Hà Nội phân lọai rác thành hai loại: Làm được không?

(Tin tức thời sự) - Người dân chưa có ý thức phân loại rác là do thiếu cơ chế và việc tổ chức thực hiện của Hà Nội làm chưa tốt, chưa đồng bộ

Hà Nội sẽ phân rác thành hai loại, loại đốt được và không đốt được để phù hợp với công nghệ xử lý của thành phố. Nêu quan điểm về việc này, TS Hoàng Dương Tùng - nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường (Bộ TN-MT) cho biết, câu chuyện phân loại rác ở Hà Nội đã nói nhiều, thí điểm nhiều và làm nhiều nhưng không hiệu quả. Nguyên nhân, giải pháp cũng đã bàn rất nhiều nhưng cuối cùng vẫn không giúp giải quyết được triệt để vấn đề.

Ha Noi phan loai rac thanh hai loai: Lam duoc khong?
Phân loại rác vẫn là bài toán khó giải với Hà Nội. Ảnh minh họa: Zing

TP.HCM thậm chí còn sử dụng các biện pháp hành chính phạt nặng lên tới 20 triệu đồng với hành vi không phân loại rác, tuy nhiên cuối cùng mục đích phân loại rác vẫn thất bại, người dân không hào hứng tham gia, đơn vị thu gom, xử lý cũng không làm hết trách nhiệm.

Ông Tùng cho biết, trên thực tế việc phân loại rác nói thì dễ nhưng muốn thực hiện được không hề đơn giản. Nguyên nhân là do ý thức người dân trong việc phân loại rác chưa cao. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất  là do việc tổ chức thực hiện của Hà Nội nói riêng và các tỉnh thành trên cả nước nói chung làm chưa tốt, chưa đồng bộ.

"Yêu cầu người dân phân loại rác nhưng bên phục vụ lại không đầu tư trang thiết bị phục vụ từ quá trình thu gom, phân loại, cho tới khâu xử lý, dẫn tới tình trạng dân phân loại xong, bộ phận thu gom lại đổ lẫn vào nhau.

Rồi cách phân thu gom rác ngày chẵn ngày lẻ cũng không hợp lý.

Rác hữu cơ có mùi khó mà để qua ngày khiến người dân khó chịu. Chính vì thế, việc phân loại rác chưa đi sâu vào cuộc sống, chưa phù hợp với điều kiện thực tế của người dân.

Nếu cứ ra sức tuyên truyền, vận động nhưng giải pháp thực hiện không đồng bộ cuối cùng lại dẫn tới tác dụng ngược, gây mất lòng tin, mất đi ý thức, trách nhiệm phân loại của người dân", ông Tùng nói.

Để rõ hơn ông Tùng lấy ví dụ từ việc các trường học tại Hà Nội có để các thùng rác để hướng dẫn, vận động, tuyên truyền cho học sinh có ý thức phân loại rác từ đầu nguồn, tuy nhiên, khi thực hiện thu gom, bộ phận thu gom lại đổ lẫn vào nhau khiến con trẻ trông thấy cũng nản lòng.

"Như thế không khác nào tuyên truyền cho vui, vì học sinh đã mất công đi phân loại rác nhưng quá trình thực hiện lại không tôn trọng công sức của học sinh thế thì tuyên truyền làm sao được, học sinh phân loại làm gì. Việc này lẽ ra phải được rút ra nghiêm túc, và để có giải pháp thiết thực hơn thì tới nay cũng chưa thấy đánh giá, rút kinh nghiệm hay xem xét trách nhiệm thuộc về ai", ông Tùng đánh giá.

Một vấn đề nữa ông Tùng cho rằng việc phân loại rác chưa thực hiện được là do chưa có cơ chế cho các đơn vị thực hiện phân loại rác, xử lý rác thải.

Vấn đề lợi ích của các đơn vị thu gom rác cũng phải được đặt ra một cách nghiêm túc. Không một doanh nghiệp nào đầu tư vào công nghệ thu gom, xử lý rác mà lại không có lợi.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh cần phải hạn chế chôn lấp rác, không nên tuyên truyền theo hướng rác thải cái gì cũng đốt được. Nếu cứ tuyên truyền cái gì cũng đốt được thì người dân lấy đâu động lực để phân loại nữa, cứ mang đi đốt hết thì phân loại làm gì?.

"Trong khi đó, việc phân loại là bắt buộc, nhằm giảm tỉ lệ đốt, giảm kinh phí xử lý. Bởi nếu cái gì cũng đốt thì rất lãng phí, không thể tận dụng được những loại rác thải có thể tái chế, bán được. Hơn nữa, việc đầu tư công nghệ, thiết bị xử lý rất đắt, như vậy, chi phí của xã hội còn tăng lên. Thế là thiệt đơn thiệt kép, chứ có lợi lộc gì?.

Chưa nói tới việc rác nào cũng đốt đồng nghĩa với tỉ lệ phải đi chôn lấp sẽ lại tăng lên, như vậy là đi ngược với chủ trương, tăng nguy cơ ô nhiễm. Vì thế, tôi đề nghị các nhà máy xử lý rác thải cần nghiêm túc thực hiện theo hướng tận dụng tối đa nguồn lực từ rác, hạn chế chôn lấp, không tuyên truyền theo hướng cái gì cũng mang đi đốt", ông Tùng nói.

Hà Nội nên làm thế nào?

