Nhà thầu Trung Quốc năng lực kém: Ai thẳng tay loại bỏ?

(Tin tức thời sự) - Kiên quyết loại bỏ nhà thầu yếu kém, không đủ năng lực, không phải sợ hãi. 

Sau chỉ đạo của Phó Thủ tướng yêu cầu làm rõ trách nhiệm việc nhà thầu Trung Quốc đội vốn dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông lên tới gần 100%, Bộ GTVT lại vừa chỉ mặt hàng loạt các nhà thầu Trung Quốc năng lực kém.

Trong đó có 4 nhà thầu TQ đang thực hiện thi công các công trình giao thông trọng điểm tại Việt Nam bao gồm cả Công ty Hữu hạn Tập đoàn Cục 6 Đường sắt Trung Quốc thi công đường sắt đô thị tuyến Cát Linh – Hà Đông.

Tại sao, nhà thầu Trung Quốc năng lực kém nhưng vẫn đảm nhận nhiều công trình trọng điểm của Việt Nam? TS Phạm Sỹ Liêm - nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng đã có những chia sẻ lý giải vấn đề này.

Thẩm định thầu có vấn đề?

PV: Thưa ông, sau vụ việc dự án Cát Linh - Hà Đông bị nhà thầu Trung Quốc đội vốn gần 100%, Bộ GTVT đã chỉ thẳng mặt nhiều nhà thầu Trung Quốc không đủ năng lực. Ông đánh giá động thái này của Bộ GTVT thế nào?

Ông Phạm Sỹ Liêm: Với dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông, theo tôi hiểu đây là dự án xây dựng bằng vốn ODA của Trung Quốc. Do đó, nhà thầu thi công là do phía Trung Quốc chỉ định chứ không phải do phía Việt Nam lựa chọn. Với những công trình khác, thì phải hỏi đơn vị đứng ra tổ chức đấu thầu.

Tôi chỉ lưu ý, từ trước tới nay Trung Quốc vẫn được nhắc tới với một phương thức làm ăn nổi tiếng còn được gọi là “quan-si”, tức là “quan hệ”. Phương thức này cũng được áp dụng với các nước khác trên thế giới. Có thể việc trúng thầu dễ dàng tại các dự án ở Việt Nam là do họ đã xây dựng được mối quan hệ này rồi chăng?

Tuy nhiên, tôi cho rằng, lựa chọn nhà thầu năng lực kém trách nhiệm đầu tiên là do đơn vị chọn nhà thầu. Làm sao họ tham dự được, ai đưa họ vào thì phải chịu trách nhiệm.

Ông Phạm Sỹ Liêm, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng
Ông Phạm Sỹ Liêm, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng

PV: Nghĩa là, năng lực thẩm định thầu của chúng ta đang có vấn đề, thưa ông?

Ông Phạm Sỹ Liêm: Đúng vậy. Bộ Kế hoạch đầu tư có nguyên một Cục Quản lý đấu thầu, trách nhiệm của họ thế nào, họ đang làm gì?. Ngay cả việc ban quản lý đấu thầu có đủ năng lực trình độ hay không cũng không thấy ai nói tới.

Nhưng, quan trọng hơn cả là phải xác định rõ trách nhiệm thuộc về ai, Bộ Xây dựng đóng vai trò gì, trách nhiệm của Bộ GTVT thế nào phải được làm rõ. Không thể có chuyện ai cũng vô can, tất cả đẩy trách nhiệm cho nhà thầu là xong.

"Chủ tâm + kém cỏi" = Nhà thầu năng lực kém

PV: Ông có ngạc nhiên khi có quá nhiều nhà thầu Trung Quốc năng lực yếu nhưng vẫn đang đảm nhận những công trình trọng điểm tại Việt Nam?

Ông Phạm Sỹ Liêm: Ai cũng rõ những mánh khóe của các nhà thầu Trung Quốc, bỏ thầu giá rẻ, chờ cơ hội đội vốn, đưa công nghệ thấp, sử dụng nhân công giá rẻ... Tuy nhiên, cũng phải khẳng định, mánh khóe này không phải chỉ riêng với nhà thầu Trung Quốc, họ thực hiện được là do sự chủ tâm cộng với sự kém cỏi của chúng ta.

Đó là do thiếu hiểu biết, không biết giá, giá nào cũng chấp nhận. Có thể giá đó bên Trung Quốc không rẻ, lỗi này là do chủ đầu tư, Ban quản lý dự án trình độ, năng lực kém không lựa chọn được nhà thầu có đủ năng lực, phù hợp thì phải chấp nhận. Việc đó, chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm không thể đổ lỗi cho ai.

Còn vấn đề chủ tâm chính là vấn đề không minh bạch, thông tin không rõ ràng. Hơn nữa, Luật đã quy định, giá trúng thầu và giá ký kết hợp đồng. Sau khi trúng thầu thì hai bên thỏa thuận ký kết hợp đồng, theo quy định giá hợp đồng không được vượt quá 10% giá trúng thầu.

Nên không thể có chuyện thi công giữa dự án lại có chuyện thông cảm, thiếu sót rồi xin đội vốn.

PV: Vậy khi dự án có vấn đề như dự án Cát Linh - Hà Đông thì ai sẽ chịu trách nhiệm về thẩm định thầu, thưa ông?

Ông Phạm Sỹ Liêm: Trách nhiệm trước tiên là thuộc về chủ đầu tư dự án, ban quản lý dự án. Cao hơn nữa là trách nhiệm của Bộ Xây dựng, Bộ KHĐT, Bộ GTVT... ở đây là lỗi quản lý yếu kém, lựa chọn bộ phận giúp việc không đủ năng lực, không am hiểu công việc.

Tôi biết rõ, nhiều nơi cứ nghĩ có bằng kỹ sư là làm được quản lý, điều này là sai lầm. Đối với nhiều dự án, chủ đầu tư phải thuê tư vấn dự án chứ không nên tự mình quản lý.

Vì ba lý do: Thứ nhất, tự mình quản lý có thể sẽ không đủ tính chuyên nghiệp. Thứ hai, không đủ động lực. Công chức chỉ làm việc theo giờ, còn thuê họ phải có trách nhiệm tới cùng, cho tới khi kết thúc công việc.Cũng có khi đủ kiến thức, đủ chuyên nghiệp nhưng lại không đủ động lực. Thứ ba là không đủ đạo đức công vụ. Nếu rơi vào trường hợp này thì đặc biệt nguy hiểm.

Thẳng tay loại bỏ

PV: Chính Bộ trưởng Đinh La Thăng cũng chỉ rõ, giá công trình xây dựng ở Việt Nam đắt gấp 3 lần Mỹ. Nhà thầu năng lực kém, giá công trình đắt nhưng tại sao các nhà thầu Trung Quốc vẫn trúng thầu, trong khi nhà thầu nước ngoài khác lại không thể mon men được, thưa ông?

Ông Phạm Sỹ Liêm: Quan điểm tôi rất rõ ràng, với các nước khác cũng không phải tất cả đều tốt, đều hoàn hảo nhưng họ làm việc tương đối minh bạch, chính phủ của họ cũng giám sát họ. Còn VN thì ngay cả người của mình cũng không giám sát được thì làm sao giám sát được người nước ngoài.

Do đó, chúng tôi cũng đã nhiều lần đề nghị nhà nước nên tổ chức ba trung tâm đấu thầu mạnh ở ba vùng, đưa những người chuyên gia có chuyên môn giỏi vào đó.

Các trung tâm này sẽ đứng ra nhận tổ chức các cuộc đấu thấu các dự án của nhà nước theo cơ chế kinh doanh dịch vụ. Như vậy, vừa tạo thế cạnh tranh công bằng, vừa tạo cơ hội cho nhiều nhà thầu cùng tham gia. Hơn nữa, nhà nước cũng dễ quản lý.

Lý do, đường VN đắt gấp 3 lần Mỹ, khách quan nhìn nhận thì không phải chỉ riêng với dự án ODA của Trung Quốc. Tôi đã từng được tham gia vào dự án cầu Mỹ Thuận và cho tới nay đó vẫn là cây cầu rẻ nhất với kinh phí xây dựng chưa đến 80 triệu USD.

Trong khi đó, cầu Cần Thơ đã lên tới mấy trăm triệu USD; cầu Vĩnh Tuy sau khi điều chỉnh đã lên tới 250 triệu USD; cầu Nhật Tân thì đã lên tới 700-800 triệu USD… ngay cả giao sư của Nhật Bản đã phải nhận xét, không hiểu vì sao cùng trên một sông Hồng nhưng cây cầu do Việt Nam thi công với một cây cầu sử dụng vốn nước ngoài lại có mức giá chênh nhau nhiều thế (gấp 3 lần).

Lý do chính được chuyên gia người Nhật giải thích, khi tham gia đấu thầu nhà thầu Nhật bỏ giá 1.000USD cho 1 thước khối vật liệu, đây là giá tổng quát, nhưng khi nhà thầu Nhật giao cho nhà thầu phụ chỉ có 100 USD. Nên không có gì lạ khi có chuyện đắt rẻ ở đây.

Chuyện đắt rẻ là do chính chúng ta. Tôi biết có nước, có địa phương đã từ chối ODA vì quá đắt, vậy nhưng Bộ GTVT thì đắt vẫn nhận. Tại sao lại như vậy?

Thứ hai, chúng ta đang nghĩ ODA là rẻ do thời gian ân hạn vay dài nhưng thật ra nó rất đắt nên họ đã thu hồi được vốn ngay từ đầu rồi, họ không lỗ.

Không ai lạ chuyện nhà thầu Trung Quốc chất lượng kém?

PV: Mới đây, nhà thầu Nhật Bản cũng đưa ra lời cáo buộc các quan chức đường sắt Việt Nam nhận hối lộ, ông có bất ngờ không? Theo ông, vụ việc này có lý giải được thực tế ai cũng biết, nhà thầu Trung Quốc năng lực yếu kém nhưng vẫn trúng thầu, thưa ông?

Ông Phạm Sỹ Liêm: Tôi không ngạc nhiên, đó là "chuyện thường ngày ở huyện". Tôi chỉ lấy ví dụ, người ta nhân danh chuyện trúng thầu, tôi mời ông đi tham quan năng lực nhà thầu trước khi tham gia đấu thầu. Họ tổ chức đi chơi, tham quan, đài thọ ăn uống, phong bì… khi đó có được coi là đút lót, hối lộ không?

Việc nên làm lúc này chỉ có thể không giao cho các tổ chức lợi ích nhóm đứng ra tổ chức đấu thầu. Việc tổ chức đấu thầu phải giao cho một đơn vị kinh doanh độc lập.

PV: Vậy theo ông, vạch mặt rồi Bộ GTVT sẽ phải làm gì tiếp?

Ông Phạm Sỹ Liêm: Tôi tin Bộ trưởng Bộ GTVT sẽ xử lý tới cùng. Đã không làm được phải phạt, phải thẳng thắn, không sợ. Cắt vốn ODA thì chúng ta sử dụng ODA nước khác.

Chúng ta kiên quyết loại bỏ nhà thầu yếu kém, không đủ năng lực, không phải sợ hãi. Không thể chỉ ngồi đợi ODA của nước bạn mà chấp nhận một nhà thầu năng lực yếu kém, không đảm bảo chất lượng công trình.

Có người đã hỏi tôi, với dự án Cát Linh - Hà Đông chúng ta chấm dứt hợp đồng với nhà thầu TQ được không? Tôi trả lời thẳng: Được chứ, tại sao phải cứu họ. Vì đây là nhà thầu do TQ chỉ định chứ không phải do phía VN lựa chọn.

Họ làm không xong thì người bảo trợ phải chi tiền, tại sao chúng ta lại phải chi tiền cứu họ. Nếu họ không làm được mình hoàn toàn có quyền chấm dứt hợp đồng và thay người khác.

Bài học trước chúng ta đã có với cầu Thăng Long, chúng ta không phải sợ.

PV: Xin cảm ơn những trao đổi rất thẳng thắn của ông!

  • Hiếu Lam

Thứ Sáu, 09/05/2014 06:20

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện