Đối diện đại dịch Covid-19 từ góc độ quản trị địa phương

(Diễn đàn trí thức) - "Chính sách cần linh hoạt đáp ứng với tình hình, thông qua tham vấn ý kiến của chuyên gia. Và hãy đánh giá đúng tầm ảnh hưởng của chính sách..."

Đất Việt xin trân trọng giới thiệu bài viết của tác giả Huỳnh Ngọc Chương, Đại học Kinh tế Luật TP.HCM về cách ứng phó với đại dịch Covid-10, nhìn từ góc độ quản trị địa phương.

Bối cảnh covid và các chiến lược ứng phó

Sau sự thành công của việc thiết lập một chính lược truy vết và ngăn chặn Covid-19, chúng ta đã thành công lớn trong ứng phó với 3 làn sóng đại dịch từ đầu năm 2020 đến đầu năm 2021. Sự thành công này là rõ ràng và là một thành tựu trong bối cảnh đại dịch lan tràn ở khắp các nước trên thế giới.

Thành tựu càng thêm ý nghĩa khi chúng ta tiếp tục giữ vững được đà tăng trưởng khá, năm 2020 đạt mức tăng trưởng hơn 2.9% và gia tăng liên tục trong quý 1, quý 2 của năm 2021 (lần lượt đạt mức 5.6% và 6.6%). Điều này phần nào đã tạo nên sự lạc quan rộng khắp về tương lai kinh tế và sự tin tưởng vào thành công của chiến lược truy vết và ngăn ngừa chặt chẽ, cắt đứt nguồn lây truyền của dịch bệnh  Covid-19.

Doi dien dai dich Covid-19 tu goc do quan tri dia phuong
Việt Nam nỗ lực thực hiện chiến lược từng bước chủ động nguồn vaccine Covid-19.

Dẫu vậy, sự biến đổi của chủng virus SARS-CoV-2, kéo theo sự biến đổi của bối cảnh dịch Covid-19 đã làm thay đổi một cách cơ bản cục diện chung. Trên thế giới, trong lúc các nước Châu Âu và Mỹ đang tự tin tiến dần đến trạng thái bình thường mới nhờ chiến lược tiêm chủng toàn quốc, biến chủng delta bắt đầu lan tràn và tính tới thời điểm này, có thể nói, nó đã đánh đổ thành công của các quốc gia này, mà Israel hay Anh là những ‘nạn nhân’ điển hình.

Tại Việt Nam, biến chủng delta chiếm tuyệt đại đa số trong các ca mắc mới Covid -19 của làn sóng dịch thứ 4. Bắc Ninh và Bắc Giang là hai địa phương đầu tiên hứng chịu làn sóng dịch thứ 4 này. Chiến lược ngăn chặn và truy vết vẫn được áp dụng triệt để và trong lần đối diện đầu tiên này, chiến lược này vẫn phát huy hiệu quả.

Tình huống dịch bệnh tại TP.HCM có thể phải đòi hỏi một cách tiếp cận linh hoạt hơn. Virus được đánh giá là đã lan truyền âm thầm trong cộng đồng và vì thế, có thể nói, lần đầu  tiên Việt Nam đối diện diện với mức độ lây lan nghiêm trọng của virus SARS-CoV-2 và ảnh hưởng tương đối trầm trọng của đại dịch tới mọi mặt của đời sống xã hội. Đã vậy, TP.HCM là đô thị lớn nhất, đầu tàu nền kinh tế với mật độ và có sự liên kết mạnh mẽ với các địa phương xung quanh.

Chiến lược truy vết đứng trước thách thức virus biến chủng và tồn tại trong cộng đồng từ lâu. Một vài lúng túng trong chính sách ứng phó và quản trị địa phương là điều có thể hiểu được và quan trọng hơn, chúng ta nhận thấy rằng, nhiều bài học cần được rút ra trong chiến lược ứng phó để điều hành cấp độ địa phương trong thời kỳ mới, khi mà chưa có một dự báo nào đủ chắc chắn về thời điểm đại dịch Covid-19 biến mất hoặc nhân loại có thể chung sống tương đối hòa bình với dịch bệnh này.

Khắc phục hạn chế của chiến lược truy vết, bài học từ TP.HCM

Chiến lược truy vết trong các làn sóng dịch đầu tiên khi nguồn lây virus từ bên ngoài và được phát hiện giai đoạn đầu đã cho thấy tính hợp lý, giúp nhanh chóng tách nguồn lây ra khỏi cộng đồng. Tuy vậy, biến chủng Delta có 2 đặc điểm quan trọng: nguồn lây từ cộng đồng và khả năng lây nhiễm cao, những sự điều chỉnh là cần thiết. Một điểm cũng cần lưu ý thêm là chiến lược truy vết diễn ra càng lâu mức độ ảnh hưởng đến đời sống kinh tế xã hội càng lớn.

Điều đáng mừng, ngay khi nhận diện được những hạn chế này, TP.HCM đã chuyển sang chiến lược vaccine kết hợp với việc duy trì các vùng xanh và mô hình tháp 5 tầng trong điều trị Covid-19, duy trì tối đa khả năng chống đỡ của hệ thống y tế bên cạnh nỗ lực duy trì sản xuất và bảo đảm an sinh xã hội.

Dẫu vậy, các chiến lược áp dụng ở TP.HCM chưa hẳn sẽ phù hợp với các địa phương khác, đặc biệt đối với các địa phương có bối cảnh khác biệt hoàn toàn với TP.HCM. Những sự tiếp thu, rút kinh nghiệm và điều chỉnh cho phù hợp tình hình là vô cùng cần thiết. Đặc biệt, đang có nhiều cảnh báo về việc các biến chủng của virus sẽ còn xuất hiện, không loại trừ các biến chủng khác có các đặc điểm lẩn tránh vaccine, gây ảnh hưởng lớn tới các chiến lược chống dịch đang được áp dụng ở nhiều nơi trên thế giới.

Chính sách cần nhanh nhưng cẩn trọng và thống nhất

Một bài học khác cũng cần thẳng thắn nhìn nhận trong cuộc chiến chống lại làn sóng thứ 4 của đại dịch Covid-19 là sự đồng bộ trong việc áp dụng các chính sách liên quan tới lưu thông hàng hóa giữa các địa phương, việc đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng của người dân vùng dịch và các địa phương liên quan.

Đó là các quy định về hàng hóa thiết yếu, quy định xét nghiệm khi lưu thông giữa các địa phương áp dụng Chỉ thị 16 tới các địa phương khác, quy định liện quan tới xác nhận giấy đi đường, hay vấn đề đi từ thiện, cách ly tại nhà...  Sự thiếu thống nhất giữa các chính sách ở cấp độ địa phương đã gây nên những ảnh hưởng nhất định tới đời sống của người dân và mục tiêu duy trì sản xuất trong đại dịch.

Điểm đáng ghi nhận là các địa phương phản ứng ngày càng nhanh trước diễn biến của dịch và xử lý kịp thời các phản ánh của xã hội trên các kênh thông tin đại chúng cũng như mạng xã hội. Rất cần những phản ứng nhanh như vậy, đi kèm với sự thận trọng để đảm bảo ổn định tốt nhất cuộc sống của người dân, hạn chế tối đa rủi ro lây nhiễm.

Giải quyết nhu cầu và nguyện vọng chính đáng của người dân muốn di chuyển từ vùng có dịch về quê cũng là một bài học cần rút ra sau làn sóng dịch thứ 4 này. Xét từ căn nguyên, đó là bởi nhiều người khó có thể bám trụ tại các đô thị lớn, chờ đợi đại dịch đi qua vì không đủ tiềm lực về kinh tế, lo lắng về sinh kế những ngày không thể đi làm. TP.HCM đã nhận ra từ rất sớm vấn đề này và có thể thấy, địa phương này đã có những biện pháp hỗ trợ tối đa về an sinh xã hội, đảm bảo người dân đang sinh sống tại thành phố duy trì được đời sống và sinh hoạt trong hoàn cảnh khó khăn do dịch bệnh.

Xét từ góc độ đáp ứng nguyện vọng của người dân, chúng ta cũng đã nhận thấy sự thiếu thống nhất, phối hợp ở nhiều các địa phương khi ứng xử trước dòng người trở về quê. Điều này dù là vô tình nhưng trước những diễn biến chưa từng có vẫn đã phần nào tạo ra tâm lý lo sợ của người dân, dẫn đến việc xuất hiện tình trạng nhiều người lựa chọn cách tự di chuyển về quê bằng phương tiện cá nhân, thậm chí cả việc đi bộ.

Cũng đã ghi nhận những phản ứng phù hợp với tình hình mới, khi ở nhiều địa phương, lực lượng y tế cùng cảnh sát giao thông tổ chức test nhanh đảm bảo an toàn phòng chống dịch rồi phân luồng, dẫn đường cho các đoàn người về quê hay những chốt phòng dịch trở thành những điểm tiếp sức cho người dân tiếp tục hành trình trở về. Thế nhưng, giá như có một hướng dẫn điều chỉnh được phổ biến,hướng dẫn trong di chuyển và cách ly người về tại nhà/khu tập trung. Giá như, cùng với đó là chính sách phối hợp điều chỉnh chính sách ổn định an sinh xã hội, những lo lắng của người dân sẽ bớt đi đáng kể.

Tham vấn chính sách và học hỏi chính sách

Biến chủng delta và phản ứng trước đại dịch cho thấy tầm quan trọng của việc tham vấn chính sách tránh những chính sách vừa ban hành đã phải điều chỉnh. Cả Tham vấn chính sách cần được thực hiện nhiều hơn không chỉ đối với các chính sách ở cấp độ chính phủ mà còn cần xem xét ở các quy định của địa phương, đặc biệt đối với các quy định ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động kinh tế xã hội lớn của địa phương.

Trong bối cảnh đại dịch diễn biến khó lường, các quy định ở cấp độ địa phương nên được tham vấn các nhà khoa học để lường trước các phản ứng chính sách, ảnh hưởng của chính sách, quy định đối với hoạt động sản xuất, kinh tế-xã hội của địa phương nói riêng và cả nước nói chung. Chúng ta có rất nhiều các nhà khoa học có kinh nghiệm và hiểu biết trong tư vấn chính sách ở Việt Nam và thế giới. Các nhà khoa học hẳn cũng sẽ rất tích cực trong đưa ra các đánh giá, dự báo và tư vấn cho địa phương hiện nay.

Một quan điểm riêng của người viết về khía cạnh học hỏi chính sách hiện tại của các địa phương Việt Nam hiện nay là chưa cao, đặc biệt trong phản ứng trước những tình huống mới phát sinh như đại dịch lần này. Nhiều địa phương vẫn chưa lường trước các ảnh hưởng trước các quy định, các chính sách ảnh hưởng tiêu cực đến chiến lược chống dịch, đặc biệt là ảnh hưởng tiêu cực một cách không cần thiết đến các hoạt động sản xuất, đời sống kinh tế-xã hội của người dân. Các bài học ở các địa phương cũng như trên thế giới cần được lưu tâm, tổng kết và học hỏi để tránh lặp lại những vấp váp cũ cũng như tiếp cận hợp lý các chính sách trong bối cảnh đại dịch thay đổi liên tục.

Những điều còn lại

Điều cuối cùng, người viết cho rằng tất cả chúng ta đều đã rất cố gắng. Sự khốn khó của người dân, doanh nghiệp trong bối cảnh đại dịch hẳn không cần chừng minh thêm bằng câu từ, hình ảnh nào nữa. Chính sách, quy định phải gắn liền với đời sống thực của triệu triệu người dân, của vạn vạn doanh nghiệp đang gánh gồng vượt qua 2 năm của đại dịch.

Vì thế, chính sách cần linh hoạt đáp ứng với tình hình, thông qua tham vấn ý kiến của chuyên gia. Và hơn hết hãy đánh giá đúng tầm ảnh hưởng của chính sách và phản ứng đối với chính sách của người dân, doanh nghiệp, đặc biệt trong những giai đoạn với những khó khăn chưa từng phải đối diện và khó lường như đại dịch Covid-19 vẫn đang làm tiếp tục làm thế giới lao đao.

Huỳnh Ngọc Chương (chuonghn@uel.edu.vn)
Trường đại học Kinh tế- Luật, Đại học quốc gia TP.HCM

Thứ Hai, 23/08/2021 15:04

Đọc nhiều nhất
Sự Kiện