoạch vay, trả nợ công 5 năm giai đoạn 2021-2025; Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Hiện nay theo báo cáo của Chính phủ, có tổng số 3.476 dự án thuộc diện chuyển tiếp, tuy nhiên, trong số đó chỉ có 2.731 dự án có phương án bố trí, còn lại hơn 1.000 dự án chưa có phương án phân bổ cụ thể.

“Việc này dẫn đến hệ lụy là lãng phí nguồn lực, kỷ luật tài chính chưa nghiêm và đặc biệt là tạo áp lực ngân sách cho giai đoạn tiếp theo khi rất nhiều dự án mới được bổ sung”, nữ đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu đoàn Hà Nội cho rằng, thời gian qua, Thủ tướng Chính phủ đã kịp thời chấn chỉnh đối với một số địa phương nhưng cũng cần hết sức lưu tâm, bởi vì vốn đầu tư công cần phải được hiểu đó là tiền thuế của nhân dân.

“Kể cả vốn đi vay thì người trả cũng sẽ là nhân dân. Đó không phải là sở hữu của bất kỳ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào. Tuy nhiên, trong quá trình phân bổ nguồn lực đã có những cá nhân khi được giao nhiệm vụ phân bổ vốn, tự cho mình cái gọi là quyền ban phát. Câu chuyện về cơ chế xin - cho không biết khi nào mới kết thúc”, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai nêu rõ.

Nữ đại biểu kiến nghị cần đề cao hơn nữa tính công khai, minh bạch trong quá trình tổ chức thực hiện. Bên cạnh việc động viên những địa phương thực hiện tốt, cũng cần xử lý nghiêm đối với những trường hợp vi phạm đạo đức công vụ.

Giải trình trước Quốc hội liên quan đến đầu tư công, Bộ trưởng Bộ KH-ĐT Nguyễn Chí Dũng nêu ra 5 nguyên nhân. Thứ nhất, một số quy định giữa luật Đầu tư công và các luật khác còn chồng chéo, chậm sửa đổi, trình tự thủ tục còn phức tạp. Việc phân cấp, phân quyền trong triển khai dự án chưa gắn với trách nhiệm giải trình. Dù luật quy định rõ phân cấp nhưng địa phương vẫn né tránh, đùn đẩy hỏi lại Trung ương, mất quá nhiều thời gian.

Thứ hai, còn tình trạng ban phát, xin - cho trong dự án công do tư duy nhiệm kỳ, lợi ích nhóm, chạy theo phong trào, theo yêu cầu của nhà đầu tư. Các tỉnh chạy đua đầu tư phong trào sân bay, cảng biển, khu công nghiệp giống như trước kia ồ ạt làm xi măng lò đứng, nhà máy giấy, mía đường. Nhiều dự quy mô quá lớn so với nhu cầu, không kiểm soát được đơn giá, định mức dẫn tới đội vốn.

Thứ 3 là ngân sách nhà nước khó khăn, thu ngân sách của Trung ương không đạt, thiếu các giải pháp khả thi để bảo đảm nguồn vốn cho kế hoạch trung hạn.

Thứ 4 là khâu tổ chức thực hiện, khâu lập và phê duyệt còn ỷ lại, trông chờ vào Trung ương. Đặc biệt khâu giải phóng mặt bằng - điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của tất cả các dự án. “Người dân muốn giá cao, hội đồng đền bù thì căn cứ vào định giá của địa phương áp vào. Trong khi đó, dự án do tư nhân làm muốn được duyệt nhanh thì nâng giá đền bù làm phá vỡ mặt bằng chung”, báo Thanh niên dẫn lời ông Dũng nói.

Nguyên nhân cuối cùng là khâu thanh tra, kiểm tra chưa phát huy hết hiệu quả.

Phát biểu của Bộ trưởng Bộ KH-ĐT khiến nhiều người nhớ lại hội chứng sân bay, cảng biển thời gian qua tại nhiều địa phương.

Mới đây, trong quá trình xây dựng dự thảo quy hoạch sân bay, Bộ GTVT đã bác đề nghị của 11 tỉnh về bổ sung sân bay cho địa phương mình gồm Bắc Giang, Bắc Kạn, Đắk Nông, Ninh Bình, Hà Giang, Hòa Bình, Bình Phước, Kon Tum, Hà Tĩnh, Trà Vinh và Ninh Thuận sau khi rà soát kỹ lưỡng lại kết quả và đối chiếu với các tiêu chí đánh giá.

Nhiều địa phương không đảm bảo các tiêu chí, chẳng hạn như: địa hình Hà Giang đồi núi, không có đủ đất bằng phẳng xây sân bay. Ninh Bình địa hình trũng, diện tích đất ở và trồng lúa nhiều, thu hồi đất sẽ ảnh hưởng đời sống người dân...

Hiệu quả đầu tư sân bay của các địa phương cũng bị đặt câu hỏi khi người dân Hà Tĩnh đến sân bay Vinh (Nghệ An), Đồng Hới (Quảng Bình) không quá xa. Hay, người dân ở Ninh Bình có thể đi các sân bay khác như Cát Bi (Hải Phòng) và Thọ Xuân (Thanh Hóa) trong khoảng cách gần 100 km...

Theo Bộ GTVT, tại 11 tỉnh có ý kiến đề nghị bổ sung quy hoạch sân bay mới, điểm đánh giá không cao, không nằm trong 30 tỉnh, thành phố có tổng điểm cao nhất cả nước. Vì vậy, tư vấn đề nghị không bổ sung các sân bay theo đề nghị của các địa phương.

Tương tự, trong khi số phận cảng Trần Đề chưa ngã ngũ thì nhiều tỉnh khác tại ĐBSCL cũng muốn có cảng nước sâu. Tỉnh Trà Vinh đề nghị Bộ GTVT xem xét nâng cấp cảng biển Định An thành cảng nước sâu, nâng công suất cảng cho tàu đến 100.000-160.000 tấn có thể cập cảng. Tương tự, Cà Mau cũng ấp ủ mong muốn xây dựng cảng nước sâu Hòn Khoai, Bạc Liêu, Bến Tre cũng có động thái chuẩn bị cho cảng nước sâu của tỉnh nhà...

Từng trao đổi với Đất Việt, GS.TS Đặng Đình Đào, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, hội chứng sân bay, cảng biển tái xuất và tiếp tục phát triển trong bối cảnh đầu tư công đang được đẩy lên để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.

"Các địa phương đang chịu sức ép về tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, ai cũng sợ chịu trách nhiệm nên mới xin dự án để giải ngân được càng nhanh càng tốt. Chưa kể, xin được dự án thì địa phương sẽ có tăng trưởng, lợi ích về sau.

Dự án càng lớn, lợi ích càng nhiều, dĩ nhiên ở đây không hẳn chỉ là lợi ích về tăng trưởng chung. Vậy nên, các địa phương tội gì không xin", GS Đặng Đình Đào nhận xét.

Minh Thái

Thứ Tư, 28/07/2021 10:30

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện