Xí phần ngon cho doanh nghiệp nhà nước: Khó chấp nhận!

(Doanh nghiệp) - Trong nền kinh tế thị trường, khó có thể chấp nhận sự xuê xoa, dễ dãi kiểu ‘một bồ cái lý không bằng một tí cái tình’.

Trong câu chuyện mà chúng ta sẽ bàn dưới đây, điểm lạc quan buộc phải ghi nhận là tiền không phải là vấn đề. Để chuyển đầu tư công ba hợp phần của đại dự án đường bộ cao tốc Bắc – Nam, gồm Mai Sơn - Quốc lộ 45, Vĩnh Hảo - Phan Thiết và Phan Thiết - Dầu Giây, tổng mức đầu tư điều chỉnh là 100.816 tỷ đồng, bao gồm 78.461 tỷ đồng ngân sách, còn lại huy động ngoài ngân sách.

Thế nhưng, như lời người đứng đầu Bộ Giao thông Vận tải (GTVT), hiện nay trong kế hoạch đầu tư công trung hạn đã có 55.000 tỷ đồng, còn lại khoảng 23.000 tỷ đồng sẽ được Bộ GTVT tiếp tục bố trí. Huy động nguồn vốn ngoài ngân sách không phải là việc khó, đặc biệt khi lãi suất qua đêm của đồng đô la Mỹ và tiền đồng ở mức 0,1%/năm trong tuần vừa qua, chứng tỏ dòng tiền đang ứ đọng.

Xi phan ngon cho doanh nghiep nha nuoc: Kho chap nhan!
Nhiều doanh nghiệp nhà nước nhòm ngó các dự án đầu tư công thuộc đại dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam

Lúc này, tháo chốt đầu tư công, một mặt có thể tạo ra nguồn thu và việc làm trực tiếp cho nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng và các ngành sản xuất liên quan, mặt khác gây nên hiệu ứng lan tỏa tới các họat động kinh tế khác. Tất nhiên, điều kiện cần và đủ phải là đúng mục tiêu, đúng liều lượng và giải ngân hiệu quả.

Sẽ rất khó thuyết phục dư luận về khả năng nói trên khi miếng bánh béo bở đầu tư công tiếp tục được chia đều cho các doanh nghiệp nhà nước. Dù nhóm doanh nghiệp này cùng với số ít nhà đầu tư tư nhân có tiềm lực có nhiều cơ hội để tham gia vào các đại dự án hơn cả, chắc chắn vẫn có phần nào đó cho sự cạnh tranh. Chúng ta buộc phải chấp nhận và kỳ vọng vào tính thị trường ít ỏi như vậy.

Trong bối cảnh này, đề xuất của Bộ Xây dựng về việc chỉ định thầu Tổng công ty Sông Đà thi công một số đoạn đường bộ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía đông càng khó nhận được sự đồng thuận. Đành rằng, công lớn của doanh nghiệp Sông Đà tại các dự án trọng điểm quốc gia như Thủy điện Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu… là không thể phủ nhận.

Cũng buộc phải đồng tình rằng, khi tuyệt đại đa số cổ phần của ông lớn này vẫn do nhà nước nắm giữ, sự tồn vong của nó sẽ gắn chặt với ngân sách. Đã thế, chính Tổng công ty Sông Đà, khi nghe phong thanh dự định chuyển một số đoạn của dự án đường bộ cao tốc Bắc – Nam sang đầu tư công đã mau mắn xin phần cho mình. Con đã khóc, mẹ khó có thể làm ngơ. Chữ tình ở đây có thể được hiểu như vậy.

Bộ Xây dựng cũng không quên cái lý. Giải thích với báo chí về đề xuất ưu ái người nhà, đại diện ngành xây dựng thuyết trình: Tổng công ty Sông Đà đã có các kỹ sư, phương tiện máy móc… Doanh nghiệp này cũng từng thi công nhiều tuyến cao tốc có tiếng tăm và cả tai tiếng. Chưa kể, chỉ định thầu hoàn toàn có thể kèm điều kiện, cho nên Tổng công ty Sông Đà thừa tiêu chuẩn để có thể được lựa chọn.

Tiếc là, sự hợp lý với Sông Đà có thể lại là sự bất công với những doanh nghiệp khác. Như đã nói, chưa cần có bất cứ ưu tiên nào, nhóm doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân có tiềm lực đã đi trước trong cuộc đua nhận thầu các đại công trình hạ tầng. Liệu có cần thêm một hòn đá tảng khác, chặn con đường phát triển của họ? Nên nhớ, khối doanh nghiệp tư nhân đã được xác định là động lực của nền kinh tế và họ vẫn đang chờ lời nói biến thành những hành động thiết thực.