Với điều kiện của Hà Nội, ông Tùng cho biết đã thực hiện thí điểm ở các quận từ rất lâu, việc thí điểm phân loại rác là không cần phải thực hiện nữa mà phải làm ngay. Bởi việc thực hiện thí điểm cũng rất khó đánh giá do tính chất đặc điểm của từng khu vực khác nhau, nên rác thải cũng sẽ có những đặc điểm riêng. Ví dụ, ở khu chung cư rác thải chủ yếu là rác thải sinh hoạt, là túi nilon... còn khu chợ thì rác thải chủ yếu là thức ăn, thực phẩm dư thừa, thối, hỏng, trong khi ở khu công nghiệp thì chủ yếu rác thải rắn, vật liệu xây dựng... vì thế, việc phân loại tốt nhất là nên giao thẳng cho người đứng đầu từng địa bàn cùng với những cam kết trách nhiệm cụ thể trong việc thực hiện phân loại.

Về phía thành phố phải chịu trách nhiệm thực hiện cam kết đầu tư các giải pháp phân loại, xử lý rác thải đồng bộ.

Như vậy, cần phải có sự thống nhất giữa cơ quan quản lý nhà nước cấp thành phố với từng khu phố, tổ dân cư, để đi đến những cam kết trong thực hiện.

"Ví dụ thành phố phải cam kết chịu trách nhiệm về hạ tầng thu gom, thời gian thu gom và hệ thống thu gom, xử lý rác tái chế phải đồng bộ, cụ thể. Cùng với các cơ chế kinh tế, cơ chế giám sát, cơ chế xử phạt, xử lý không phân loại rác thải cũng phải được công khai.

Không thể như thời gian  vừa qua, thu gom rác của người dân rồi lại chất đống, chôn lấp tất cả thì coi như công lao phân loại là công cốc. Phải đồng bộ, từ khâu phân loại tới xử lý, phải hiệu quả, thuận lợi và có ích thì người dân sẽ làm", ông Tùng nói.

Về giải pháp chung, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường nêu ra ba giải pháp:

Thứ nhất, áp dụng các biện pháp kinh tế trong thu gom, vận chuyển xử lý rác. Tức là nhà nước nên dần xóa bỏ bao cấp, áp dụng nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền đối với rác thải.

Hiện nay, nhà nước bao cấp gần như toàn bộ. Tại Hà Nội, mỗi người chỉ nộp 6.000 đồng/ tháng cho thu gom, vận chuyển, xử lý rác. Với số tiền ít ỏi có tính tượng trưng này thì không mong xử lý rác tốt được. Nên áp dụng cơ chế tài chính theo hướng người dân phải nộp tiền xử lý rác. Khi đó, tôi nghĩ mới tạo động lực để người dân phân loại rác, tăng cường tái chế tái sử dụng. Tuy nhiên, việc tăng bao nhiêu cần phải tính toán, để tiếp cận dần dần, đầy đủ.

Tại một số nước, người dân phải mua túi đựng rác tại các cửa hàng tiện ích. Các túi có kích cỡ khác nhau màu khác nhau để phân loại rác. Khi mua túi đó, người dân đã trả giá dịch vụ thu gom xử lý rác. Đội thu gom chỉ thu gom những túi màu đó. Túi màu khác nhau, đơn vị thu gom rác biết túi nào là vô cơ hay hữu cơ nên việc thu gom dễ dàng.

Thứ hai, tổ chức cho đơn vị thu gom rác tốt với các trang thiết bị phương tiện phù hợp để thu gom rác được tốt nhất, thuận tiện cho người đổ rác cả cho người thu gom rác.

Thứ ba, hạn chế chôn lấp đến mức thấp nhất, chuyển mạnh sang đốt rác thu hồi năng lượng. Mặt khác thúc đẩy, khuyến khích tăng cường công nghệ tái chế.

Cùng nêu quan điểm, GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Hội nước và môi trường TP HCM, nguyên viện trưởng Viện môi trường và tài nguyên - Đại học quốc gia TP HCM cho rằng, để Hà Nội hay TP.HCM và các tỉnh thành phố lớn trên cả nước thực hiện được công tác phân loại rác hiệu quả thì cần thực hiện song song các giải pháp kinh tế và cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp.

Theo đó, các bước thực hiện có thể tiến hành như sau:

Đầu tiên, tiến hành mua rác theo từng loại của người dân. Các doanh nghiệp, các nhà máy sản xuất chế biến thức ăn, phân bón, các nhà máy tái chế... sẽ thu mua và chi trả tiền cho người dân.

Ví dụ, với những loại rác thải hữu cơ là thức ăn thừa, có thể mua với giá 1 nghìn đồng/1kg, rác thải nhựa là 5 triệu/1 tấn.

Nếu làm tốt việc này, thành phố cũng không cần phải tốn công, tốn sức kêu gọi phân loại rác, mà chính những nhà máy, doanh nghiệp xử lý rác sẽ thực hiện nhiệm vụ phân loại rác thải.

Tiếp theo, giao trực tiếp nhiệm vụ cho các tổ dân phố, khu dân cư, các lực lượng thu gom rác, cùng với đó sẽ có cơ chế hỗ trợ cho các lực lượng này khi thực hiện nhiệm vụ phân loại rác. Tiền hỗ trợ phía doanh nghiệp, nhà máy chế biến, tái chế rác phải chi trả.

Vấn đề mang tính quyết định chính là đầu tư cơ sở hạ tầng xử lý rác thải đồng bộ. 

Phải có nhà máy tái chế rác thải, nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ... Bên cạnh đó cũng phải có những cơ chế để khuyến khích các nhà đầu tư tham gia vào các dự án tái chế rác thải. Khi cả người dân và nhà đầu tư đều thấy có lợi, thì việc phân loại rác sẽ thực hiện được.

Lam Lam

Thứ Hai, 30/11/2020 13:31

Sự Kiện