Siết điều kiện hưởng BHXH một lần: Tâm lý người lao động...

(Tin tức thời sự) - Việc siết điều kiện hưởng BHXH một lần là để đảm bảo chính sách an sinh, tuy nhiên cần cân nhắc đến tâm lý người lao động.

Tại dự thảo tờ trình về Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) đang được lấy ý kiến, Bộ LĐ-TB-XH đề xuất điều chỉnh quy định điều kiện hưởng BHXH một lần theo hướng có lộ trình tiến tới chỉ giải quyết đối với người lao động khi đã hết tuổi lao động nhưng không đủ điều kiện hưởng lương hưu mà không có nhu cầu đóng tiếp, trừ trường hợp ra nước ngoài để định cư hợp pháp hoặc mắc bệnh hiểm nghèo mà có nhu cầu nhận một lần hoặc quy định trường hợp chưa hết tuổi lao động mà nhận bảo hiểm xã hội một lần thì mức hưởng thấp hơn.

Trao đổi với Đất Việt, PGS.TS Nguyễn Hữu Tri, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Hành chính cho biết, về nguyên tắc, hưởng BHXH một lần là không đúng mục đích của chính sách an sinh. Khi điều kiện hưởng BHXH một lần quá dễ dàng thì sau này, khi người lao động đến tuổi nghỉ hưu hoặc sau khi tiêu hết số tiền nhận "một cục", họ không còn nguồn thu nhập và mất chỗ dựa khi về già. Lúc ấy, Nhà nước sẽ phải đứng ra trợ cấp xã hội, từ đó tạo gánh nặng cho hệ thống an sinh.

Tuy nhiên, theo vị chuyên gia, khi siết điều kiện hưởng BHXH một lần cần phải cân nhắc đến tâm lý của người lao động.

Siet dieu kien huong BHXH mot lan: Tam ly nguoi lao dong...
Người lao động cần cân nhắc kĩ khi xin rút BHXH một lần. Ảnh: Đại đoàn kết

Theo đó, người lao động bao giờ cũng xem lợi ích của mình như thế nào khi đóng BHXH và bởi đó là tiền của họ nên cho rằng lấy lúc nào cũng được. Thường họ sẽ nghĩ đến lợi ích trước mắt nhiều hơn, còn về lâu dài người lao động cũng không biết ra sao, chưa nghĩ đến khi về già.

"Có thể lường trước được rằng khi siết chặt điều kiện hưởng BHXH một lần không ít người lao động sẽ phản đối. Khi rút BHXH một lần, người lao động đã phải cân nhắc. Phần lớn những người muốn hưởng BHXH một lần là những người khó khăn, người nghèo, bị bệnh hiểm nghèo... Trong điều kiện làm chưa đủ sống, phải chạy ăn từng bữa, giờ lại phải đóng BHXH hàng tháng thì đó là gánh nặng cho họ. 

Chưa kể, như đã nói, họ lo lắng sau này có thể xảy ra rủi ro, biến động gì, như đồng tiền mất giá thì họ có thể mất trắng hoặc số tiền họ nhận về rất thấp. Cũng có không ít người lao động cho rằng tiền lương hưu họ nhận được sau này không thể đủ cho họ vào trung tâm dưỡng lão. Vậy nên, người lao động muốn hưởng BHXH một lần, cầm tiền trong tay cho chắc ăn", PGS.TS Nguyễn Hữu Tri chỉ rõ.

Về phía Bộ LĐ-TB-XH, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Hành chính cho rằng, ở đây đơn vị soạn thảo đưa ra quy định siết điều kiện hưởng BHXH một lần một phần không muốn quỹ BHXH gặp khó khăn, đồng thời cũng mong muốn đảm bảo lợi ích nhất định cho người lao động khi về già, không phải lấy tiền ngân sách ra để thực hiện an sinh.

"Rất khó cho việc làm chính sách khi Bộ LĐ-TB-XH muốn phát triển quỹ BHXH, còn người dân lại cân nhắc. Cho nên, phải tùy theo từng giai đoạn để đưa ra một chính sách cho tương đối phù hợp.

Bộ LĐ-TB-XH cần tính đến tâm lý người dân, tính toán trường hợp nào được hưởng BHXH một lần... Tất cả cần được thí điểm, lấy ý kiến và đa số người lao động đồng tình thì mới làm ", ông Tri nhấn mạnh.

Theo Bộ LĐ-TB-XH, theo quy định của Luật BHXH và Nghị quyết số 93/2015/QH13 của Quốc hội thì điều kiện hưởng BHXH một lần khá dễ dàng: Sau một năm không làm việc, không tham gia BHXH là người lao động có thể hưởng BHXH một lần với mức hưởng bằng 1,5 tháng lương cho mỗi năm tham gia BHXH trước năm 2014 và 2 tháng lương cho mỗi năm tham gia sau đó.

Như vậy, với mức đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất 8% tiền lương từ phía người lao động, một năm đóng 0,96 tháng lương thì việc hưởng 2 tháng lương khi nhận BHXH một lần được xem như là có lãi, cùng với việc phải chờ đợi quá lâu để hưởng hưu trí sẽ khiến người lao động mong muốn được nhận BHXH một lần để đáp ứng các nhu cầu trước mắt.

Xuất phát từ những lý do, yêu cầu nêu trên, Bộ LĐ-TB-XH cho rằng việc đề xuất sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Thống kê của Bộ LĐ-TB-XH cho hay, trong 5 năm thực hiện Luật BHXH, tổng số người hưởng BHXH một lần là trên 3,7 triệu người; điều này đồng nghĩa với việc trung bình mỗi năm có gần 750 nghìn người tham gia BHXH rời khỏi hệ thống, chiếm trên 5% tổng số người tham gia BHXH.

Đây là một con số quá lớn so với nỗ lực phát triển đối tượng BHXH của toàn ngành BHXH. Rất nhiều địa phương cũng phản ánh, công tác phát triển đối tượng gặp nhiều hạn chế do số người tham gia mới không đủ bù đắp cho những người hưởng chế độ BHXH một lần.  

Về cơ bản, số người hưởng BHXH một lần năm sau cao hơn năm trước (mức tăng bình quân 6,5%/năm); trong đó số tăng đột biến vào năm 2017 và năm 2018. Điều này cho thấy xu thế này chưa có dấu hiệu dừng lại.

Theo kết quả nghiên cứu của Bộ LĐ-TB-XH và Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) phối hợp thực hiện năm 2018 thì các trường hợp hưởng BHXH một lần thường là những người có số năm đóng BHXH thấp, dưới 15 năm.

"Việc quy định cho phép hưởng BHXH một lần sẽ không khuyến khích những người lao động tích lũy các khoảng thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu hằng tháng khi hết tuổi lao động. Trợ cấp BHXH một lần có thể đáp ứng nhu cầu tài chính trước mắt của những người được bảo hiểm, nhưng lấy đi của họ sự bảo trợ khi về già với các chế độ hưu trí hàng tháng cùng với bảo hiểm y tế do quỹ BHXH chi trả và chế độ tử tuất bao gồm cả mai táng phí và trợ cấp tử tuất hàng tháng hoặc một lần.

Khi hưởng chế độ BHXH một lần nghĩa là người lao động dời bỏ hệ thống. Mức độ bao phủ của hệ thống BHXH cũng vì thế sẽ bị thu hẹp ở cả khía cạnh số người tham gia và số người thụ hưởng. Từ đó các nỗ lực mở rộng diện bao phủ và phát triển đối tượng tham gia BHXH của các bên liên quan sẽ bị hạn chế và gặp rất nhiều khó khăn", Bộ LĐ-TB-XH nhận xét.

Thành Luân

Thứ Tư, 28/04/2021 14:42

Sự Kiện