Hòa Phát vượt Formosa: Bài toán FDI phải thay đổi

(Doanh nghiệp) - Theo PGS.TS Lê Cao Đoàn, nếu vẫn giữ nguyên chính sách trải thảm đối với FDI thì sẽ tiếp tục kìm hãm doanh nghiệp tư nhân trong nước phát triển.

Doanh nghiệp tư nhân phải đóng vai trò chủ lực

Thông tin Tập đoàn Hòa Phát trở thành nhà sản xuất thép lớn nhất Việt Nam, vượt Formosa Hà Tĩnh - doanh nghiệp FDI lớn nhất tại Việt Nam về quy mô, công suất, sản lượng bán hàng và biên lợi nhuận cho thấy doanh nghiệp nội địa có thể làm được, thậm chí còn hơn cả những gì FDI có thể làm.

Mặc dù vậy, một nghịch lý là Formosa Hà Tĩnh đã và đang được biệt đãi về thuế và thuê đất, trong khi sự cố môi trường biển miền Trung do nước thải của doanh nghiệp này gây ra cho đến nay vẫn còn là bài học nhức nhối.

Theo PGS.TS Lê Cao Đoàn, nguyên cán bộ Viện Kinh tế Việt Nam, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã tiến bộ rất nhiều và nếu có một sân chơi sòng phẳng, bình đẳng thì các doanh nghiệp tư nhân có thể đóng vai trò chủ lực làm cho kinh tế Việt Nam phát triển.

"Nền kinh tế thị trường bao gồm các hệ thống kinh doanh, mà hệ thống kinh doanh của một nền kinh tế phải là các doanh nghiệp tư nhân.

Ở giai đoạn đầu, do năng lực còn yếu kém, doanh nghiệp tư nhân chưa đóng được vai trò như mong muốn. Nhưng sau khoảng 30 năm, trong môi trường bị o ép bởi doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và doanh nghiệp FDI, đã có sự chuyển biến về chất trong hệ thống kinh doanh của Việt Nam, khối doanh nghiệp tư nhân - vốn luôn bị lép vế đã vươn lên.

Điều này đòi hỏi phải đánh giá lại hệ thống doanh nghiệp trong nền kinh tế Việt Nam và phải có sự thay đổi. Nếu vẫn theo lối cũ thì nó sẽ kìm hãm nền kinh tế, dẫn đến nền kinh tế bị thua thiệt và không thể cạnh tranh với nền kinh tế thế giới", PGS.TS Lê Cao Đoàn nêu vấn đề.

Hoa Phat vuot Formosa: Bai toan FDI phai thay doi
Tháng 3/2021, Tập đoàn Hòa Phát đạt sản lượng bán hàng trên 1 triệu tấn sản phẩm thép các loại

Vị chuyên gia khẳng định, trong cuộc cạnh tranh giữa các thành phần kinh tế, ai thắng, ai thua, đóng vị trí như thế nào là do thị trường quyết định, mà trước hết là phụ thuộc vào năng lực kinh doanh của bản thân doanh nghiệp, chứ không phải là do tên tuổi, địa vị của doanh nghiệp đó.

"DNNN hay FDI luôn được ưu đãi và ưu việt về các lợi thế, mà đã ưu đãi rồi thì đòi hỏi các doanh nghiệp này phải giữ được vị trí mà các thành phần doanh nghiệp khác không thể làm được. Nhưng những diễn biến trong nền kinh tế suốt mấy chục năm qua cho thấy yêu cầu đó chưa thể đạt được. Nếu cứ giữ chính sách như cũ thì sẽ kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế.

Những ưu đãi dành cho FDI trong mấy chục năm qua đã trở nên lạc hậu. Kể cả khi doanh nghiệp tư nhân không trỗi dậy mạnh mẽ thì chính sách ưu đãi đã phải thay đổi, chứ không phải đợi đến khi lực lượng doanh nghiệp này mạnh lên rồi mới thực hiện.

Bởi chất lượng hoạt động kinh tế giờ đã thay đổi căn bản nên các chính sách ưu đãi cũng phải thay đổi. Chính sách kinh tế là nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển, do đó phải thúc đẩy nó một cách sòng phẳng và có căn cứ", PGS.TS Lê Cao Đoàn phân tích và lưu ý, bài toán về FDI phải thay đổi. 

"Nếu chính sách ưu đãi dành cho FDI vẫn như cũ thì doanh nghiệp tư nhân vẫn luôn ở trong tư thế phải chịu sức ép, bị kìm hãm nặng nề, việc này không phải do thị trường quyết định, mà do chính sách Nhà nước quyết định.

Thị trường quyết định chính sách, giá cả trong hoạt động kinh doanh, Nhà nước chỉ tham gia hỗ trợ khi nó cần có sự hỗ trợ. Còn với doanh nghiệp, ai thắng, ai thua thì do năng lực thực sự của doanh nghiệp quyết định", PGS.TS Lê Cao Đoàn chỉ rõ.

Ưu đãi đừng để tự mình buộc mình 

Đề cập đến những cam kết ưu đãi đối với doanh nghiệp FDI, PGS.TS Lê Cao Đoàn cho rằng cần phải "thông cảm" khi hoàn cảnh kinh tế đất nước cách đây mấy chục năm đã tạo ra tâm lý nóng vội phát triển, từ đó cứ kêu gọi mở cửa, kêu gọi đầu tư rồi trải thảm cho nhà đầu  tư.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý, những ưu đãi cho FDI chỉ là những cam kết trong một khoảng thời gian nhất định, chứ không phải là cam kết vĩnh viễn, suốt đời dự án.

"Chỉ có đất đai mới lâu dài, còn vốn liếng kinh doanh có thể thay đổi liên tục, có khi chưa đến một chu kỳ đã thay đổi mạnh mẽ. Khi đó, những cam kết ưu đãi "cứng" trở nên không phù hợp, nó khiến chúng ta rơi vào cảnh "bút sa gà chết", tự mình trói mình", PGS.TS Lê Cao Đoàn nói và dẫn chứng những cam kết ưu đãi với Formosa Hà Tĩnh chính là tự mình đem dây buộc mình.

Theo đó, Formosa Hà Tĩnh được cho thuê đất tới 70 năm, dù quy định chỉ cho phép thuê tối đa tới 50 năm. Doanh nghiệp này cũng được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm đầu đi vào sản xuất, giảm 50% thuế trong 9 năm tiếp theo và chỉ phải đóng thuế thu nhập 10% trong 50 năm còn lại. Trường hợp nếu dự lỗ, Công ty Formosa Hà Tĩnh cũng được chuyển lỗ sang các năm tiếp theo, được giảm 50% thuế thu nhập cá nhân, miễn thuế nhập khẩu máy móc, thiết bị tạo tài sản cố định.

Theo vị chuyên gia, ngay cả những ưu đãi về đất đai cũng chỉ là tương đối dù những cam kết ưu đãi ấy là để cho FDI yên tâm kinh doanh.

"Ở giai đoạn trước, có thể chúng ta chưa thực sự am hiểu về làm ăn kinh tế, lại rất cần đầu tư nước ngoài nên đưa ra những cam kết có lợi cho FDI để họ dốc sức vào. Nhưng thỏa thuận phải tinh tế, khôn ngoan, phải tính toán rằng, trong bao nhiêu năm  có rất nhiều thay đổi, nếu cứ giữ những cam kết đó thì chỉ đem lại thua thiệt cho chính mình.

Cam kết phải phù hợp với sự chuyển biến trong nền kinh tế. Chúng ta có thể cam kết với doanh nghiệp rằng khi điều kiện chưa thay đổi thì chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp sẽ được giữ nguyên. Nhưng khi nền kinh tế có sự thay đổi thì những cam kết ấy có thể phải thay đổi cho phù hợp, với nguyên  tắc cả hai bên cùng có lợi. Nếu chỉ có một bên lợi, một bên thiệt thì sẽ dẫn đến mâu thuẫn với nhau, không làm ăn được", PGS.TS Lê Cao Đoàn chỉ rõ.

Thành Luân

Thứ Bảy, 17/04/2021 08:05

Sự Kiện