Ồ ạt phát triển điện gió: Cần bình tĩnh...

(Khoa học) - Theo TS Nguyễn Thành Sơn, điện gió và điện mặt trời ở Việt Nam hiện đang phát triển quá nóng so với sức chịu đựng của hệ thống điện.

Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị vừa ký chấp thuận chủ trương đầu tư 3 dự án điện gió với tổng số vốn lên đến gần 5.800 tỷ đồng. Mỗi dự án có 12 tua bin gió với công suất thiết kế 48 MW và có thời gian hoạt động là 50 năm.

Bộ Công thương cũng đã phê duyệt quy hoạch 31 dự án điện gió ở tỉnh Quảng Trị với tổng công suất trên 1.177 MW; trong đó có 22 dự án điện gió dự kiến phát điện thương mại trong năm 2021; 7 dự án còn lại đang trong quá trình triển khai xây dựng.

Ngoài các dự án điện gió đã được Bộ Công thương phê duyệt quy hoạch, tỉnh Quảng Trị còn có hàng chục dự án điện gió khác đang trong quá trình nghiên cứu và khảo sát với tổng công suất khoảng trên 3.600 MW.

Không chỉ Quảng Trị, nhiều địa phương thời gian qua cũng phát triển ồ ạt điện gió. Trước đó, báo cáo của Bộ Công thương gửi Chính phủ hồi tháng 3/2020 cho hay, trong giai đoạn 2011-2018, chỉ có 3 dự án điện gió được xây dựng và đưa vận hành với tổng công suất lắp đặt là 152,2 MW.

Tuy nhiên, sau khi có Quyết định 39/2018/QĐ-TTg về sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 37/2011/QĐ-TTg ngày 29/6/2011 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế hỗ trợ phát triển các dự án điện gió tại Việt Nam, tính tới tháng 3/2020 đã có tổng cộng 78 dự án điện gió với tổng công suất 4.800 MW được đưa vào quy hoạch phát triển điện lực.

Tiếp đó, đến tháng 6/2020, Chính phủ đã đồng ý bổ sung 7.000 MW điện gió vào quy hoạch điện. Trong văn bản hồi tháng 9/2020, Bộ Công thương lại tiếp tục đề nghị bổ sung 6.400 MW điện gió vào quy hoạch điện hiện hành.

Trước thực trạng trên, TS Nguyễn Thành Sơn, nguyên Tổng Giám đốc Nhiệt điện Cẩm Phả đánh giá, cả điện gió và điện mặt trời ở Việt Nam hiện nay đều phát triển quá nóng so với sức chịu đựng của hệ thống điện. Hệ thống điện đòi hỏi phải vận hành tương đối ổn định, tuy nhiên, mức không ổn định của hệ thống điện Việt Nam hiện nay là khá lớn và có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh lưới điện.

Vì lẽ này, TS Nguyễn Thành Sơn không tán thành việc ồ ạt đưa điện gió, điện mặt trời vào với công suất lớn. Như Quảng Trị, vị chuyên gia băn khoăn tại sao địa phương này cần tới mấy nghìn MW điện gió trong khi nhu cầu điện ở đó không phải là cao, chưa kể hệ thống lưới, trạm biến áp, đường dây... làm sao đáp ứng được?

Cho biết điện gió, điện mặt trời đều sạch, song TS Nguyễn Thành Sơn cho biết, so với điện mặt trời, điện gió thuận lợi hơn, dễ được hệ thống lưới chấp nhận hơn vì thời gian vận hành lâu hơn, ban đêm cũng có thể chạy được.

O at phat trien dien gio: Can binh tinh...
Cánh đồng quạt gió ở huyện Tuy Phong, Bình Thuận

Xét về tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện, vị chuyên gia cho rằng phải tính cả thủy điện vào. Khi đó sẽ thấy năng lượng tái tạo của Việt Nam cao ngất ngưởng.

"Tỷ trọng năng lượng tái tạo của Việt Nam năm 2019 chiếm trên 30%, cao hơn nhiều mức bình quân của thế giới (26,63%). Đáng lưu ý, một hệ thống điện có năng lượng tái tạo phập phù, lên xuống thất thường thì sẽ không an toàn, chưa nói Việt Nam ồ ạt phát triển điện gió, điện mặt trời trong khi thế giới vẫn đang trông chờ vào công nghệ tích điện của Tesla (Mỹ). Khi công nghệ ấy chưa ra đời, chưa tích điện được thì điện gió, điện mặt trời đối với hệ thống điện giống như khúc xương.

Ngay cả thiết bị, công nghệ, tua bin gió Việt Nam vẫn đang hoàn toàn phụ thuộc vào nước ngoài. May ra có tháp gió có thể chế tạo trong nước, nhưng chưa có ai chế tạo vì đòi hỏi kỹ thuật cao", TS Nguyễn Thành Sơn cho biết.

Cũng theo vị chuyên gia, chưa cần lo xa về việc xử lý cánh tuabin gió hết hạn, vấn đề cần quan tâm nhất hiện nay là xét về mặt kỹ thuật, hệ thống điện chưa chịu đựng nổi tỷ lệ điện gió, điện mặt trời lớn như thế. Điều này liên quan đến an ninh lưới điện, an ninh năng lượng, đến một lúc nào đó có thể xảy ra tình trạng mất an toàn về cung cấp điện.

Xét về mặt kinh tế, ông Sơn cho rằng, khó tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam nếu giá điện bình quân cứ tăng cao do điện mặt trời, điện gió phải mua với giá cao. Bản thân người dân và nền sản xuất khó chịu đựng nổi.

