7.000 tỷ đồng đánh thức mỏ Thạch Khê: Vì sao VN kém?

(Tài chính) - Chúng ta hầu như không có thông tin hay số liệu cụ thể, chi tiết về dự án thép Thạch Khê. Để tiếp cận rất khó, ngay cả các nhà khoa học.

Dự thảo quy hoạch thép Việt Nam giai đoạn đến 2025, định hướng đến năm 2035 của Bộ Công-Thương cho rằng cần chi khoảng 7.000 tỷ đồng đánh thức mỏ Thạch Khê (Hà Tĩnh).

PGS TS Đào Hồng Bách – Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật vật liệu, trường Đại học Bách khoa Hà Nội đã có những chia sẻ với Đất Việt xung quanh vấn đề này.

Không dám khẳng định đúng sai

Câu chuyện mỏ sắt, quặng sắt Thạch Khê ở Hà Tĩnh đã có từ rất lâu rồi. Tôi cũng đã được trao đổi, được trò chuyện với nhiều chuyên gia về thép, về quặng. Tuy nhiên, ngoài việc giảng dạy và nghiên cứu thì tôi chưa từng được tham gia bất cứ dự án quy hoạch thép nào cả. Tôi không trách điều này bởi lẽ mỗi người có một nhiệm vụ khác nhau.

Đương nhiên là tôi không đồng ý với kế hoạch khai thác thép quặng tại mỏ Thạch Khê. Nhưng để trả lời đúng hay sai thì đều không có cơ sở.

Vì sao? Chúng ta hầu như không có một thông tin hay số liệu cụ thể hoặc đánh giá chi tiết về dự án này cả. Để tiếp cận được là rất khó.

Thế thì làm sao để khẳng định có nên tiếp tục làm dự án thép ở Thạch Khê, Hà Tĩnh hay không?

Rõ ràng, những người có trách nhiệm như Bộ Công-Thương như Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng cần phải trả lời rõ những câu hỏi: dự án đó ai là người chịu trách nhiệm kiểm định, qui trình kiểm định đánh giá đã thực sự bảo đảm tính khách quan và tính chịu trách nhiệm chưa? Chúng ta cần công khai để những người có chuyên môn, các nhà khoa học cùng đánh giá. Tuy nhiên việc này đâu phải dễ dàng. 

Ngay cả Viện Khoa học và Kỹ thuật vật liệu, trước đây là Khoa Luyện kim của trường Đại học Bách khoa Hà Nội cũng khó có thể tiếp cận. Nếu nói về những vấn đề chuyên môn có tính quốc gia về Luyện kim thì Viện chúng tôi về phải là cơ quan được tham gia đầu tiên để đánh giá.

7.000 ty dong danh thuc mo Thach Khe: Vi sao VN kem?
Theo PGS.TS Đào Hồng Bách chúng ta hầu như không có một thông tin hay số liệu cụ thể, chi tiết về dự án thép Thạch Khê. Ảnh: Báo Hà Tĩnh

Tôi muốn nói là Viện phải chịu trách nhiệm, chứ không phải một cá nhân nào của Viện, ngay cả cá nhân Viện trưởng như tôi. Ở đây phải là Hội đồng khoa học và đào tạo của Viện, gồm khoảng 20 nhà khoa học đầu ngành tham gia, với đầy đủ các chuyên môn nghiên cứu.

Không ít các dự án đánh giá ban đầu cũng có ý định mời Viện chúng tôi tham gia, nhưng sau đó họ đều “bỏ chạy” bởi sợ chúng tôi khó có thể cho qua.

Ngay cả quy hoạch thép Việt Nam giai đoạn đến 2025, định hướng đến năm 2035 cũng vậy. Nó khá giống như quy hoạch phát triển giao thông ở Việt Nam thời gian qua với hàng loạt các dự án có vấn đề như: đường sắt trên cao, đường cao tốc TP HCM hay đường sắt tốc độ cao,... Tôi nghĩ rằng có vấn đề về qui trình xây dựng quy hoạch cũng như thẩm định và đánh giá?

Là một người đã tham gia nhiều Hội đồng đánh giá các vấn đề khoa học, tuy chỉ thuộc các đề tài nhỏ nhưng tôi cũng hiểu được phần nào quy trình đó. Tuy nhiên, quy trình xây dựng quy hoạch cũng giống na ná như một đề tài mà thôi. Trong khi một quy hoạch có tầm quan trọng đến phát triển công nghiệp quốc gia, thì việc xây dựng, đánh giá cần chặt chẽ hơn rất nhiều, bởi từ đó Nhà nước sẽ quyết định đến việc đầu tư và phát triển của cả một ngành công nghiệp cho quốc gia.

Nếu các nhà báo có được thông tin một cách chính xác, chúng tôi có thể chỉ ra những điểm có vấn đề trong quy trình đó?  Và từ đó, cũng dễ dàng chỉ ra tính thiếu thuyết phục của các dự án quy hoạch.

7.000 tỷ đồng đánh thức mỏ Thạch Khê: Mạo hiểm, lãng phí...

Vì sao Việt Nam thua kém?

Trở lại với các dự án thép tại Việt Nam, câu hỏi được nhiều người đặt ra thời gian qua, đó là vì sao Việt Nam thua kém các nước? Vì sao chúng ta tập trung nhiều nguồn lực, tài chính nhưng không hiệu quả?

Để trả lời câu hỏi đó, tôi xin lấy ví dụ thực tế từ ngành công nghiệp thép của Hàn Quốc, một nước có khởi điểm khá giống Việt Nam nhưng đã thành công trong lĩnh vực này.

Xin chia sẻ thật, tôi đã có một năm sinh sống và làm việc tại Hàn Quốc. Thú thật khi đó, tôi chỉ cố gắng tìm nguyên nhân xem tại sao lại có sự khác biệt đến thế - Hàn Quốc phát triển nhanh trong khi chúng ta lại trì trệ như vậy.

Nền kinh tế Hàn Quốc sau cuộc chiến tranh Triều Tiên được xem là một trong những nước nghèo nhất thế giới. Có thể nói họ đã đi lên từ thép, lúc đó chỉ có trong tay khoảng 40-50 triệu USD. Sau đó nước này vay thêm của Nhật và quốc tế với tổng cộng chỉ  hơn 100 triệu USD để phát triển công nghiệp thép.

Thời điểm đó Hàn Quốc cũng rất khó khăn, khá giống Việt Nam như: tham nhũng, giành giật đất đai,... trong khi Hàn Quốc thậm chí là nước không lớn về diện tích, tài nguyên khoáng sản không nhiều.

Chính quyền dưới thời nhà lãnh đạo Park Chung Hee được xem là tập trung quyền lực. Tuy nhiên ông ấy đã có những quyết định cứng rắn và cương quyết tạo nên những khởi sắc trong nền kinh tế Hàn Quốc.

Khi ấy, ông Park Chung Hee đã giao toàn bộ lĩnh vực phát triển ngành thép cho ông Park Tae-Joon. Đến khi nhà lãnh đạo Hàn Quốc bị ám sát, không còn cầm quyền nữa thì ông này vẫn được tin tưởng làm các công việc còn dang dở. Nền công nghiệp thép của Hàn Quốc dù rất lớn nhưng từ đầu chí cuối chỉ thống nhất về một mối.

Trong khi đó Việt Nam hoàn toàn khác. Chúng ta liên tục với rất nhiều dự án thép khác nhau, từ to đến nhỏ. Như thế làm sao mà hiệu quả được?

Thứ Tư, 21/12/2016 07:27

Sự Kiện