Năng suất lao động VN xấp xỉ Lào: Công chức đông nhưng...

(Doanh nghiệp) - 'Đội ngũ công chức, viên chức quá đông nhưng hiệu quả giải quyết công việc kém thì bộ máy trì trệ kéo theo năng suất thấp là đương nhiên'.

TS Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện quản lý kinh tế Trung ương đã nói như vậy. Ông cho rằng: năng suất lao động của Việt Nam thấp là một thực tế và cần nhìn nhận đúng để cải thiện thay vì xem ai nói cao thấp bao nhiêu.

Năng suất lao động công nhân công nghiệp của Việt Nam kém

PV: -Thưa ông mới đây tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) công bố năng suất lao động của Việt Nam năm 2013 thuộc nhóm thấp nhất khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Trong một hội thảo sau đó của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, các chuyên gia chỉ rõ, năng suất lao động của Việt Nam chỉ xấp xỉ Lào. Ông có bất ngờ về con số này hay không và vì sao?

TS Lê Đăng Doanh: - Việc nói năng suất lao động của Việt Nam thấp là một điều chính xác. Nghĩa là tổng GDP trên tổng số lao động của Việt Nam là thấp so với thế giới. Cách tính của ILO là mang tính chất tổng thể như vậy.

Còn nếu nhìn cụ thể thì cần phân tích nông nghiệp năng suất bao nhiêu, công nghiệp, xây dựng...thế nào. Cùng phải tính toán với doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, trong nước ra sao.

Các phân tích của chuyên gia trong nước cũng đã chỉ ra thời gian qua năng suất lao động của khu vực tư nhân thấp. Nhưng theo tôi trong khu vực tư nhân có tỷ lệ rất lớn là khu vực phi hình thức (chiếm 38-40%), tức là kinh tế hộ gia đình.

Khu vực này họ không có vốn, không có trang thiết bị nên năng suất lao động thấp và đương nhiên thu nhập cũng thấp.

Còn nếu nói khu vực kinh tế tư nhân như một vài doanh nghiệp gốm sứ Minh Long, hay thép Pomina… thì không thể nói năng suất thấp.

Thế cho nên có lẽ cần phải nói một cách cụ thể hơn thông qua những điều tra làm rõ năng suất lao động của Việt Nam cụ thể người lao động năng suất cao, thấp như thế nào.

Nhưng tại Diễn đàn doanh nghiệp vừa được tổ chức tại Hà Nội thì Phòng Thương mại của Mỹ có trích dẫn kết quả của một Viện nghiên cứu cho thấy năng suất lao động của công nhân sản xuất công nghiệp của Việt Nam là kém.

Phải nhìn thẳng vào sự thật để đầu tư nâng cao tay nghề, đổi mới công nghệ nâng năng suất lao động lên
Phải nhìn thẳng vào sự thật để đầu tư nâng cao tay nghề, đổi mới công nghệ nâng năng suất lao động của công nhân Việt Nam lên

PV: - Trở lại cách tính năng suất lao động của ILO, tổng sản phẩm nội địa chia cho tổng số người làm việc trong nền kinh tế. Như vậy những yếu tố nào của nền kinh tế Việt Nam đẩy năng suất lao động xuống thấp: tổng sản phẩm nội địa thấp hay số người làm việc trong nền kinh tế quá cao so với số người trực tiếp làm việc tạo ra sản phẩm? Xin ông phân tích cụ thể. Điều này có liên hệ như thế nào với việc tinh giản biên chế mà Việt Nam đã đặt ra từ nhiều năm nay?

TS Lê Đăng Doanh: - Có thể thấy một điều rõ ràng là năng suất lao động của Việt Nam thấp trươc hết là vì tay nghề kém, cùng với đó là trang thiết bị lạc hậu, khoa học công nghệ kém và doanh nghiệp thì đầu tư quá nhiều vào việc khai thác tài nguyên chứ không đầu tư vào phát triển khoa học công nghệ.

Và có một điều đương nhiên đối với đội ngũ công chức viên chức quá đông nhưng hiệu quả giải quyết công việc, các dịch vụ công kém thì bộ máy trì trệ kéo theo năng suất thấp.

Nếu chỉ mỗi việc nộp thuế mà mất của doanh nghiệp tới 872 giờ trong khi các nước kém nhất cũng chỉ chiếm có 300 giờ.Với tốc độ giải quyết thủ tục hành chính như vậy thì làm sao có thể tăng năng suất lao động lên được?

Do đó phải đẩy mạnh công tác giảm biên chế, áp dụng các tiến bộ công nghệ thông tin, trang thiết bị và chắc chắn phải có kỷ luật nghiêm minh (chế độ trả lương, giám sát, thưởng, phạt…). Nếu làm kém thì phải cho nghỉ việc.

Nếu không làm nghiêm thì chúng ta mãi chạy theo các con số buồn thôi.

Nhìn đúng hiện trạng để bước ra

PV: -
Thưa ông nhiều chuyên gia đã chỉ rõ những bất cập trong việc tính GDP không chuẩn xác, cao hơn số với thực tế. Chưa kể, các chuyên gia cũng chỉ rõ cái Việt Nam nhận được từ khối FDI chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế là không nhiều. Liệu điều đó có nghĩa, năng suất lao động của Việt Nam còn thấp hơn so với con số của ILO hay không? Cảnh báo nào cho Việt Nam khi nhận thức đầy đủ và khách quan về con số này?

TS Lê Đăng Doanh: - Tôi đã từng nói nhiều lần đúng là cách tính GDP chung của chúng ta hiện nay có rất nhiều vấn đề. Nối bật nhất là vấn đề về cách tính GDP theo địa phương.

Có thể thấy rõ nhất một thực trạng tồn tại từ rất lâu rồi đó là tại sao công bố GDP của các tỉnh luôn tăng đến 10 – 14% mỗi năm, trong khi đó, GDP bình quân cả nước thì chỉ bằng có một nửa. Đây rõ ràng là việc không thật.

Không chỉ có thế, hiện Tổng Cục thống kê tính GDP vào khoảng ngày 22 - 23 bằng cách lấy con số nửa tháng đó ước tính ra. Cuối năm cũng ước tính như thế để báo cáo Quốc hội, song đến kỳ họp Quốc hội năm sau lại tính lại và con số tính lại này thường cao hơn số đã công bố ước tính trước đó.

Chính vì sự thiếu trùng lắp của các con số và cách tính như vậy nên tôi cho rằng chúng ta không nên quá hướng vào con số nào thấp hơn con số nào. Tuy nhiên có một sự thật là chúng ta cần nhìn đúng hiện trạng là năng suất lao động của ta thực sự thấp.

Chúng ta phải thẳng thắn nhìn vào điều này để cải thiện chứ không nên hướng sự chú ý vào việc ai đó nói mình năng suất cao hay thấp là đúng hay chưa đúng. Cần phải tự mình làm cụ thể từng vấn đề để thấy kém ở đâu và cần khắc phục những chỗ nào.

PV: - Có phải nghịch lý không khi dù năng suất lao động của VN không có tính cạnh tranh nhưng dòng vốn FDI đổ vào Việt Nam vẫn tăng đều trong nhiều năm qua? Nếu cứ chấp nhận gia công cho nước ngoài với giá rẻ như hiện nay, năng lực của nền kinh tế Việt Nam sẽ thế nào?

TS Lê Đăng Doanh: - Đúng là thời gian qua dòng vốn FDI vẫn hướng vào Việt Nam dù rằng đâu đó vẫn có những thông tin không vui về năng suất lao động cũng như môi trường kinh doanh.

Tuy nhiên nếu nhìn vào 3 nguyên nhân hiện tại thì cũng có thể lý giải được nghịch lý này.

Trước hết là lực lượng lao động giá rẻ của Việt Nam rất dồi dào. Như Samsung có thể dễ dàng tuyển dụng được lao động giá rẻ ở Việt Nam mà họ không thể làm điều đó ở Hàn Quốc.

Tôi đã từng đến công tác tại Hàn Quốc và đã thấy rõ được nhiều vị ở nước này tỏ ra hết sức không hài lòng với Samsung khi đổ quá nhiều vốn vào Việt Nam. Với việc đổ số vốn lớn ra nước ngoài như vậy đồng nghĩa là công ăn việc làm tại Hàn Quốc cũng kém đi. Họ phản ứng rằng Việt Nam đã lấy đi nhiều lao động của Hàn Quốc.

Nhưng rõ ràng với những công nhân ở nước ngoài được đào tạo, có kỷ luật đạt năng suất lao động tương đối cao so với năng suất lao động bình quân xã hội ở Việt Nam, tuy nhiên cùng với đó là phải trả lương cao.

Ví dụ như năng suất lao động công nhân của Samsung  ở Việt Nam thì chỉ bằng 80% năng suất lao động công nhân của Hàn Quốc. Thế nhưng lương thì chỉ bằng 10% lương của công nhân Hàn Quốc.

Điều đó có thể giải thích cho việc vì sao Samsung đổ tiền đổ của vào Việt Nam nhiều như vậy.

Một điểm nữa là Việt Nam có tài nguyên, đất đai, khoáng sản.

Thứ ba nữa là Việt Nam có vị thế chiến lược cho nên nếu sản xuất ở Việt Nam thì sẽ dễ dàng xuất khẩu hàng hóa sang các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… vì vậy cho nên họ rất muốn đầu tư vào Việt Nam.

Nếu mình không nhìn nhận đúng mặt được, chưa được để cải thiện tình hình thì nguy cơ trở thành nước nghèo, lạc hậu và bị coi thường trên thương trường là điều này không thể tránh khỏi.

Và chắc chắn nền kinh tế của chúng ta sẽ thiếu bền vững và khó khăn sẽ đeo bám mãi.

PV: - Ông có giải pháp nào hiến kế để năng suất lao động của Việt Nam được cải thiện?

TS Lê Đăng Doanh: - Cái này đã có hẳn một Đề án rất đầy đủ nhưng trước hết phải cải cách mạnh mẽ bộ máy cũng như chính sách của nhà nước.

Làm sao đừng để doanh nghiệp cứ kinh doanh dựa trên mối quan hệ để khai thác chênh lệch giá đất, đầu cơ bất động sản rồi đốn gỗ, khai thác mỏ… Tất cả điều này chẳng liên quan gì đến năng suất lao động nhưng lại dễ tạo cho người ta cái nhìn ảo.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

  • Bích Ngọc (thực hiện)

Thứ Năm, 04/12/2014 14:09

Sự Kiện