GS Vũ Khiêu - Tấm gương lao động sáng tạo không ngừng nghỉ

(Liên hiệp hội) - GS Vũ Khiêu là tấm gương về lao động sáng tạo và cống hiến không ngừng nghỉ trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, văn hóa.

GS, Anh hùng lao động Vũ Khiêu qua đời lúc 12h37 ngày 30/9, tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Xô, hưởng thọ 105 tuổi.

GS Vũ Khiêu, tên thật là Đặng Vũ Khiêu, sinh ngày 19/9/1916 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.

Ông là học giả lớn, một trí thức tiêu biểu của đất nước, đã được Đảng, Nhà nước trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu tiên (1996) cho cụm công trình nghiên cứu có giá trị lớn, tiêu biểu là bộ sách “Bàn về văn hiến Việt Nam”; phong danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới vào năm 2000; tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất năm 2006...

Năm 2010, GS Vũ Khiêu được vinh danh là một trong 11 Công dân ưu tú của Thủ đô trong dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Là người được thừa hưởng truyền thống hiếu học của gia tộc Đặng Vũ, sau khi tốt nghiệp trung học từ thời thuộc Pháp, ông đã bền bỉ nghiên cứu văn hóa Đông Tây, từ cổ đại đến hiện đại. Với vốn kiến thức được tích lũy trong suốt cuộc đời, ông trở thành một nhà nghiên cứu văn hóa lớn.

Tham gia hoạt động cách mạng từ trước năm 1945, GS Vũ Khiêu đã đảm đương nhiều công việc ở các cơ quan Đảng, tuyên huấn, văn hóa và nghiên cứu khoa học xã hội.

GS Vũ Khiêu từng đảm nhận chức vụ Giám đốc Sở Văn hóa khu 10 tại Việt Bắc, sau đó làm Phó Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam, rồi làm Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam (nay là Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam). GS Vũ Khiêu là Viện trưởng đầu tiên của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam.

GS Vũ Khiêu là nhân vật tiên phong nghiên cứu mỹ học tại Việt Nam, với tác phẩm “Đẹp” in năm 1963. Trong sự nghiệp của mình, GS Vũ Khiêu có nhiều tác phẩm nổi tiếng như “Cao Bá Quát” in năm 1970, “Ngô Thì Nhậm” in năm 1976, “Anh hùng và Nghệ sỹ” in năm 1972, “Cách mạng và Nghệ thuật” in năm 1979… Ngoài ra, ông còn có nhiều tác phẩm dịch thuật, mà tiêu biểu là tiểu thuyết “Rừng thẳm tuyết dày”.

GS Vu Khieu - Tam guong lao dong sang tao khong ngung nghi
GS Vũ Khiêu là tấm gương lao động sáng tạo không ngừng nghỉ

Là người có công đầu trong xây dựng ngành Xã hội học ở nước ta, ông đã góp phần xây dựng quan hệ đạo đức lành mạnh, phẩm chất đạo đức tốt đẹp, phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hướng văn học - nghệ thuật tới cái đẹp, cái cao cả, phê phán và loại bỏ cái xấu…

Nhiều tác phẩm của GS Vũ Khiêu như: “Mác - Ăng-ghen - Lênin bàn về đạo đức”, “Đảng ta bàn về đạo đức”, “Đạo đức mới”, “Đẹp”, “Anh hùng và Nghệ sĩ”, “Cách mạng và Nghệ thuật”, “Con người mới Việt Nam và sứ mệnh quang vinh của văn nghệ”… đã chứng tỏ sức sống lâu dài cũng như ảnh hưởng mạnh mẽ trong đời sống ở nước ta.

Sinh thời, GS Vũ Khiêu khiến nhiều người cảm phục về sức làm việc và sự minh mẫn hiếm có, bởi ngay cả khi đã bước vào tuổi 100, ông vẫn miệt mài nghiên cứu, viết lách.

Ngoài sự nghiệp nghiên cứu khoa học, tư tưởng, văn hóa, ông còn nổi tiếng với biệt tài viết câu đối và văn biền ngẫu (phú, văn tế, văn bia). Ông được xem là một bậc thầy về thể văn phú, nhất là thể hiện đề tài về lịch sử, về văn hiến dân tộc.

Ngay từ khi còn trẻ, ông đã viết hai bài phú được truyền tụng. Đó là “Truy điệu những lương dân chết đói” (3/1945) và “Văn tế anh hùng liệt sĩ của Cách mạng Tháng Tám” (8/1946).

Sau này, ông lại có tiếp nhiều bài phú nổi tiếng khác như “Phù Đổng Thiên Vương phú”, “Văn tế danh nhân văn hóa Nguyễn Quý Tân”, “Văn tế cụ Hoàng Trung Đặng Huy Trứ”, “Văn bia Lý Thái Tổ ở Hoa Lư” và đặc biệt là bài "Chúc văn Giỗ tổ Hùng Vương".

GS Vũ Khiêu cũng đã soạn rất nhiều văn bia, văn tế, cùng hoành phi, câu đối tại rất nhiều đền thờ danh nhân và đài tưởng niệm liệt sĩ trong cả nước, ca ngợi khí phách anh hùng, tâm hồn cao đẹp của các anh hùng đã hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc.

Chia sẻ trên báo Dân Việt, TS Đặng Vũ Cảnh Linh, cháu nội GS Vũ Khiêu, cho biết, ông nội như người cha, người thầy đã dạy bảo mình nên người. 

"Tôi vẫn nhớ như in những điều ông đã dạy mình. Những bài học của ông rất nghiêm khắc. Ông dạy kiến thức nhưng ông luôn coi trọng chuyện đạo đức con người. Từ bé đến khi lớn lên ông luôn dạy tôi sống như thế nào mà theo quan niệm Nho giáo phải như bậc chính nhân quân tử, sống đàng hoàng, có ích, cống hiến cho xã hội. Đó là những bài học ông nội dạy cho tôi", TS Đặng Vũ Cảnh Linh kể.

Theo TS Linh, bên cạnh việc giáo dục nghiêm khắc thì GS Vũ Khiêu rất gần gũi với con cháu. Anh làm rất nhiều lĩnh vực từ âm nhạc đến những công việc khác, ông nội như người tri âm, làm gương để con cháu noi theo.

"Mặc dù là nhà khoa học nhưng nhà khách của ông rất đông các văn nghệ sĩ đến. Ông là người có tâm hồn nghệ sĩ phóng khoáng nên được lòng mọi người. Có thể kể đến các cụ Bùi Xuân Phái, nhà thơ Xuân Diệu, Huy Cận... Chính vì thế, khi ông làm công tác Tuyên giáo là cầu nối đưa chính sách của Đảng, Nhà nước đến với văn nghệ sĩ gần hơn thì nhiều người lắng nghe, đón nhận", anh Cảnh Linh hồi tưởng.

Với nhiều người, làm việc đến khi nghỉ hưu sẽ an hưởng tuổi già bên con cháu nhưng với GS. Vũ Khiêu thì không. Ông làm việc rất cật lực. TS Đặng Vũ Cảnh Linh nhớ như in lịch trình công việc mỗi ngày của ông nội mình thường kéo dài đến 3 giờ sáng ngày hôm sau. Mỗi ngày GS Vũ Khiêu chỉ ngủ khoảng 2, 3 tiếng sau đó luyện tập thể dục rồi lại tiếp tục công việc.

Vào năm 2017, ông bắt đầu ốm nặng, chỉ nằm một chỗ trong bệnh viện. Trong thời gian đó nằm trên giường bệnh nhưng ông vẫn viết. Kể cả khi mở nội khí quản với ống thở gắn trên cơ thể không thể nói được, ông vẫn viết. Ông là con người không nghỉ ngơi. Đối với ông đó là niềm vui để cống hiến.

Hơn 100 tuổi, GS Vũ Khiêu vẫn viết hơn 20.000 trang sách, đọc từ điển bách khoa… Cho tới một ngày ông không đọc được nữa thì nhờ thư ký đọc cho mình nghe.

"Cả cuộc đời ông đã dành tình yêu cho công việc, ông là tấm gương sáng để con cháu chúng tôi neo theo. Hiện gia đình đang thành lập Ban lễ tang để lo hậu sự cho ông", TS Đặng Vũ Cảnh Linh chia sẻ thêm.

Theo ông Dương Trung Quốc, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, GS Vũ Khiêu là một người gần gũi, cởi mở, là tấm gương lao động không ngừng nghỉ lúc sinh thời.

GS Vũ Khiêu là một trong những người đi rất sớm trong việc tiếp cận cái mới của xã hội. Ông có hoạt động trên lĩnh vực gắn bó Khoa học xã hội với các ngành Văn hóa nghệ thuật. Chính việc quảng giao của GS đã làm cho Khoa học xã hội đi vào đời sống thông qua những lĩnh vực gần gũi nhất như văn học, văn chương, sân khấu….

"Ông là người quảng giao để lại những ấn tượng khó phai trong lòng mọi người qua những lần gặp gỡ, trao đổi. Cá nhân tôi, tuổi là con cháu của GS Vũ Khiêu nhưng thường ông hay nói tôi xưng hô bằng anh em. Ông là bề trên tuổi tác và tài giỏi nhưng ông là người gần gũi với giới trẻ, luôn luôn tin cậy, hợp tác với giới trẻ trong công việc. Qua đó chúng tôi được học hỏi nhiều. Ông cũng bảo như vậy giúp mình trẻ ra. Nhiều người qua đó thấy mình trưởng thành hơn", ông chia sẻ.

Ông Dương Trung Quốc đánh giá cao năng lực tổ chức của GS Vũ Khiêu. Do hiểu biết và nhờ việc tham gia nhiều lĩnh vực nên GS Vũ Khiêu có đội ngũ đông đảo người trẻ là trợ lý, giúp đỡ ông một số lĩnh vực mà giới trẻ có thể phát huy được như lấy tư liệu, chạy việt dã,..

"Nhưng ông cũng là người khai thác những điều đó để tạo thành sản phẩm xã hội, sản phẩm khoa học. Nhiều bạn trẻ đã trưởng thành từ các hoạt động nghề nghiệp như vậy. Tôi cho đó là nét đặc trưng của GS Vũ Khiêu.

Ông vẫn mãi được xã hội trọng vọng, nhiều người tôn trọng. Nghe tin ông qua đời, chúng tôi xem ông như một tấm gương của người lao động thời kỳ đổi mới như danh hiệu đã được Nhà nước đánh giá, trao tặng", ông Dương Trung Quốc chia sẻ thêm.

Nhắc đến GS Vũ Khiêu, TTXVN dẫn lời GS Hoàng Chương, người sáng lập Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam, nhận định: nếu dùng chữ “hiện tượng” để nói về ông thì ông đúng là một hiện tượng hiếm có trong đời sống xã hội hôm nay.

Minh Thái (Tổng hợp)

Thứ Sáu, 01/10/2021 10:50

Sự Kiện