Công nghệ lõi của Việt Nam là gì?

(Khoa học) - Muốn sản xuất ô-tô nhưng không làm được động cơ, ắc-quy, Việt Nam rất cần một chiến lược rõ ràng cho phát triển công nghệ lõi.

Trong quá trình phát triển khoa học kỹ thuật, công nghệ lõi đóng một vai trò hết sức quan trọng, mang tính quyết định đến tất cả ngành công nghiệp và do đó là mang tính quyết định đến nền kinh tế.

Cong nghe loi cua Viet Nam la gi?
PGS.TS. Phạm Gia Điền - nguyên Trưởng phòng Công nghệ các hoạt chất sinh học, Giám đốc Trung tâm Công nghệ Hóa dược và Hóa sinh hữu cơ, Viện Hoá học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Việt Nam đi sau các nước phương Tây hàng chục năm phát triển và không thể dập y khuôn mẫu đó cho mục tiêu trở thành đất nước công nghiệp phát triển hiện đại đến năm 2045.

Trả lời Đất Việt, PGS.TS. Phạm Gia Điền - nguyên Trưởng phòng Công nghệ các hoạt chất sinh học, Giám đốc Trung tâm Công nghệ Hóa dược và Hóa sinh hữu cơ, Viện Hoá học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, chia sẻ quan điểm này.

Ông lấy ví dụ, ngành sản xuất chip điện tử cho phép một quốc gia làm chủ cuộc chơi. Một quốc gia được ví như công xưởng thế giới, quốc gia rộng lớn như Trung Quốc cũng còn gặp khó khăn trong sản xuất chip điện tử vì bị phụ thuộc vào các linh kiện điện tử nhập khẩu.

Trong khi đó, các quốc gia, vùng lãnh thổ nhỏ bé như Nhật Bản hay Đài Loan (Trung Quốc) lại có sở hữu được công nghệ sản xuất chip. Điều này cho phép họ phát triển thành quốc gia phát triển khoa học, công nghệ này không phải là công nghệ hàng đầu, công nghệ mới nhưng nó là công nghệ cốt lõi trong các sản phẩm về điện tử: máy tính, điện thoại, smartphone...

Trên thế giới, Mỹ và Nhật Bản đã phát triển được công nghệ lõi và Đài Loan đã đi theo hướng đó và họ thành công.

Ở Việt Nam, chúng ta đã đặt mục tiêu lớn cho năm 2030, năm 2045 là quốc gia công nghiệp, thì chúng ta phải thúc đẩy được các công nghệ lõi của các ngành công nghiệp.

Trong chế tạo ô-tô, một tập đoàn của Việt Nam gần đây đã được nhắc đến rất nhiều trong lĩnh vực này, đã tuyên bố đưa Việt Nam trở thành quốc gia sản xuất ô-tô, tức là sản xuất tất cả các linh kiện còn lại của ô-tô chứ không chỉ lắp ráp vỏ ngoài như lâu nay chúng ta vẫn đang làm. Vậy, cái quan trọng nhất của ô-tô là động cơ. Hiện chúng ta chưa làm được.

Không chỉ riêng chế tạo ô-tô mà bất cứ máy móc, dây chuyền, thiết bị công nghiệp nào cũng cần động cơ. Và phần chính của động cơ là hợp kim. Nếu muốn có ngành công nghiệp phát triển, chúng ta phải đi từ phát triển luyện kim, đó là công nghệ lõi.

Các nước châu Âu hay Mỹ, Nhật đã có động cơ từ rất lâu bởi ngành công nghiệp luyện kim phát triển. Tại Việt Nam, ngành này còn hạn chế. Nếu để phát triển công nghiệp, chúng ta buộc phải sản xuất được các "máy cái". Máy tiện, máy phay, máy mài,...đều cần có độ chính xác cao và chống bị mài mòn. Tất cả những máy đó, đều cần có hợp kim.

Ví dụ khác, ngoài động cơ thì ắc-quy cũng là một bộ phận quan trọng nếu muốn sản xuất ô-tô. Việt Nam hiện đã sản xuất được ắc-quy rồi nhưng chưa có chất lượng cao bằng thế giới. Như vậy, để có thể sản xuất được và muốn sản xuất được sản phẩm có chất lượng cao thì phải nắm được công nghệ lõi.

Công nghệ lõi nói chính xác hơn là ngành công nghiệp nền tảng cho phát triển công nghiệp, là cần thiết trong không chỉ công nghiệp mà còn trong lĩnh vực quân sự.

Việt Nam cần phải ưu tiên lựa chọn công nghệ gì cho quá trình ưu tiên phát triển đất nước.

Vậy làm thế nào để chọn được lĩnh vực nào ưu tiên? Chúng ta phải lựa chọn phát triển dựa vào tài nguyên của Việt Nam.

Ví dụ, Việt Nam có khoáng sản, đất hiếm thì cần phải lựa chọn và phát triển các ngành công nghệ lõi phù hợp với nó. Đất hiếm là một sản phẩm có vai trò rất lớn trong quá trình làm ra các thiết bị điện tử, vũ khí... và trong sinh học. Đất hiếm đang được Trung Quốc sử dụng như một thứ vũ khí riêng của mình trong thỏa thuận thương mại và kể cả chính trị với Nhật Bản hay với Mỹ. Trung Quốc đã từng ngừng việc xuất khẩu đất hiếm cho Nhật Bản và khiến nước này khan hiếm nguồn nguyên liệu để sản xuất chip điện tử, ngành công nghiệp chính của nước này. 

Nhưng để chế biến được đất hiếm cần một thứ công nghệ phức tạp và có ảnh hưởng đến môi trường. Vậy thay vì khai thác nó để bán thô sơ, chúng ta cần phải thúc đẩy cho nghiên cứu và phát triển công nghệ để chế biến chúng và bán được với giá cao.

"Phát triển công nghệ lõi phải dựa vào tài nguyên của chúng ta chứ không thể nhập khẩu về rồi mới nghiên cứu chế biến. Mỏ, khoáng sản của Việt Nam rất nhiều, chúng ta cần nghiên cứu để phát triển, hiện đại hóa ngành luyện kim của mình để phát triển ngành công nghiệp" - PGS. Phạm Gia Điền nói.

Cong nghe loi cua Viet Nam la gi?
Việt Nam có đặt mục tiêu công nghiệp quá cao khi các ngành cơ bản của chúng ta còn hạn chế?

Ngoài ra, Việt Nam cũng là một kho tàng thuốc dược liệu quý hiếm nhưng chưa tận dụng được thế mạnh này. Mỗi loại dược liệu có tác dụng với nhiều loại bệnh thông qua các bài thuốc khác nhau.

Ví dụ, chúng ta đã chiết xuất được axit shikimic từ hoa hồi để làm thuốc chống cúm và hoa hồi tại Việt Nam được cho là vùng nguyên liệu lớn nhất thế giới. Chúng ta cần phải tận dụng được nguồn nguyên liệu này để phát triển vị thế ngành dược của Việt Nam.

Với kho báu dược liệu sẵn có, tận dụng được nguồn tài nguyên rừng để nghiên cứu, phát triển loài dược liệu quý thì chúng ta sẽ có nền tảng để phát triển ngành dược không chỉ ở Việt Nam mà có thể xuất khẩu ra thế giới.

"Một thời gian, chúng ta thấy người dân vào rừng hái dược liệu rồi bán cho thương lái Trung Quốc. Nguồn thuốc tự nhiên cạn kiệt dần rất lãng phí" - PGS. Phạm Gia Điền cho hay.

Trong khi đó, Trung Quốc là quốc gia đã phát triển được các công nghệ chiết xuất dược liệu công nghệ cao

"Việt Nam cần tìm ra các loài thuốc quý trong rừng, nghiên cứu, dùng công nghệ tiên tiến để tinh chế, chiết xuất làm kho dược liệu. Theo tôi biết, nguồn dược liệu được Trung Quốc nắm hết. Họ chiết xuất theo từng khối vài chục kg để bán ra khắp thế giới với giá rất cao" - PGS cho biết.

Ngay cả trong sản xuất vaccine ngừa COVID-19, nguồn dược liệu để sản xuất vaccine là cả một vấn đề, bên cạnh công nghệ sản xuất vaccine. Ngay cả Mỹ sản xuất được nhiều loại vaccine nhưng tính chất dược của các loại vaccine khác nhau và họ cũng phải đi nhập khẩu các nguyên liệu dược từ nước khác, cụ thể là Trung Quốc. Khi Trung Quốc nắm trong tay nguồn dược liệu này, vào lúc thị trường khan hiếm, họ có quyền nâng giá.

Việt Nam có thể dựa trên bài học này để có thể không chiếm lĩnh vị trí thị trường nhưng có thể tự phát triển nguồn dược liệu phục vụ nhu cầu trong nước.

"Nhìn rộng hơn, Việt Nam hoàn toàn có thể đi theo con đường riêng của mình để phát triển thành một quốc gia sản xuất, mà ở đó, chúng ta phát triển được các ngành công nghệ lõi dựa trên nguồn tài nguyên khoáng sản sẵn có" - ông Phạm Gia Điền nhận định.

Vị chuyên gia dẫn tiêu đề một bài báo rằng "Việt Nam chưa thể sản xuất một chiếc xe đạp bởi một số bộ phận phải đi nhập khẩu" và nhận định nếu có được trong tay công nghệ lõi, chúng ta không thể tự sản xuất được những sản phẩm cho riêng mình.

Cần đầu tư nữa cho nghiên cứu

Theo PGS.Phạm Gia Điền,nhà nước có đầu tư đủ lớn để nắm giữ những công nghệ chủ chốt. Để làm được vậy, một trong những nhiệm vụ chính là hướng đến nghiên cứu và đào tạo.

Ở nước ta, đào tạo nhân lực chưa toàn diện, các ngành nghề nói chung chưa có những chuyên gia có trình độ cao. Chính sách khuyến khích người trẻ làm nghiên cứu khoa học chưa thực sự tạo động lực. Đây cũng là lý do "ít người thực sự có tài năng, muốn cống hiến mà lựa chọn vào cơ quan nhà nước làm nghiên cứu do môi trường và chế độ đãi ngộ thấp".

Hiện nay, nhiều nhà kinh tế có tiềm lực tài chính lớn đã bắt đầu nhận thức được việc cùng bắt tay với chuyên gia và nhà khoa học để phát triển sản xuất. Ví dụ, một tập đoàn lớn về bất động sản và ô-tô đã tuyên bố có thể đầu tư để sản xuất được vaccine. Điều đó cho thấy sự chuyển hướng của các nhà kinh tế lớn về bất động sản khi nhận thấy tầm quan trọng của việc thúc đẩy sản xuất ở trong nước.

Khi Nhà nước chịu trách nhiệm cho đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy phát triển nghiên cứu với nhà hoạch định chiến lược thực sự là Bộ Khoa học- công nghệ thì các nhà đầu tư lớn sẵn sàng tham gia.

Cúc Phương

Chủ Nhật, 23/05/2021 07:42

Sự Kiện