Tăng học phí không ngại bằng lạm thu

(Giáo dục) - Định nghĩa rõ ràng về học phí, gộp tất cả các khoản đóng góp được coi là học phí vào một quỹ, để tránh tình trạng vẽ thêm các khoản đóng.

Cần nhìn khác

Bộ GD-ĐT vừa đề xuất tăng học phí tất cả các cấp học từ năm học tới. Nội dung trên thể hiện tại dự thảo lần thứ 2 nghị định về cơ chế thu, quản lý học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập; giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục đào tạo. Theo đó, từ năm học 2021-2022, học phí bậc đại học tăng 12,5%. Học phí bậc mầm non, phổ thông tăng 7,5% so với năm học 2020-2021.

Tang hoc phi khong ngai bang lam thu
Cần quy định rõ về học phí và gộp chung một quỹ để tránh lạm thu. Ảnh minh họa: NLĐ

Đề xuất trên gây nhiều băn khoăn, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh, lũ lụt hiện nay, theo nhiều ý kiến, việc tăng học phí được cho là phải cân nhắc kỹ. Tuy nhiên, phân tích kỹ hơn T.S Lê Trường Tùng - Chủ tịch Hội đồng Quản trị Trường ĐH FPT - hiệu trưởng trường Đại học FPT cho rằng, việc tăng học phí là theo lộ trình, vấn đề ông quan tâm hơn chính là tình trạng lạm thu tại các trường học, không chỉ có học phí.

Với đề xuất tăng học phí, TS Lê Trường Tùng cho hay chính sách học phí và hỗ trợ chi phí học tập đang được thực hiện theo Nghị định số 86/2015/NĐ-CP (ngày 2/10/2015) của Chính phủ, quy định về “Cơ chế thu, quản lý học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ học phí học tập từ năm học 2015 - 2016 đến năm học 2020 - 2021.

Do Nghị định 86 sẽ hết hiệu lực trong khóa học này, vì vậy việc ban hành văn bản mới là để có căn cứ pháp lý cho các cơ sở GD-ĐT thực hiện từ năm học 2021 - 2022 và các năm tiếp theo, cần phải xây dựng nghị định thay thế.

Hơn nữa, theo quy định mới của Chính phủ, với cấp học phổ thông tiến tới sẽ được miễn giảm học phí, riêng với cấp đại học sẽ phải tính đúng, tính đủ. Vì thế, con số dự kiến tăng học phí lên 12,5% học phí của cấp đại học là đang đi đúng hướng.

Với cấp phổ thông, việc đề xuất tăng học phí thời điểm này có hơi ngược vì theo lộ trình tiến tới sẽ miễn giảm hoàn toàn học phí của các cấp tiểu học, trung học và phổ thông. Tuy nhiên, cũng theo quy định mới, cấp tiểu học tư nhân cũng dần được ngân sách cấp bù học phí, tiến tới miễn học phí cho cấp học này. Do đó, việc xây dựng mức tăng học phí cũng là để xác định con số cụ thể ngân sách sẽ cấp bù cho học sinh thuộc cấp học này tại các trường tư nhân.

Nếu phân tích con số theo góc này thì mức tăng học phí 7,5% với cấp học mầm non, tiểu học đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước sẽ cấp bù, đầu tư cho nhóm cấp này càng lớn hơn.

Với cấp học phổ thông, cùng mức tăng này so với mức trượt giá chỉ là tương đương, tuy nhiên, mức thu cụ thể như thế nào sẽ còn do địa phương quyết định nhưng không được vượt quá mức trần.

Đừng để ngành giáo dục mang tiếng đi buôn

Như vậy, việc đề xuất tăng học phí của Bộ GD-ĐT theo vị TS là theo đúng lộ trình, vấn đề ông quan tâm nhiều hơn là tình trạng lạm thu, tăng thu các khoản phí không chính thức theo quy định, dẫn tới những nhập nhèm trong thu chi, khiến học phí bị mang tai, mang tiếng.

"Khi nhắc tới các khoản đóng góp đầu năm thì người ta chỉ gọi chung nó là đóng học phí, nhưng không ai biết, số tiền học phí trong tổng số thu là một khoản rất nhỏ, những khoản thu thêm mới lớn và mới thật sự gây bức xúc", TS Lê Trường Tùng nói.

Dẫn lại hàng loạt số liệu đã được các cơ quan ban ngành vào cuộc, thống kê về tình trạng lạm thu như: thu mua ghế ngồi sân trường; quỹ khuyến học, thu quỹ hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh, thu phí bảo trì máy tính, mua máy điều hòa, máy chiếu, quỹ tiết kiệm, tiền học phẩm, tiền mua ghế ngồi ngoài sân, tiền sao chụp đề kiểm tra, tiền trông coi học sinh sau giờ học... vị TS cho rằng, số tiền lạm thu cao hơn gấp 2-3 lần tiền học phí, là nguyên nhân đẩy các khoản đóng góp đầu năm lên tới tiền triệu, vài triệu, gây bức xúc. Chưa kể, tình trạng mỗi học sinh hàng năm còn mất tới hàng chục, thậm chí vài chục triệu chi cho việc học thêm, tạo gánh nặng và tâm lý không tốt về ngành giáo dục hiện nay.

Ông Tùng thừa nhận, lạm thu là tình trạng nhức nhối trong ngành giáo dục, việc này phải giải quyết dứt điểm nếu không cuối cùng nhà nước vẫn bao cấp, phụ huynh mất tiền, còn chất lượng đào tạo, môi trường đào tạo vẫn lộn xộn, biến tướng. Đáng lo ngại hơn là xu hướng  thương mại hóa giáo dục, biến trường học thành một ngành kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận và sẵn lòng vi phạm mục tiêu giáo dục đã đề ra, điển hình phải nhắc tới tình trạng bán sách giáo khoa, bán đồng phục tại các trường gây bức xúc vừa qua.

Vì thế, theo vị TS, điều quan trọng nhất hiện nay là phải tính đúng, tính đủ và ngăn chặn triệt để tình trạng nhập nhèm, lạm thu, tránh gây tai tiếng cho ngành giáo dục.

Theo đó, ông đề xuất, việc đầu tiền là phải định nghĩa rõ ràng về học phí (bao gồm cụ thể các khoản đóng góp nào) và những khoản ngoài học phí (bao gồm những khoản phải đóng góp).

"Tôi lấy ví dụ, nếu quy định chung chung học phí gồm có khoản đóng góp số 1, số 2, chắc chắn sẽ lại có nơi vẽ thêm khoản đóng số 3, số 4.

Tốt nhất nên gộp tất cả các khoản đóng góp được coi là học phí vào một quỹ, làm như vậy sẽ không còn tình trạng vẽ ra các mục đóng góp thêm.

Với những khoản đóng góp khác, có thể có nhưng phải dựa trên tinh thần tự nguyện, không thể đưa vào quy định bắt buộc", TS Lê Trường Tùng đề xuất.

Cùng với đó, ông cũng kiến nghị ban hành một thông tư riêng của bộ quy định về tình trạng chống lạm thu, trong đó quy định rõ những khoản được thu và khoản không được thu.

Ví dụ, những khoản nào trường được thu, khoản nào trường dứt khoát không được thu. Trường chỉ được thu học phí, những khoản mua bán khác không thuộc chức năng của trường tuyệt đối không được tham gia. Về mặt nguyên tắc trường không được thu hộ, không có chuyện đi bán sách giáo khoa hay đồng phục, kể cả việc ăn uống trong trường cũng nên để cho đối tác thứ ba cung cấp, nhà trường chỉ lo giảng dạy về chuyên môn.

"Đã động tới tiền bạc sẽ luôn là những ngờ vực. Dù chưa khẳng định các trường có bắt tay với người bán đồng phục, với các cơ sở cung cấp sách giáo khoa để hưởng hoa hồng hay không, nhưng chỉ cần nhà trường bán sẽ có những nghi kỵ, vì thế, tốt nhất là trường không tham gia kinh doanh, mua bán, chỉ giảng dạy chuyên môn.

Mặt khác, giáo dục là môi trường rất đặc biệt, có nhiều ràng buộc,không thể đơn thuần không thích thì không đóng, không thích thì chuyển trường khác được. Do đó, việc đóng góp tiền bạc phải được quản lý thật chặt, minh bạch, giữ cho môi trường giáo dục đàng hoàng, đúng với tôn chỉ, mục đích đã đề ra", ông Tùng nêu quan điểm.

Ngoài ra, TS Trường Tùng cũng đề xuất xóa bỏ hệ thống trường công chất lượng cao để bảo đảm tính công bằng, mục tiêu của ngành giáo dục cũng như để ngăn chặn tình trạng lạm thu, tăng thu vô tội vạ trong các trường công vừa qua.

"Khái niệm về trường công chất lượng cao tới nay vẫn chưa được định nghĩa rõ ràng, trong khi trách nhiệm của trường công là phải bảo đảm cho một môi trường giáo dục bình đẳng cho tất cả các đối tượng theo học.

Hơn nữa, chúng ta hiện đã có hệ thống trường chuyên riêng biệt, trường năng khiếu đây là hệ thống trường chất lượng cao đang được ngân sách đầu tư, hỗ trợ rất lớn dành cho tất cả những đối tượng có năng lực, trí tuệ thật sự, vì thế, không nên tồn tại khái niệm chất lượng cao trong hệ thống trường công để tránh nhập nhèm, biến tướng.

Việc quy định rõ ràng như vậy cũng sẽ tạo cơ chế cho hệ thống trường tư phát triển, cạnh tranh sòng phẳng với hệ thống giáo dục công. Đặc biệt, sẽ tránh được tình trạng mượn danh chất lượng cao, phục vụ nhóm đối tượng có thu nhập cao để thu tiền cao, tạo ra sự bất bình đẳng, gây bức xúc"", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Lam Lam

Thứ Bảy, 14/11/2020 08:33

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện