Bẫy thu nhập trung bình: Cần bàn tay hữu hình hiệu quả

(Tài chính) - Để đạt được thu nhập trung bình ở mức cao không khó,  nếu đầu tư công hiệu quả, đặc biệt không để xảy ra hiện tượng “sa mạc” hóa đất công.

 PGS.TS Nguyễn Hồng Nga - Đại học Kinh tế - Luật TP.HCM cũng cho rằng, để đạt được mức tăng trưởng thoát bẫy thu nhập trung bình không khó nhưng cần một bàn tay hữu hình hiệu quả để giúp bàn tay vô hình được sử dụng hiệu quả, biến những lợi ích cá nhân thành lợi ích chung của xã hội.

Bay thu nhap trung binh: Can ban tay huu hinh hieu qua
Để thoát bẫy thu nhập trung bình cao, Việt Nam cần một bàn tay hữu hình hiệu quả.... Ảnh: Cafebiz

PV: - Thưa ông, tại một cuộc họp mới đây, đã có chỉ đạo tiểu ban kinh tế - xã hội nghiên cứu, đề xuất mức tăng trưởng hợp lý, đảm bảo thoát bẫy thu nhập trung bình. Trước những cảnh báo liên tục về việc Việt Nam có nguy cơ mắc bẫy thu nhập trung bình, thậm chí là bẫy thu nhập trung bình thấp, với hàm nghĩa Việt Nam sẽ kẹt lại ở mức thu nhập trung bình và trung bình thấp (dưới 6000

USD/người/năm), chỉ đạo nói trên có ý nghĩa ra sao? Một quan điểm chính thức và thẳng thắn về vấn đề này có thể giúp các chính sách về kinh tế của Việt Nam thông suốt và đồng bộ như thế nào?

PGS.TS Nguyễn Hồng Nga: - Việc đề xuất mức tăng trưởng hợp lý là hoàn toàn phù hợp trong bối cảnh bẫy thu nhập trung bình đang hiện hữu tại nền kinh tế Việt Nam.

Bởi nếu chúng ta không điều chỉnh mức tăng trưởng một cách hợp lý, dùng mọi công cụ và phương tiện để đạt chỉ tiêu tăng trưởng cao, thì nền kinh tế sẽ khó đối phó với các vấn đề kinh tế - xã hội phát sinh, như gia tăng khoảng cách giàu nghèo, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế và giáo dục của hộ gia đình nghèo, bong bóng trên thị trường bất động sản và cổ phiếu, suy thoái đạo đức trong dân chúng, ô nhiễm môi trường, các vấn đề về đô thị hóa, tắc nghẽn giao thông tại các đô thị lớn, đối phó với tham nhũng tràn lan… rồi cả khả năng phải đối phó với các cú sốc kinh tế vĩ mô trong các cuộc chiến thương mại và quá trình toàn cầu hóa thế giới và khu vực.

Khi có quan điểm thống nhất, thẳng thắn về vấn đề tăng trưởng hợp lý, đảm bảo tính ổn định của nền kinh tế, điều này sẽ giúp các chính sách của chính phủ nhất quán, thông suốt, hạn chế tối đa các cú sốc kinh tế, môi trường và xã hội. Tăng trưởng cao trong hơn 30 năm qua chúng ta phải trả giá bằng ô nhiễm môi trường, các chuẩn mực thị trường lên ngôi và chuẩn mực xã hội giảm sút. Cho dù tăng trưởng cao giúp Việt Nam giải quyết nhiều vấn đề quan trọng như xóa đói giảm nghèo, nhưng việc đánh đổi giữa hiệu quả kinh tế của thị trường và công bằng xã hội là giá mà chúng ta phải trả cho những thành công về phương diện tăng trưởng.

PV: - Phân tích của Ủy ban Kinh tế vừa cho thấy, tỷ lệ GDP bình quân đầu người trong giai đoạn 2016-2018 chỉ tăng bình quân 4,7%/năm, năm 2018 ước đạt 2.540 USD/năm, khó hoàn thành được mục tiêu đến năm 2020 là từ 3.200 USD - 3.500 USD. Theo một tính toán, để đạt mức thu nhập trung bình trong khoảng thu nhập trung bình của thế giới, Việt Nam sẽ phải đạt mức thu nhập 4000 USD/người/năm vào năm 2030. Còn để vượt qua mức thu nhập 6000 USD/người/năm, tức đạt tới mức thu nhập trung bình và trung bình cao, kịch bản thu nhập trung bình trên đầu người của Việt Nam phải đạt được những mức nào? Xét theo tốc độ tăng trưởng của Việt Nam trong những năm vừa qua, chúng ta phải giải được bài toán có mức độ khó như thế nào?

PGS.TS Nguyễn Hồng Nga: - Nếu tính bình quân tăng trưởng 3 năm từ 2016 đến 2018 khoảng 6,7% và tăng trưởng dân số bình quân là 1,2%/năm, chúng ta suy ra tăng trưởng GDP bình quân đầu người khoảng 5,5% một năm. Nếu giả định chúng ta có mức tăng trưởng như vậy (cho dù hơi khó đạt được trong thời gian dài giai đoạn đến 2030) thì năm 2030 chúng ta có thể đạt được GDP bình quân đầu người là 4.829 USD/người/năm. Nếu muốn đạt mực thu nhập bình quân 6.000 USD/người/năm đến năm 2030, chúng ta phải đạt tốc độ tăng trưởng 8,6% một năm, điều này là khó xảy ra.

Do vậy, nếu giả định mức tăng trưởng bình quân là 6,7%/năm, thì sau 15 năm, tức là đến năm 2033 chúng ta đạt được mức thu nhập trung bình cao.

Thực ra nếu đầu tư nhà nước đạt hiệu quả (chiếm khoảng 15% GDP) thì chúng ta không khó để đạt được thu nhập trung bình ở mức cao, trong đó cần nhấn mạnh việc sử dụng đất công hiệu quả, không để xảy ra hiện tượng “sa mạc” hóa đất công.

PV: - Thống nhất với quan điểm phải nỗ lực hết sức để không rơi vào 'bẫy thu nhập trung bình', 'chưa giàu đã già', thế nhưng nhiều ý kiến cho rằng, chúng ta sẽ phải đối diện với rất nhiều thách thức. Đặc biệt, tăng thu nhập trung bình chỉ bằng cách tăng năng suất lao động, gắn với thay đổi mô hình tăng trưởng, điều không chỉ khó khăn mà còn không thể làm trong một sớm một chiều. Ông đồng ý như thế nào với quan điểm nói trên? Xin ông phân tích cụ thể.

PGS.TS Nguyễn Hồng Nga:- Đúng là một trong những cách thức để không rơi vào bẫy thu nhập trung bình là nền kinh tế phải tăng trưởng và phát triển dựa vào đổi mới sáng tạo, dựa trên công nghệ cao trên tất cả các lĩnh vực như công nghiệp, xây dựng, nông lâm ngư nghiệp và dịch vụ, gắn tăng trưởng theo chiều sâu, đảm bảo gia tăng khả năng cạnh tranh của nền kinh tế và chú trọng vào chất lượng tăng trưởng hơn là số lượng tăng trưởng đơn thuần.

Đối với nền kinh tế Việt Nam, để gia tăng năng suất lao động là một điều không dễ làm. Thực tế chất lượng nguồn nhân lực của nền kinh tế không cao, tinh thần khởi nghiệp sáng tạo thực tế trên bàn giấy hơn là đi vào thực tế. Trong khi tác phong công nghiệp 4.0 còn xa vời và quan trọng hơn cả là khu vực tư nhân chưa được đầu tư và quan tâm đúng mức, khu vực này còn thiếu năng động về năng suất, dù chúng ta có cả một nghị quyết về kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên khu vực kinh tế tư nhân có thể phát triển nếu khu vực nhà nước có thể thu hẹp và khả năng tiếp cận các nguồn lực vốn, đất đai và công nghệ, ít nhất là không thua kém khu vực kinh tế nhà nước.

PV: - Một vấn đề khác cần suy nghĩ là nhận diện chính xác vai trò của khối FDI đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Khi thành tích xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu dựa vào khối FDI, đồng nghĩa mức thu nhập bình quân đầu người theo cách tính hiện tại của Việt Nam cũng có phần đóng góp không nhỏ của khối này. Mặt khác, chúng ta đã có một Nghị quyết về thu hút FDI, theo đó, khắc phục tình trạng vốn mỏng, chuyển giá, đầu tư chui, đầu tư núp bóng; không xem xét mở rộng, gia hạn hoạt động đối với những dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, thâm dụng tài nguyên… Như vậy, cần bạch hóa đóng góp thật sự của FDI và thay đổi chiến lược thu hút, để khối này thúc đẩy tăng năng suất lao động và chuyển giao công nghệ, làm nền tảng cho sự thay đổi về cơ cấu, thật sự đóng góp cho sự tăng trưởng của kinh tế Việt Nam như thế nào?

