Đóng BHXH 10 năm được hưởng lương hưu: Bài toán hóc búa...

(Tin tức thời sự) - Theo PGS.TS Mạc Văn Tiến, có những bài toán hóc búa được đặt ra chứ không chỉ thuần túy là giảm số năm đóng BHXH.

Đề xuất sửa đổi điều kiện hưởng lương hưu theo hướng giảm dần số năm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) tối thiểu từ 20 năm xuống 15 năm, hướng tới 10 năm của Bộ LĐ-TB-XH đang nhận được sự quan tâm của người lao động và dư luận.

Trao đổi với Đất Việt, PGS.TS Mạc Văn Tiến, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Nghề nghiệp (Tổng cục Giáo dục Nghề nghiệp) cho hay, mục tiêu của BHXH là hướng tới an sinh xã hội và an sinh xã hội ấy phải đảm bảo bền vững cho mấy chục năm sau.

Người lao động đóng BHXH trong thời gian làm việc để đến khi được nghỉ hưu, họ có một khoản lương hưu đều đặn hàng tháng để đảm bảo cuộc sống cho tới lúc qua đời.

Nguyên tắc của BHXH, đặc biệt đối với chế độ hưu trí, đó là cân bằng giữa mức đóng và mức hưởng, tức tổng số tiền đóng đóng bảo hiểm phải đủ trang trải cho thời gian người lao động sống, dĩ nhiên có tính tới sự hỗ trợ của Nhà nước, lãi suất...

"Khi thời gian đóng BHXH giảm đi, từ 20 năm xuống còn 15 năm và hướng tới còn 10 năm, làm sao đảm bảo an sinh lâu dài cho người lao động càng ngày tuổi thọ càng cao, thời gian hưởng dài hơn, mức hưởng ngày càng tăng lên theo nhu cầu cuộc sống?

Đây là bài toán số học. Muốn vậy, phải tăng mức đóng BHXH lên. Cơ quan soạn thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) có tính đến chuyện này? Nếu mức đóng tăng lên thì vấn đề chi trả bảo hiểm không có vấn đề gì. Song khi tăng mức đóng BHXH lên thì chi phí của doanh nghiệp, của người lao động sẽ đội lên rất nhiều trong khi đồng lương hầu như không thay đổi", PGS.TS Mạc Văn Tiến chỉ rõ.

"Dự thảo đã tính toán thế nào mức đóng của người lao động, của doanh nghiệp để nó đảm bảo cho họ chi trả được trong tương lai và đảm bảo được chi phí bây giờ? Đây là vấn đề tài chính đơn thuần nhưng rất hóc búa", vị chuyên gia nhận xét.

Dong BHXH 10 nam duoc huong luong huu: Bai toan hoc bua...
Phải tính đến an sinh xã hội sau khi người lao động nghỉ hưu. Ảnh minh họa

Vấn đề thứ hai quan trọng hơn được nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Nghề nghiệp chỉ ra: giả sử người lao động 20 tuổi đi làm, đóng BHXH 15 năm, lúc đó người lao động 35 tuổi, sau đó thì sao? Phải 25 năm nữa họ mới đủ 60 tuổi là tuổi nghỉ hưu. Vậy 25 năm ấy người lao động sẽ làm gì? Họ có tiếp tục đóng hay không? Giả sử họ được hưởng lương hưu thì hưởng như thế nào?

PGS.TS Mạc Văn Tiến lưu ý trong dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) có một điều ràng buộc: Đó là dự thảo hướng đến hạn chế người lao động được hưởng BHXH một lần mà điều chỉnh theo hướng có lộ trình tiến tới chỉ giải quyết đối với người lao động khi đã hết tuổi lao động nhưng không đủ điều kiện hưởng lương hưu mà không có nhu cầu đóng tiếp, trừ trường hợp ra nước ngoài để định cư hợp pháp hoặc mắc bệnh hiểm nghèo mà có nhu cầu nhận một lần hoặc quy định trường hợp chưa hết tuổi lao động mà nhận bảo hiểm xã hội một lần thì mức hưởng thấp hơn.

"Trong 25 năm đợi đến khi 60 tuổi người lao động sẽ sống thế nào? Để đảm bảo an sinh xã hội, họ đóng BHXH, kéo theo đó là bảo hiểm y tế (BHYT) bởi đóng BHXH thì kèm theo đó phải đóng BHYT bắt buộc để đảm bảo cho người lao động được khám chữa bệnh. Lúc đó, vô hình trung lại khiến người lao động phải đóng BHXH tự nguyện hoặc BHYT tự nguyện", ông Tiến phân tích và lưu ý đây là những bài toán hóc búa đối với người lao động, không thuần túy là giảm số năm đóng BHXH.

"Đề nghị của đơn vị soạn thảo xuất phát từ đánh giá thực trạng điều kiện thời gian tối thiểu tham gia BHXH để có cơ hội được hưởng chế độ hưu trí đủ 20 năm là quá chặt chẽ, và cả tình trạng người lao động muốn hưởng BHXH một lần, lấy số tiền một cục để làm việc khác. Nhưng an sinh xã hội, mối nguy cho tương lai của dân khi họ hết tuổi lao động thì không ai lường trước được, bản thân người lao động cũng chưa hình dung ra.

Đây là điều nguy hiểm cho bản thân quỹ BHXH và cho cả hệ thống an sinh xã hội, cho xã hội Việt Nam trong tương lai. Khi an sinh xã hội không được đảm bảo thì bất ổn xã hội rất dễ xảy ra", vị chuyên gia lo ngại.

Ông củng cố thêm lo ngại này bằng việc lưu ý một quy định có tính chất ràng buộc của BHXH, đó là mức lương hưu được tính trên tổng gia quyền của tất cả thời gian đóng BHXH, tức đi từ rất thấp lên.

Với cách tính này mà thời gian đóng BHXH chỉ có 10-15 năm thì lương hưu vô cùng thấp.

"Mục tiêu an sinh xã hội, mức sống cho người lao động sau khi nghỉ hưu không đảm bảo, không lẽ cuối cùng lại xin trợ cấp Nhà nước, tăng gánh nặng cho ngân sách? Đó là bài toán luẩn quẩn", PGS.TS Mạc Văn Tiến nhận xét và đề nghị cơ quan soạn thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) cần phải đặt ra vấn đề và tính toán xem với đề xuất rút ngắn thời gian đóng bảo hiểm như vậy thì khi rời khỏi thị trường lao động, người lao động sẽ sống bằng gì, đảm bảo an sinh cho người lao động sau khi họ rời thị trường lao động như thế nào...

Thành Luân

Thứ Năm, 22/04/2021 07:46

Sự Kiện