Điện mặt trời núp bóng dự án nông nghiệp: Cái khó là...

(Khoa học) - Ông Trần Đình Sính cho rằng tình trạng thừa điện mặt trời là hệ quả của sự buông lỏng quản lý và thiếu chính sách. 

Khoảng 2 năm trở lại đây, điện mặt trời ở nhiều vùng thuộc Tây Nguyên phát triển chóng mặt, đặc biệt tại các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Đắk Nông, các chủ hộ gia đình và các doanh nghiệp sản xuất chạy đua lắp điện mặt trời.

Đáng lưu ý, nhiều dự án điện mặt trời núp bóng dưới dạng các dự án nông nghiệp, như trang trại trồng nấm, trồng dược liệu, chăn nuôi gia súc, gia cầm theo mô hình công nghệ cao. Tuy nhiên, thực tế, có rất ít dự án triển khai nuôi trồng các loại cây trồng, vật nuôi như giấy phép mà chủ yếu doanh nghiệp tập trung đầu tư xây dựng, lắp đặt các tấm thu năng lượng mặt trời để sản xuất điện nhằm hưởng các ưu đãi về thuế và tiền thuê đất, cũng như kỳ vọng thu lợi từ giá bán điện ưu đãi được tính toán là cao hơn hẳn so với suất đầu tư nông nghiệp.

Chính sự phát triển ồ ạt này tạo nên cuộc khủng hoảng thừa khi hệ thống truyền tải bị quá tải.

Trao đổi với Đất Việt, ông Trần Đình Sính, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID) cho biết, nếu thực hiện đúng, điện mặt trời kết hợp với sản xuất nông nghiệp (bao gồm trồng trọt và nuôi trồng thủy sản) là rất tốt, giúp giải quyết xung đột trong sử dụng tài nguyên đất giữa phát triển năng lượng và sản xuất nông nghiệp.

Bằng cách kết hợp cả hai hoạt động này trên cùng một quy mô đất, năng lượng mặt trời có thể được khai thác mà không ảnh hưởng nhiều đến sản xuất nông nghiệp và cũng không nhất thiết phải thu hồi đất. Hiệu suất sử dụng đất trồng trọt tăng, tận dụng được diện tích đất trống hoặc mái nhà kính, qua đó tăng thu nhập cho nông dân.

Mô hình này được thực hiện rộng rãi ở nhiều quốc gia, đặc biệt là Trung Quốc. Ở Việt Nam, nhiều địa phương cũng đã triển khai. Riêng GreenID, hồi giữa tháng 4 này đã làm lễ khánh thành mô hình kết hợp sản xuất nông nghiệp với điện mặt trời ở An Giang.

Dien mat troi nup bong du an nong nghiep: Cai kho la...
Mô hình kết hợp sản xuất nông nghiệp với điện mặt trời tại An Giang. Ảnh: GreenID

Mô hình được thiết kế theo tiêu chuẩn của điện mặt trời áp mái được lắp trên công trình xây dựng, nhà màng trồng cây theo quy định và hướng dẫn của EVN với công suất 45kwp lắp đặt trên diện tích 400m2, phía dưới là nhà màng trồng cây. Các tấm quang năng được thiết kế với độ giãn cách phù hợp, đảm bảo khả năng sinh trưởng của giống cây trồng.

Khẳng định mô hình kết hợp điện mặt trời với sản xuất nông nghiệp mang lại nhiều lợi ích cho nhiều bên, song ông Trần Đình Sính cũng thừa nhận tại nhiều địa phương, đặc biệt là Tây Nguyên, đã xuất hiện tình trạng chuyển đổi trá hình, nhân danh sản xuất nông nghiệp kết hợp điện mặt trời, nhưng thực tế chỉ sản xuất điện, không chú trọng sản xuất nông nghiệp.

"Họ nói trên thì làm điện mặt trời, dưới thì nuôi cá, trồng rau quả nhưng thực ra lại làm điện mặt trời để bán trước, còn phía dưới cá chưa nuôi, rau chưa trồng", ông Sính chỉ ra thực tế.

Dien mat troi nup bong du an nong nghiep: Cai kho la...
Nhiều dự án làm nông nghiệp nhưng chỉ lo lắp hệ thống điện mặt trời ở Tây Nguyên. Ảnh: Tiền phong

Lý giải điều này, theo Phó Giám đốc GreenID là giá mua điện mặt trời quá hời nên "nhà nhà" đổ xô làm điện mặt trời, trong khi đó địa phương lại buông lỏng quản lý, cho nối lưới tràn lan. Chỉ đến khi đi kiểm tra mới tá hỏa ra rằng trang trại không có cây gì, con gì, chỉ có điện mặt trời.

"Lẽ ra Nhà nước cần phải xây dựng quy chuẩn kỹ thuật, các quy định rõ ràng đối với sản xuất nông nghiệp kết hợp điện mặt trời.

Khi quản lý thiếu chặt chẽ, chính sách lại không theo kịp thực tế nên xảy ra tình trạng dư thừa điện mặt trời là tất yếu. Còn về phần nhà đầu tư, cứ thấy cái gì lợi thì họ làm", ông Sính nói.

Đối với tình trạng dư thừa điện mặt trời ở Tây Nguyên hiện nay, theo ông Trần Đình Sính, rất khó giải quyết. Trước gợi ý sử dụng bộ tích điện năng lượng mặt trời để tránh lãng phí, ông cho rằng đó là đề xuất đúng nhưng khó thực hiện trong thời điểm hiện nay bởi giá đắt, khó có nhà đầu tư nào chịu bỏ số tiền lớn ra đầu tư.

"Để tích 1 kWh điện tốn khoảng 6.000 đồng, nhưng tích vào rồi lúc bán ra cũng chỉ được 80% vì còn bị tổn hao. Đây là bài toán kinh tế và chưa khả thi vào thời điểm này", ông Sính đánh giá và cho rằng để hạn chế tình trạng trên chỉ có thể trông chờ vào quy hoạch, quản lý tốt và chính sách phải đi trước, chứ không phải chạy theo giải quyết hậu quả như thời gian vừa qua.

Theo thống kê của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến cuối năm 2020 cả nước có tới hơn 101.000 công trình điện mặt trời áp mái được đấu nối vào hệ thống điện với tổng công suất lắp đặt gần 9.300 MWp.

Trong số này, phần lớn các dự án có công suất dưới 1 MWp là các dự án thực hiện theo mô hình trang trại nông nghiệp.

Thành Luân

Thứ Năm, 29/04/2021 13:26

Sự Kiện