PGS.TS Nguyễn Hồng Nga: - Khi xuất khẩu của khu vực FDI chiếm khoảng 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước thì đúng là khu vực này đóng góp không nhỏ vào chỉ số GDP bình quân đầu người. Do đó để có một chỉ số GDP bình quân đầu người chính xác và có ý nghĩa hơn, Tổng cục Thống kê và các cơ quan liên quan cần minh bạch hóa sự đóng góp thực sự của khu vực FDI vào nền kinh tế.

Bài học của Vedan, Formosa…là nhãn tiền, việc chúng ta phải trả giá là hết sức cao và đáng tiếc. Sau 33 năm thu hút nước ngoài bằng mọi cách, ít sàng lọc, đã đến lúc chúng ta đã, đang và sẽ cần thay đổi chiến lược thu hút đầu tư công nghệ tiên tiến, công nghệ cao có chọn lọc, để khu vực này có sức lan tỏa về năng suất lao động, chuẩn mực chất lượng, tiên phong trong quản lý hiện đại và là nơi chuyển giao công nghệ nhanh và hiệu quả nhất cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Nghị quyết đã có nhưng việc nhiều tỉnh thành cạnh tranh thu hút FDI dẫn tới sự dễ dãi trong cấp phép đầu tư, ưu đãi quá mức dẫn tới không quan tâm đúng mức đến công nghệ hiện đại. Mặt khác nguồn nhân lực của chúng ta chưa đáp ứng được những yêu cầu cao về công nghệ cũng như qui trình quản lý hiệu quả, dẫn tới FDI công nghệ tiên tiến nhất khó có thể áp dụng rộng rãi. Nghịch lý “con gà và quả trứng” này khó giải quyết trong ngắn và trung hạn.

Bẫy thu nhập trung bình, người Việt khó nhận việc lương cao

PV: - Câu hỏi cuối cùng, ông kỳ vọng ở mức độ nào về khả năng Việt Nam đạt được những mục tiêu trên? Để kỳ tích Việt Nam có thể lặp lại trong lĩnh vực kinh tế, ngoài những quan điểm sáng suốt cùng những biện pháp chỉ đạo đồng bộ, bản thân doanh nghiệp Việt Nam phải nỗ lực như thế nào? Ông đã thấy những dấu hiệu tích cực từ phía các chủ thể của nền kinh tế này hay chưa?

PGS.TS Nguyễn Hồng Nga: -  Thực ra, về cá nhân tôi, kỳ vọng đạt được các mục tiêu trên là không đơn giản, khi chất lượng nguồn nhân lực của chúng ta có vấn đề, kể cả trong đào tạo và sử dụng.

Ngoài việc chính phủ đang có nhiều nỗ lực trở thành người kiến tạo phát triển, hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân phát triển và trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, khu vực kinh tế tư nhân cần có những nỗ lực mạnh mẽ hơn nữa.

Song song với việc nhà nước đầu tư cho nghiên cứu và triển khai (R&D), khu vực tư nhân cũng cần có nhiều mong muốn và thực hiện đầu tư cho khoa học và công nghệ. Hiện khu vực nhà nước và tư nhân của Việt Nam chi cho khoa học và công nghệ chỉ khoảng 0,44% GDP, khá thấp so với mức trung bình 2,23% của thế giới.

Trong khi khu vực nhà nước đã thâm hụt và nợ nhà nước ở mức cao, việc khu vực tư nhân gia tăng đầu tư cho R&D là điều nên làm để gia tăng năng suất lao động và cải thiện khả năng cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Khu vực kịnh tế tư nhân cần năng động hơn nữa để đóng vai trò nền tảng, cốt lõi trong sự phát triển bền vững của cả nền kinh tế. Kinh nghiệm của những nước nhỏ và thành công ở Đông Nam Á đều cho thấy sự sống còn của một khu vực tư sáng tạo, năng động và chủ động, sẵn sàng thay thế khu vực kinh tế nhà nước trong vị thế chủ đạo, dẫn dắt và đến một thời điểm thích hợp có thể thay thế khu vực FDI trong việc chuyển giao công nghệ, nghệ thuật và kỹ năng quản lý hiện đại, thiết lập thị trường trong và ngoài nước ở mức toàn cầu.

Những dấu hiệu tích cực đã được phát ra từ khu vực kinh tế tư nhân. Nhưng điều này chưa đủ, chúng ta cần một bàn tay hữu hình hiệu quả để giúp bàn tay vô hình được sử dụng hiệu quả, biến những lợi ích cá nhân thành lợi ích chung của xã hội, như Adam Smith từng mong đợi.

PV: Xin cảm ơn ông!

  • Vũ Lan

Thứ Tư, 04/09/2019 07:08

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện