Pin điện mặt trời: Chỉ lắp ráp, phụ thuộc Trung Quốc

(Khoa học) - Theo chuyên gia ngành điện, các doanh nghiệp trong nước chủ yếu nhập khẩu pin từ Trung Quốc rồi  đem lắp ráp.

Một báo cáo mới đây của hãng tư vấn năng lượng Rystad Energy cho biết, mức giá vật liệu và chi phí vận tải biển tăng cao hơn đang làm xói mòn biên lợi nhuận ở các dự án điện mặt trời và có thể khiến một số dự án bị trì hoãn khi sắp đến thời điểm giải ngân tài chính.

Các tấm pin điện mặt trời là khoản tốn chi phí đầu tư riêng lẻ lớn nhất ở các dự án điện mặt trời. Theo báo cáo, trong năm nay, chi phí tấm pin điện mặt trời xuất từ Trung Quốc tăng lên mức hơn 0,22 đô la/wp, đảo ngược xu hướng giảm kéo dài 7 năm qua.

Diễn biến này là do giá các vật liệu sử dụng để sản xuất các tế bào quang điện silicon (thành phần chính để tạo nên tấm pin điện mặt trời), gồm polysilicon, bạc, nhôm và thủy tinh cũng như chi phí vận chuyển tăng cao hơn.

Trao đổi với Đất Việt, PGS.TS Lê Văn Doanh, nguyên Trưởng khoa Điện, Đại học Bách khoa Hà Nội tán thành với quan điểm báo cáo của Rystad Energy đưa ra, đó là sự phụ thuộc vào nguồn cung cấp pin mặt trời, vật liệu sản xuất pin điện mặt trời từ Trung Quốc.

Đối với Việt Nam, vị chuyên gia khẳng định 100% nguyên vật liệu làm pin điện mặt trời đều phải nhập khẩu, trong đó chủ yếu là nhập khẩu từ Trung Quốc bởi giá rẻ nhất. Ngoài Trung Quốc, các quốc gia khác như Đức, Pháp... cũng cung cấp pin điện mặt trời nhưng giá thành đắt hơn.

Pin dien mat troi: Chi lap rap, phu thuoc Trung Quoc
Cuộc đua điện mặt trời tại Việt Nam đang giúp các công ty sản xuất pin của Trung Quốc hưởng lợi.

"Pin điện mặt trời được cấu tạo từ các "tế bào" cell để để nhận ánh sáng và biến đổi thành điện. Các cell này được làm bằng silic tinh khiết với công nghệ cực kỳ khó, Việt Nam không làm được và mua thì cũng rất đắt. Chúng được dán lên một miếng kính cường lực, xung quanh là một tấm nhôm để đỡ. Ngoài ra, cần có thêm mộ bộ inverter để chuyển đổi điện một chiều thành điện xoay chiều.

Doanh nghiệp Việt Nam "tay không bắt giặc", chỉ đơn thuần là nhập khẩu từ Trung Quốc, đóng container mang về lắp ráp", PGS.TS Lê Văn Doanh chỉ rõ.

Bởi pin điện mặt trời hoàn toàn phụ thuộc vào Trung Quốc nên hễ thị trường này biến động thì các doanh nghiệp trong lĩnh vực này ở Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng theo. Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng cho rằng, chi phí đầu tư dự án điện mặt trời ngày càng rẻ hơn. Ở một số thời điểm, khi giá nguyên vật liệu tăng, tính kinh tế của dự án điện mặt trời có thể giảm đi nhưng không đáng kể.

Đối với Trung Quốc, PGS.TS Lê Văn Doanh cho biết, đây là quốc gia phát triển năng lượng tái tạo nhiều nhất thế giới, đặc biệt là điện mặt trời. Tuy nhiên, Trung Quốc có lý do để làm như vậy. Đất nước Trung Quốc rộng lớn, trong đó có những hoang mạc mênh mông ở Tân Cương, Tây Tạng.

Trung Quốc đẩy mạnh phát triển điện mặt trời ở những vùng hoang mạc này để vừa có điện, vừa trồng trọt cây trái ở dưới các tấm pin điện mặt trời. Trung Quốc có công nghệ nguồn nên họ đẩy mạnh xuất khẩu điện mặt trời, đặc biệt là các trang thiết bị, nguyên vật liệu làm điện mặt trời.

Với Việt Nam, vị chuyên gia ngành điện cho rằng, chúng ta cũng có thể làm được pin điện mặt trời nhưng với điều kiện phải đầu tư rất lớn, mà như vậy thì không có lợi ngay.

"Chúng ta không có công nghệ nguồn nên phụ thuộc vào bên ngoài cũng là hợp lý. Muốn làm thì cần có thời gian, nhất là với một quốc gia mới bắt đầu", ông nói.

Theo vị chuyên gia, sở dĩ thời gian qua Việt Nam xảy ra cơn sốt làm điện mặt trời là do chính sách mua điện mặt trời với giá ưu đãi (giá FIT) khiến nhiều nhà đầu tư đổ xô vào làm. 

"Các doanh nghiệp tính toán, với giá bán điện mặt trời là 9,35 cent/kWh (giá FIT 1) thì chỉ chừng 3 năm là có thể thu hồi vốn, sang năm thứ 4 bắt đầu có lãi nên đua nhau đầu tư điện mặt trời. Đã vậy, các công ty cung cấp pin điện mặt trời ở Trung Quốc sẵn sàng cho doanh nghiệp Việt trả dần chi phí nguyên vật liệu nên doanh nghiệp càng hăm hở. Không sai khi nói rằng cuộc đua điện mặt trời tại Việt Nam thời gian qua đã giúp các công ty pin Trung Quốc hưởng lợi.

Vấn đề ở chỗ: đúng là Việt Nam rất thiếu điện, nhưng đó phải nguồn điện ổn định, bền vững và không ảnh hưởng đến hệ thống đang có.

Lẽ ra nhà đầu tư dự án điện mặt trời phải cùng đầu tư đường dây và bộ tích điện để những khi không có nắng thì vẫn có điện. Nhưng chi phí đầu tư những thứ đó đắt, doanh nghiệp không muốn làm, họ chỉ muốn đầu tư mỗi nhà máy, sau vài ba năm thì thu lãi nhờ giá mua ưu đãi", PGS.TS Lê Văn Doanh chỉ rõ.

Cũng bởi phải nhập khẩu hoàn toàn nên không ít nhà đầu tư điện mặt trời cảm thấy lo ngại về chất lượng, hiệu suất... của các tấm pin điện mặt trời, nhất là khi hồi tháng 3 vừa qua, giám đốc một công ty buôn lậu tấm pin điện mặt trời đã bị cơ quan công ăn bắt tạm giam ở tỉnh Bắc Giang.

Về vấn đề này, theo PGS.TS Lê Văn Doanh, đối với những tấm pin điện mặt trời trôi nổi, vào Việt Nam theo con đường nhập lậu, chất lượng của chúng khó đảm bảo, trong đó hoàn toàn có thể là đồ phế phẩm.

Còn về tiêu chuẩn cụ thể của pin điện mặt trời, ông khẳng định đã có khá đầy đủ. Thậm chí, theo thống kê của Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng (Bộ KH-CN) thì Việt Nam có gần 20 tiêu chuẩn Việt Nam liên quan đến hệ thống điện mặt trời. Vấn đề là cần hoàn thiện các chế tài về chất lượng sản phẩm để xử lý những đơn vị nhập khẩu, các nhà đầu tư sử dụng thiết bị kém chất lượng.

Thành Luân

Thứ Ba, 20/04/2021 07:37

Sự Kiện