"Quy hoạch phát triển điện gió, điện mặt trời ở Việt Nam cần dựa trên hai yếu tố: kinh tế - sức mua của nền kinh tế và kỹ thuật - sức chịu đựng của hệ thống điện về cân bằng phụ tải. Giá bán lên lưới của điện gió và điện mặt trời đang làm tăng giá bán điện bình quân lên cao hơn sức mua. Tính phụ thuộc vào thiên nhiên của năng lượng tái tạo mới, đặc biệt là điện mặt trời đang ảnh hưởng xấu đến tính ổn định cần có của hệ thống điện.

Cho nên, cứ phải bình tĩnh, không ai chê trách nền năng lượng Việt Nam là bẩn, vì tỷ lệ phát thải của Việt Nam rất thấp", vị chuyên gia nhấn mạnh và lưu ý, ngay ở các nước được coi là cường quốc về điện gió và điện mặt trời, cũng như các nước công nghiệp phát triển trong nhóm G7, điện gió, điện mặt trời được phát triển chủ yếu từ sau năm 2005.

Chẳng hạn, tại Newzealand, trong vòng hơn 30 năm thương mại hóa, tỷ trọng điện gió và điện mặt trời mới tăng dần từ 6,82% năm 1990 lên 23,5% năm 2019. Tây Ban Nha sau 28 năm thương mại hóa, tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tăng từ 0,001% năm 1992 lên 25,6% năm 2019. Bồ Đào Nha sau 28 năm thương mại hóa, tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tăng từ 0,001%/1992 lên 28,9%/2019.

Đức, quốc gia được coi là có tốc độ phát triển nhanh nhất thì sau 29 năm thương mại hóa, tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tăng từ 0,01% năm 1991 lên 28,9% năm 2019.

Còn Hà Lan, quê hương của cối xay gió, sau hơn 30 năm thương mại hóa, tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tăng từ 0,32% năm 1990 lên có 13,3% năm 2019.

Trong sản xuất điện của thế giới, tỷ trọng của nguồn năng lượng tái tạo mới (điện gió và điện mặt trời) còn rất khiêm tốn nếu so với nguồn năng lượng tái tạo truyền thống (thủy điện) và rất không đáng kể nếu so với nguồn năng lượng hóa thạch.

Riêng đối với điện mặt trời, theo TS Sơn, xét về mặt môi trường, diện tích chiếm đất của điện mặt trời quá lớn. Đây là vấn đề gây lo ngại chứ không phải là chất thải từ tấm pin mặt trời bởi công nghệ hoàn toàn có thể thu hồi lại được.

"Các nhà bán pin mặt trời đang ồ ạt tống tháo vì sắp tới sẽ có những công nghệ hiệu suất cao hơn nhiều. Hiện nay, hiệu suất chuyển đổi quang năng thành điện năng của điện mặt trời tối đa chỉ được khoảng 20-23%, nhiều nhà chế tạo khai báo các thông số kỹ thuật của pin mặt trời cao để dễ tiêu thụ hàng ế mà thôi.

Sau này sẽ có những công nghệ chuyển đổi tới 50-60%, lúc ấy bức tranh điện mặt trời sẽ khác hẳn.

Việt Nam bây giờ còn rất nhiều việc phải làm, phải tính xem làm cái gì có lợi cho nền kinh tế, cho người dân", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Điện than không phải tội đồ

TS Nguyễn Thành Sơn nhấn mạnh như vậy. Minh chứng cho điều này, ông cho biết, trước đây vấn đề gây lo ngại nhất của các nhà máy điện than là bụi và tro xỉ, tuy nhiên những năm gần đây đó không phải là vấn đề nữa, thậm chí các nhà máy điện than còn kiếm được tiền từ tro xỉ.

Nhà máy điện Cẩm Phả, công suất 670 MW, khi ông còn làm Tổng Giám đốc, đã dành 41ha để làm bãi thải xỉ. Tuy nhiên, những ngày cuối tháng 1/2021, khi ông xuống thăm lại nhà máy thì cán bộ nhà máy cho biết không có nhu cầu dùng đến 41ha đó nữa, bởi xỉ đáy lò, tro bay ra đến đâu được mua hết để làm vật liệu xây dựng, xi măng.

Nhà máy điện Cao Ngạn (Thái Nguyên) trước đây cũng dành 11ha làm bãi thải xỉ nhưng giờ đây không sử dụng đến. 11ha nêu trên được nhà máy dùng làm nơi sản xuất gạch papanh, cung cấp cho cả Hà Nội.

Tương tự, hiệu suất xử lý bụi của các nhà máy điện than cũng đã đạt trên 99,6%  nhờ công nghệ tiên tiến.

Một điều quan trọng là, giá điện than vẫn rẻ hơn so với các loại năng lượng khác, chỉ hơn 1.000 đồng/kWh, trong khi giá điện gió là hơn 2.000 đồng/kWh.

"Giá năng lượng hóa thạch (than, dầu khí) trên thế giới đang có xu hướng giảm, mà những năng lượng ấy ở Việt Nam lại ít, tại sao chúng ta không tranh thủ nhập về để phát điện? Còn quy hoạch phát triển điện gió, điện mặt trời cần được tính toán chặt chẽ, khoa học, dựa trên tính kinh tế và tính kỹ thuật", TS Nguyễn Thành Sơn nói.

Thành Luân

Thứ Hai, 08/02/2021 07:46

Sự Kiện