Thực tế họ phải đối diện xem ra còn phũ phàng hơn. Đã có quá nhiều minh chứng cho tình trạng nhỏ to, xin xỏ, vì thế động thái mới nhất của Tổng công ty Sông Đà chắc chắn không phải là cá biệt.

Từ phía quản lý nhà nước, đại diện Bộ Xây dựng đã thẳng thắn, không chỉ có Bộ Xây dựng mà các bộ khác cũng đăng ký các đơn vị có năng lực tham gia. Có thể thấy, chỉ riêng việc đấu thầu đường bộ, không phải mỗi Bộ Xây dựng sốt sắng lo cho ‘người nhà’.

Ở các lĩnh vực khác, hiện tượng này diễn ra càng phổ biến. Lúc thì Bộ GTVT xin hỗ trợ cho doanh nghiệp BOT, lúc thì Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp khuyến nghị Vietnam Airlines được vay 12.000 tỷ đồng với lãi suất 0% trong vòng 3 năm… Dù đều là những doanh nghiệp có nhiều tiềm lực, chẳng ai muốn tự nguyện tham gia một cuộc đua sòng phẳng.

Mấu chốt có thể nằm ở điểm, ai cũng có thể xin. Lời răn đe của các cơ quan quản lý cấp cao về vấn nạn chăm chăm o bế cho doanh nghiệp trực thuộc có lẽ chưa đủ mạnh. Trong khi đó, dù sự phản ứng của dư luận và giới chuyên gia rất thẳng thắn, đàng hoàng, lợi ích to lớn từ việc xin xỏ khiến cho nhiều ông lớn vẫn điềm nhiên ‘mũ ni che tai’. Vả lại, nếu chỉ tính tới lợi nhuận bằng mọi giá, họ cần gì phải nhìn ngang, nhìn dọc.

Sự khó xử còn nằm ở điểm, không thể làm ngơ trước những tình thế lao đao, thất bát của những doanh nghiệp nhà nước. Phía quản lý đang buộc phải đối diện với một bài toán hai mục tiêu, vừa đảm bảo môi trường kinh doanh minh bạch, doanh nghiệp tư nhân được công bằng trong tiếp cận nguồn lực, vừa có cơ chế giúp đỡ những ông lớn nhà nước vượt quá khó khăn. Rất may, đó không phải là những nhiệm vụ bất khả thi.

Đầu tiên, hãy cố gắng giữ lấy hai chữ công bằng. Chỉ định thầu hay chỉ định thầu có điều kiện đều không thể đảm bảo được tính cạnh tranh, thậm chí còn đẩy các dự án vào sự đã rồi, đâm lao phải theo lao. Thêm nữa, xét về nguồn nhân lực, vật lực, các ông lớn nhà nước có thể cạnh tranh sòng phẳng với nhóm doanh nghiệp trong nước. Trên một đường đua minh bạch, họ vẫn có thể là người chiến thắng, nên thay vì chạy chọt, cầu cạnh, hãy tạo áp lực để họ hoàn thiện.

Làm như vậy đương nhiên không đồng nghĩa với việc đóng chặt cánh cửa với các doanh nghiệp tư nhân yếu thế hơn. Tạo điều kiện để họ liên doanh liên kết, trở thành một pháp nhân đủ năng lực tham gia vào các dự án lớn sẽ tăng thêm tính cạnh tranh trong các cuộc đấu thầu đầu tư công. Có thể tính đến cả cái bắt tay giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước, với điều kiện việc này không khiến những tổ hợp này biến tướng thành siêu doanh nghiệp thân hữu, trở thành vòi bạch tuộc tham lam vơ vét nguồn lực, bằng cả những biện pháp không chính trực.

Riêng với trường hợp Tổng công ty Sông Đà, khoản nợ hơn 11.000 tỷ đồng hiện hữu có thể là đá tảng cản bước các nỗ lực tham dự thầu công khai. Tuy nhiên, với một doanh nghiệp đã thực hiện nhiều nhiệm vụ mang tính chính trị, phân chia, cơ cấu các khoản nợ, xác định rõ vướng mắc lớn nhất của doanh nghiệp rồi giúp doanh nghiệp tháo gỡ sẽ là cách ‘ưu ái’ đúng đắn và hiệu quả hơn cả.

Ngay cả với các hợp phần đầu tư công của đại dự án cao tốc Bắc – Nam, tùy vào năng lực, Tổng công ty Sông Đà có thể thắng thầu dự án lớn hoặc trở thành thầu phụ cho các doanh nghiệp có thực lực hơn. Đi bằng hai chân sẽ là cách đi vững chắc nhất và tin rằng, với truyền thống và năng lực, Tổng công ty Sông Đà sẽ từng bước tìm lại được hào quang của chính mình.

Khánh Nguyên

Thứ Năm, 18/06/2020 13:52

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện